Cần quy định mới giám sát thực phẩm nhiễm chất cấm axit oxalic công nghiệp

41,58% số mẫu thực phẩm được phân tích có nhiễm axit oxalic

GS-TS Chu Phạm Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Hội Y tế công cộng, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh cho biết, theo khảo sát của Công ty CP DV KHCN Sắc Ký Hải Đăng trên 873 mẫu thực  phẩm được lấy từ tháng 6 tới tháng 12/2013 trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, “nghi vấn” chứa tỉ lệ cao axit oxalic như bún, bánh phở, mì tôm, măng tươi, há cảo, nấm mèo, bánh cuốn, cà rốt… cho thấy, 363/ 873 mẫu có nhiễm axit oxalic. Đáng chú ý nhất: 100% mẫu mì tôm “nhiễm” axit oxalic; 100% các mẫu măng tươi, măng muối đều dương tính với axit oxalic. Trong các mẫu bún, bánh phở, hủ tíu có “đỡ” hơn: 112/369 mẫu có axit oxalic. Như vậy, 41,58% số mẫu thực phẩm được phân tích có nhiễm axit oxalic.

Theo GS Chu Phạm Ngọc Sơn, Axit oxalic theo kết cấu thành phần hóa học, thuộc loại tinh thể trắng, tan trong nước ở 25 độ C, tan trong Ethanol, và đây là axit mạnh hơn axit axetic, được xếp vào diện hóa chất nguy hiểm đối với sức khỏe con người khi nuốt phải (gây độc tính cấp 1) và gây độc tính cấp 4 (là độc tính cấp cao nhất với tổn thương cho mắt); ngoài ra gây độc mãn tính khi tiếp xúc dài ngày, gây tổn thương cho thận do tạo ra oxalat canxi, nguyên nhân gây bệnh sỏi thận. Trong SX công nghiệp, với tính khử nên Axit oxalic được dùng để tẩy trắng, tẩy vết bẩn và khử gỉ sét, thường dùng trong công nghệ điện tử, làm đồ gỗ…

Mỳ sợi - một trong những thực phẩm được phát hiện chứa hàn the.

Do đó theo qui định về an toàn cho sức khỏe NTD, Axit oxalic không thuộc loại phụ gia thực phẩm cho phép nên không được cho thêm vào thực phẩm vì bất cứ lý do nào nhưng những nghiên cứu khoa học và qua khảo sát thực tế của trung tâm Sắc ký Hải Đăng cũng cho thấy, rất nhiều loại thực phẩm con người dùng hàng ngày bản thân đã chứa axit oxalic với tỉ lệ rất cao như: các loại cám, hạnh nhân, hạt mè, rau dền, khế, các loại hạt hỗn hợp, hạt điều, khoai tây chiên, khoai lang, măng… các loại chứa axit oxalic thấp gồm: cơm dừa, hạt hướng dương, măng tây nấu chín, bông cải xanh, bông cải trắng, dưa leo, gạo… Riêng  trong quả khế, Axit oxalic chứa tới 5.000mg/100 gr; hay trong rau sam có tới 1.680mg Axit oxalic/100 gr…         

Phân biệt thực phẩm axit oxalic tự nhiên và thực phẩm “nhiễm” axit oxalic công nghiệp

Theo TS-BS Lê Trường Giang, Chủ tịch Hội Y tế công cộng, Axit oxalic tạo ra trong cơ thể con người còn do nấm, do dùng kháng sinh, do biến dưỡng và do vitamin C. Khi sử dụng vitamin C liều cao thời gian dài, một phần của lượng vitamin C dư thừa sẽ chuyển hóa thành Axit oxalic. Nhất là ở bệnh nhân có tiền sử bệnh sỏi thận… tuy nhiên do tính hòa tan trong nước là có nên các nghiên cứu cũng cho thấy việc uống nhiều nước giúp pha loãng nước tiểu, giảm lượng oxalat canxi và tăng PH là biện pháp đơn giản và hiệu quả phòng ngừa sạn thận. Và người có tiền sử sạn thận không nên sử dụng các loại thực phẩm có hàm lượng axit oxalic cao, có thể tham khảo danh mục các loại thực phẩm có hàm lượng axit oxalic cao, trung bình và thấp tại trang web của Hội Y tế công cộng TP Hồ Chí Minh: www.hytcc.org.vn

Ngoài ra theo TS Lê Trường Giang, việc xay, nghiền, nấu chín thực phẩm cũng giúp loại bớt Axit oxalic trong thực phẩm nhưng chỉ giảm khoảng 10 - 15% qua việc này. Những thông tin tại hội thảo cho thấy, cơ quan chức năng cần khảo sát, ấn định hàm lượng tối đa axit oxalic cho từng loại thực phẩm, vừa để người SX thực phẩm tuân thủ nguyên tắc VSATTP, vừa giúp nhà quản lý phân biệt thực phẩm chứa axit oxalic tự nhiên và sản phẩm chứa axit oxalic do người SX trộn vào nhằm mục đích lợi nhuận được phát hiện thời gian qua khiến người dân lo lắng như: trên 70 tấn măng tại Tây Ninh có phát hiện trộn axit oxalic để tẩy trắng; bún, bánh canh trộn axit oxalic nhằm làm bắt mắt, tạo độ dai, để được lâu…     

Theo GS Chu Phạm Ngọc Sơn, vấn đề “tế nhị” ở chỗ: Axit oxalic không thuộc loại phụ gia thực phẩm cho phép nên không được cho thêm vào thực phẩm vì bất cứ lý do nào, nhưng có rất nhiều trong thực vật thể tự nhiên. Do đó cơ bản theo GS, người tiêu dùng (NTD) phải phân biệt được loại thực phẩm có axit oxalic “được thêm” vào và thực phẩm chứa axit oxalic tự nhiên. Mà việc xác định được “thủ phạm” lại không dễ vì Việt Nam ta chưa có phương tiện kỹ thuật cho việc này. Và vấn đề là làm thế nào để không cho phép người SX lạm dụng hóa chất axit oxalic gây nguy hại cho người tiêu dùng nhằm mục đích lợi nhuận phi pháp.

Một trong giải pháp theo GS Sơn, Chính phủ cần đưa ra một qui định ấn định mức tối đa axit oxalic cho sản phẩm thông dụng là bột gạo và những thực phẩm chế biến từ bột gạo (bún, bánh phở) vì đối với thực phẩm này người SX có thể muốn làm trắng để gây bắt mắt vì lợi nhuận và có thể kiểm tra được dễ dàng việc bỏ thêm axit oxalic vào hay chỉ có a xit oxalic tự nhiên trong bột gạo. Dựa trên lý do: phân tích mẫu bột gạo cho thấy khoảng tập trung chứa axit oxalic chỉ từ 30-50 ppm/100gr, nên nếu sản phẩm chế biến từ tinh bột gạo mà có kết quả phân tích chứa axit oxalic cao hơn hẳn “ngưỡng” này thì chắc chắn mẫu thực phẩm đó đã nhiễm axit oxalic hóa chất cấm mà người SX cho thêm vào.

Theo kiến nghị từ các đại biểu, cũng cần có một qui định từ Chính phủ ban hành nhằm qui định hóa chất phụ gia thực phẩm chỉ được SX, kinh doanh trong các cơ sở thực phẩm, và NTD phân biệt thực phẩm chứa axit oxalic tự nhiên và thực phẩm, sản phẩm chế biến từ thực phẩm có axit oxalic mà người SX cố tình cho thêm vào, cần phát hiện, thông báo tới cơ quan chức năng để xử lý nghiêm hành vi gây tổn hại cho sức khỏe NTD