Bệnh vì... ngồi trong lớp

"Trường em sạch đẹp an toàn" - một câu khẩu hiệu đầy ý nghĩa mà người ta có thể đọc được ở bất cứ cổng trường học nào. Song nếu căn cứ trên số liệu về bệnh học đường (HĐ) đang ngày càng gia tăng thời gian gần đây mới thấy vấn đề an toàn cho học trò đâu chỉ nằm bên ngoài khuôn viên cổng trường, mà nó còn nằm ngay từ trong mỗi lớp học. Từ những sự quan tâm nhỏ nhất: Ánh sáng, diện tích tối thiểu cho tới tư thế ngồi của học trò,… cũng phải đạt chuẩn mới hình thành nên một "sản phẩm" nhân lực toàn diện cho xã hội.

Tác nhân bệnh học đường: Từ những điều đơn giản nhất

Tại cuộc hội thảo về vệ sinh học đường (VSHĐ) gần đây ở TP HCM, một đại biểu đến từ tỉnh Thái Nguyên đã cho biết, qua điều tra từ 16 trường từ tiểu học tới THPT (ở cả 3 vùng thành thị, vùng ven và nông thôn) cho thấy, trang bị cơ sở vật chất (CSVC) của trường học đã có vô số khiếm khuyết mà chắc chắn đã ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe học trò.  

Theo tiêu chuẩn y tế phòng học do Bộ Y tế quy định đối với bàn ghế trong trường học có chỉ rõ về kích thước (chiều cao, bề rộng, chiều sâu) của bàn và phải tương ứng cũng như phải phù hợp với tầm vóc người học,…

Quy định về diện tích tối thiểu cho một HS tại trường chuẩn quốc gia Việt Nam là 10m²/HS, song ghi nhận diện tích tối thiểu cho HS tại các trường trên cho thấy còn quá thiếu thốn.

Như ở Trường THCS Phú Xá, diện tích trung bình cho một HS là 1,9m², tại THPT Võ Nhai là 2,89m²/HS. Và càng đi về vùng nông thôn, diện tích dành cho học trò càng giảm một cách đáng kể. 

Lại nói chuyện bàn liền ghế gây tác hại tới sức khỏe học trò đã được dư luận nhắc nhở từ rất lâu, nhưng ở Thái Nguyên cho tới hiện nay, trong 4.721 bộ bàn ghế của 16 trường đang sử dụng có 1.401 bộ là bàn liền ghế (30%). Và tình trạng chung là ở khối tiểu học sử dụng bàn ghế cao hơn so với khổ người HS, khối THCS thì HS phải ngồi học trong tình trạng bàn cao, ghế thấp...

Điều tra trên 3.191 HS thuộc 20 trường học trong TP Huế năm 2007 cũng cho biết, tỷ lệ cận thị chung là 7,8%, HS khối THCS mắc tật cận thị cao hơn tiểu học từ 1,5 tới 2 lần. Đặc biệt, tỷ lệ HS đi học thêm mắc tật cận thị tới 11,9% so với nhóm không đi học thêm là 4,1%. Một phát hiện đáng chú ý là 10,7% HS bị cận thị có liên quan tới thói quen nằm đọc sách.

Đánh giá chung từ những khảo sát trên cho rằng, thực trạng gần như tồn tại từ rất lâu trong môi trường HĐ là khi xây dựng trường học, việc thiết kế đã ít chú ý đến các tiêu chuẩn đối với thể trạng và đặc thù thiết bị học tập cho HS.

Khi có sự can thiệp kịp thời

BS Trần Thảo Vy và cộng sự thuộc Bệnh viện Mắt tỉnh Thừa Thiên - Huế đã thực hiện một đề án "Can thiệp nhằm giảm tác hại của môi trường học" tại 20 trường học đã được khảo sát. Thí điểm can thiệp có tính chất thay đổi đồng bộ tại các trường như cho các phòng học tăng thêm số bóng đèn đạt yêu cầu về hệ số chiếu sáng, xây mới hệ thống vệ sinh và sân chơi, tăng cường diện tích cây xanh và cải tạo môi trường xung quanh. Sắp xếp lại bàn ghế theo đúng chiều cao của HS, theo cấp học.

Can thiệp "mới" nữa đó là nhà trường tìm cách giảm số giờ đi học thêm của HS bằng cách tăng thêm số giờ học thể thao, cải tạo ánh sáng tự nhiên nơi các trò ngồi học, giáo viên tăng cường nhắc nhở các HS ngồi học đúng tư thế. Tăng cường việc tự ngồi học ở nhà đúng góc học tập, tránh việc nằm đọc sách...

Và một kết quả thật bất ngờ là sau can thiệp số HS có thói quen "tập thể dục cho mắt" từ 22,5 trước đây đã tăng lên 76,5%, tỷ lệ cận thị của HS giảm từ 7,8% xuống còn 4,3%.

Một trong 30 chương trình trọng điểm của ngành Giáo dục đã dành sự quan tâm rất lớn tới sức khỏe học trò đó là chương trình VSHĐ. Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phải ra Văn bản chỉ thị 23/CT-TTg về tăng cường công tác y tế HĐ.

Song những số liệu trên cho thấy bệnh HĐ vẫn đang là chuyện "thời sự" của ngành. Mà nguyên nhân xuất phát từ ngay môi trường học tập của nhà trường vẫn tồn tại từ lâu, đó là khi xây dựng trường học, những người có trách nhiệm ít chú ý đến các tiêu chuẩn về thiết kế trường học.

Việc các cấp có thẩm quyền cần chú ý đến các quy định tiêu chuẩn VSHĐ khi quy hoạch, xây dựng trường lớp là rất cần thiết. Cũng như khi mua sắm trang thiết bị bàn ghế và sắp xếp cho HS ngồi học cần chú ý đến mức độ phù hợp giữa kích thước bàn ghế với chiều cao HS...