Bảo tồn động vật quý hiếm ở đảo Cát Bà (Hải Phòng): Mạnh tay xử lý vi phạm
Gia tăng hoạt động săn bắt, buôn bán động vật hoang dã
Cát Bà có hệ động, thực vật đa dạng. Riêng động vật có đến 282 loài, bao gồm 20 loài thú, 69 loài chim, 20 loài bò sát là lưỡng cư, 11 loài ếch nhái. Động vật phù du cũng có khoảng 98 loài, cá biển 196 loài, san hô 177 loài…
Trong đó, có nhiều loài động vật quý hiếm đã được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam và thế giới, như: đồi mồi, quản đồng, rùa da, ác là, tê tê vàng, sóc bụng đỏ… ; đặc biệt là voọc đầu trắng - một trong 5 loài linh trưởng của Việt Nam, có tên trong 25 loài trên thế giới đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Ngoài ra, theo các nhà khoa học, còn 7 loài động vật đáy cũng cần được bảo vệ, như trai ngọc, ốc đụn…
Vì là nơi hội tụ đầy đủ các giá trị bảo tồn đa dạng sinh học, đảm bảo các yêu cầu của Khu dự trữ sinh quyển thế giới theo quy định của UNESCO, nên ngày 2/12/2004, Cát Bà đã được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Theo cơ quan chức năng TP Hải Phòng, loài voọc ở Cát Bà từng có hàng nghìn con nhưng do nạn săn bắn nên hiện chỉ còn khoảng 60-70 con (kể cả 21 cá thể voọc mới được sinh ra từ khi triển khai Dự án bảo tồn voọc Cát Bà).
Bà Daniela Schrudde, Giám đốc Dự án bảo tồn voọc Cát Bà khẳng định, mặc dù đã rất nỗ lực, nhưng do nhận thức về bảo vệ thiên nhiên ở đảo Cát Bà còn thấp, trong khi nạn săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trên địa bàn vẫn diễn biến phức tạp. Trong khi đó, việc ngăn chặn tình trạng săn bắt, khai thác rừng trái phép đến nay vẫn chưa có biện pháp triệt để. Đây chính là hiểm họa đối với loài voọc ở Cát Bà nói riêng, các động vật hoang dã, quý hiếm khác nói chung.
Báo cáo của Vườn quốc gia Cát Bà cho hay, từ tháng 11/2009 đến nay, đã có ít nhất 6 cá thể sơn dương bị giết, khiến loài động vật quý hiếm này chỉ còn khoảng 30 - 40 cá thể tồn tại trên đảo. Cư dân địa phương còn phản ánh, loài sơn dương thường bị săn bắt chủ yếu ở khu vực rừng xã Gia Luận, sau đó được lén lút đưa về thị trấn Cát Bà tiêu thụ.
Giải pháp nào bảo tồn hiệu quả?
Đã có không ít những hội nghị, hội thảo bàn chuyên đề về bảo tồn các loài động vật quý hiếm ở Cát Bà, trong đó có loài voọc đầu trắng. Chỉ có điều, quản lý và bảo tồn ra sao để đạt được hiệu quả cao nhất, thì vẫn còn là bài toán nan giải. Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng những nỗ lực của chính quyền TP Hải Phòng, cũng như của Ban quản lý Dự án bảo tồn voọc Cát Bà thời gian qua trong việc đảm bảo an toàn cho đàn voọc ổn định và sinh sôi là không nhỏ.
Một trong những nỗ lực đó là sự hợp tác khá chặt chẽ giữa lực lượng Kiểm lâm của huyện Cát Hải với các cơ quan chức năng và chính quyền sở tại trong việc tuần tra, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức về bảo tồn động vật quý hiếm cho người dân trên đảo.
Đáng nói, bên cạnh lực lượng kiểm lâm, việc tuần tra còn có sự tham gia tích cực của các câu lạc bộ bảo vệ rừng. Nhờ đó, 3.200ha rừng đã được thường xuyên giám sát. Được biết, thành viên trong các câu lạc bộ này còn được tập huấn xử lý những trường hợp động vật bị mắc bẫy; đối phó tình huống khi động vật hoang dã bị săn bắt, buôn bán trái phép; triển khai chương trình bảo vệ dựa vào cộng đồng, với sự tham gia của hơn 150 cư dân địa phương…
Việc nâng cao vai trò của các tình nguyện viên là người Việt Nam và người nước ngoài trong việc giúp đỡ, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý Vườn quốc gia Cát Bà, cũng được coi là một nỗ lực lớn.
Đáng chú ý, nỗ lực này đã có tác động nâng cao nhiệt tình cho không ít sinh viên trong việc gắn bó để thám hiểm, nghiên cứu về loài voọc cũng như đa dạng sinh học ở Cát Bà, để từ đó, góp phần tham mưu, đề xuất các biện pháp bảo vệ hữu hiệu.
Ngoài ra, chính quyền TP Hải Phòng còn quan tâm, chủ trương di dời những cá thể voọc đang bị cô lập, tới quần thể tập trung của chúng, vừa để thuận tiện công tác bảo vệ, vừa tạo khả năng sinh sản của chúng sau này.
Tuy nhiên, theo chúng tôi, để bảo tồn hiệu quả, tránh nguy cơ động vật quý hiếm ở Cát Bà bị tuyệt chủng, bên cạnh tiếp tục thực hiện đồng bộ các hoạt động kể trên, cần phải tăng cường hơn nữa các biện pháp "rắn".
Nghĩa là, phải xử lý thật mạnh tay, kiên quyết đối với những hành vi xâm hại động vật hoang dã, quý hiếm bất kể đó là đối tượng săn bắt, môi giới hay tiêu thụ sản phẩm có nguồn gốc từ Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà. Có như vậy mới có tác dụng răn đe, phòng ngừa hiệu quả