Bảo tàng chứng tích chiến tranh, "ngôi nhà" của hòa bình
Thành lập, mở cửa phục vụ nhân dân ngay sau khi chiến tranh vừa chấm dứt, năm 1998 được Liên hiệp quốc công nhận là một trong số 61 bảo tàng thuộc hệ thống "Bảo tàng vì hòa bình" của thế giới, đến nay, sau 32 năm hoạt động, với trên 13.000 hiện vật, hình ảnh, hàng nghìn thước phim tư liệu về chiến tranh chống Mỹ cứu nước.
Bảo tàng chứng tích chiến tranh như một ngôi đền thiêng gìn giữ và lưu truyền những ký ức hào hùng, đầy bi tráng của dân tộc Việt Nam trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, trở thành ngôi nhà của hòa bình và tình hữu nghị của các dân tộc trên thế giới, là điểm dừng chân không thể thiếu khi khách tham quan du lịch đặt chân đến TP HCM.
Nơi không có ngày nghỉ lễ
Trái ngược với không gian khá yên ắng bên ngoài - góc đường Võ Văn Tần, quận 3, TP HCM, những ngày nghỉ lễ, các nhân viên của Bảo tàng chứng tích chiến tranh càng bận rộn hơn bởi hàng nghìn du khách trong và ngoài nước đã, đang tấp nập đổ về.
Dù đã trở đi trở lại Bảo tàng đến cả trăm lần nhưng người bảo vệ mẫn cán vẫn vừa tranh thủ hướng dẫn vị trí đỗ xe, mua vé cho du khách, vừa lật đi lật lại tấm giấy giới thiệu của chúng tôi như một nghi lễ bắt buộc, trước khi bước vào nơi lưu giữ những chứng tích về một thời kỳ lịch sử đầy hào hùng và bi tráng của dân tộc.
Nhân viên quầy vé luôn tay với những xấp vé và trao các bản giới thiệu tổng quát về bảo tàng cho khách. Tại các phòng trưng bày theo từng chuyên đề, các nữ hướng dẫn viên liên tục thay phiên nhau hướng dẫn, thuyết minh cho du khách như thể bên ngoài kia không hề có ngày nghỉ lễ.
Vừa vén mấy sợi tóc mai trên khuôn mặt lấm tấm mồ hôi, hướng dẫn viên Kim Yến tâm sự, càng vào những dịp lễ như thế này, bảo tàng càng đông khách, nên không thể có khái niệm nghỉ lễ như nhiều cơ quan, đơn vị khác.
Yến làm việc tại cơ quan nên cuối ngày còn được về nhà, nhiều đồng nghiệp của cô còn ra tận Nghệ An để thu thập tài liệu, hiện vật chuẩn bị cho triển lãm, trưng bày chuyên đề sắp tới.
Khát vọng hòa bình từ nỗi đau quá khứ
Những ngày này, khách đến tham quan đa số là người nước ngoài. Các phòng trưng bày đều đầy chật khách. Hướng dẫn viên du lịch Trần Công Tiến cho biết, đây là lần thứ 15 anh trở lại nơi này, nhưng lần nào thuyết minh cho khách vẫn không thể ngăn nổi cảm xúc.
Đó là sự xót xa cho những thảm cảnh của đồng bào trong chiến tranh nhưng cũng đầy tự hào về dân tộc, thấy mình thật nhỏ bé trước sự vĩ đại của các thế hệ cha anh…
Anna, cô sinh viên đến từ
Không chỉ riêng Anna, hầu hết các du khách ghé thăm bảo tàng này đều có chung cảm nghĩ như vậy. Trong ký ức của những cán bộ, công nhân viên đang công tác tại đây có cả hàng trăm, nghìn câu chuyện cảm động về những cuộc viếng thăm của khách tham quan bảo tàng.
Đó là kỷ niệm về những người cựu chiến binh Mỹ từng tham gia chiến tranh tại Việt Nam đã quỳ xuống trước những hình ảnh tàn khốc được trưng bày tại bảo tàng, ôm mặt nức nở khóc, xin Việt Nam thứ lỗi cho những tội ác họ đã gây ra. Đó là kỷ niệm về những cuộc giao lưu, gặp gỡ đầy xúc động giữa những người cựu chiến binh Việt
Lật giở những cuốn sổ ghi cảm tưởng của du khách khi ghé thăm bảo tàng, qua từng dòng chữ nghuệch ngoạc được viết vội vàng bằng đủ các loại chữ viết khác nhau, chúng tôi bắt gặp vô số dòng cảm xúc khác nhau của các du khách đến từ mọi miền trái đất, từ sự ngỡ ngàng, thương cảm, xót xa, thán phục đến thái độ căm ghét chiến tranh, kêu gọi bảo vệ hòa bình, hoặc cũng có khi là chuyển biến cả một thái độ ứng xử, suy nghĩ của một con người.
Đó có thể là những dòng chữ khá riêng tư của một cô bé học trò: "Tôi đã từng ganh tỵ với người bạn thân vì cậu ấy luôn được ưu tiên trong các kỳ thi, được trợ cấp khó khăn… nhưng đến đây tôi mới hiểu mình thật ích kỷ, tôi mang ơn cha mẹ cậu ấy vì họ chính là người đã góp một phần xương máu của mình để tôi có cuộc sống hòa bình này".
Đó cũng có thể là những dòng chữ của những con người từng trải, những người có học hàm, học vị, những vị lãnh đạo cao cấp khác. Nhà báo Nhật Isao Ogiso viết: "Tổng thống Mỹ đang nhắc đến nhân quyền. Tôi muốn ông ta hãy đến ngắm nhìn những gì trưng bày tại đây trước đã"…
Không chỉ có sự tàn khốc của chiến tranh
Hiện nay Bảo tàng chứng tích chiến tranh tại TP HCM có khoảng trên 13.000 hiện vật, hình ảnh cùng hàng nghìn thước phim tư liệu được trưng bày theo 8 chủ đề chính về những sự thật lịch sử, trưng bày những hình ảnh về âm mưu và quá trình các thế lực thù địch tiến hành chiến tranh xâm lược Việt Nam, các chế độ lao tù của Mỹ trong chiến tranh xâm lược, bộ sưu tập ảnh phóng sự "Hồi niệm" của 134 phóng viên thuộc 11 quốc gia khác nhau đã hy sinh trong khi làm nhiệm vụ trên chiến trường Đông Dương, những chứng tích tội ác và hậu quả chiến tranh xâm lược về mặt quân sự, kinh tế, văn hóa, con người, thiên nhiên Việt Nam, các loại vũ khí, phương tiện tiến hành chiến tranh, những hình ảnh về sự ủng hộ của nhân dân thế giới với cuộc kháng chiến của Việt Nam…
Chị Anh Thư, cán bộ của bảo tàng cũng cho biết thêm, bên cạnh việc tổ chức trưng bày cố định tại trụ sở bảo tàng, 28 Võ Văn Tần, quận 3, TP HCM, những năm qua, bảo tàng còn phối hợp với các đơn vị khác tổ chức hàng chục cuộc trưng bày tại các địa phương trong nước, cũng như nước ngoài, không những giúp nhân dân, đặc biệt là những thế hệ trẻ trong nước hiểu thêm về lịch sử dân tộc Việt Nam, người nước ngoài hiểu thêm về Việt Nam, mà còn là bức thông điệp về giá trị, sự cần thiết phải bảo vệ, giữ gìn nền hòa bình chung trên toàn thế giới.
Ngoài ra, còn có rất nhiều cuộc trưng bày theo chủ đề, thay đổi vào các khoảng thời gian khác nhau trong năm được tổ chức với cái nhìn về chiến tranh dưới nhiều góc độ phong phú: tình yêu chung thủy, sắt son và đầy lãng mạn của thế hệ cha anh trong hoàn cảnh ngặt nghèo, khốc liệt của cuộc chiến; chiến tranh trong cảm nhận của trẻ thơ qua các bức vẽ, các cuộc giao lưu, tiếp xúc giữa những người tù chính trị năm nào với thế hệ thanh thiếu niên thành phố, cho thấy thế hệ cha anh đã từng sống, chiến đấu, làm việc như thế nào trong cuộc chiến tranh vệ quốc…