Coi thường dân khi trao giải “vì sức khỏe cộng đồng” cho Vedan

Sự kiện 3 sản phẩm của Công ty cổ phần hữu hạn Vedan (gọi tắt Vedan) gồm Vedan hạt nêm thịt heo, bột ngọt Vedan và tinh bột biến đổi được lọt vào "Top 100 sản phẩm an toàn vì sức khỏe cộng đồng năm 2009" do Cơ quan đại diện phía Nam Bộ Khoa học - công nghệ phối hợp tổ chức với Trung tâm Tư vấn phát triển thương hiệu và chất lượng, đang dấy lên phản ứng mãnh liệt từ cộng đồng, nạn nhân của Vedan và nhiều cơ quan chức năng. Một công ty hủy hoại môi trường khốc liệt nhận được giải thưởng "thân thiện" với môi trường thì quả là chuyện vô cùng… kỳ dị.

"Chúng tôi hoang mang - âu lo cực độ"

Đó là tâm sự chung của nhiều hộ nông dân là nạn nhân của Vedan khi nhận được thông tin "tưởng không thể nhưng có thể". Tại xã Phước Thái (huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai), như nhiều nông dân khác điêu đứng vì chất thải độc hại mà Vedan thải ra sông Thị Sải suốt 14 năm qua, ông Trần Hồng Hải, 64 tuổi, kêu trời: "Từ ngày bị Vedan đầu độc, ngày nào qua và bà con ở xã cũng theo dõi mọi diễn biến thông tin có liên quan đến công ty này. Phải bán đất, phải vay mượn ngân hàng, phải hứng chịu đủ cảnh khổ đau do Vedan gây ra, thời gian qua qua cùng bà con đã và đang được nhiều cơ quan, tổ chức giúp đỡ làm hồ sơ thủ tục kiện Vedan, yêu cầu bồi thường thiệt hại. Đang lúc bà con dồn mọi hy vọng vào lương tri và phán quyến công bằng từ những người có trách nhiệm thì tin Vedan được trao giải thưởng vì môi trường đúng là quá xem thường giá trị đạo đức và dư luận. Người ta đổi trắng thay đen dễ như lật bàn tay vầy nông dân chẳng biết phải bấu víu vào ai bây giờ".

Nông dân điêu đứng khi tôm cá nuôi bị chết do chất thải của Vedan gây ra.

Cũng "hưởng" chung dòng chảy độc hại từ nguồn chất thải của Vedan và cũng "lên bờ xuống ruộng", tán gia bại sản vì ao tôm, đìa cá liên tục "chết đến thúi nước", hàng trăm hộ nông dân ở huyện Cần Giờ cũng có chung tâm trạng hoang mang, âu lo như nông dân huyện Long Thành.

Trong mái nhà cấp 4 ọp ẹp, xiêu vẹo đến nao lòng ở thị trấn Cần Thạnh, một nạn nhân của Vedan tên Đỗ Hoài, 32 tuổi, nói trong nỗi uất ức: "Tôi đi lưới cá, tôi be ao nuôi tôm, nuôi cua…, tôi làm quần quật hơn chục năm trời nhưng liên tục thất bại, do vậy mà lâm cảnh trắng tay. Hai đứa con tôi vì thế phải dở dang việc học. Gia đình tôi và hàng ngàn hộ khác tuy sống trong nỗi bất bình, căm phẫn vì sự thờ ơ, vô cảm của Vedan nhưng vẫn nuôi hy vọng về tính nghiêm minh của pháp luật. Nay tình hình vầy thì chúng tôi hết hy vọng rồi".

Một hàng xóm của anh Hoài là chị Hiền, cũng là nạn nhân của Vedan, ca thán: "Mình dân đen thấp cổ bé họng nên thiệt thòi đành chịu. Nhưng nghĩ cảnh Vedan gây tội ác với hàng ngàn gia đình nhưng vẫn bình yên, được tuyên dương tôi thấy sao nhố nhăng quá!".

Bà Rịa - Vũng Tàu là 1 trong 3 tỉnh thành gánh chịu "thành quả" xả độc chất của Vedan. Trước sự kiện "công ty hủy diệt" được đứng trên bục vinh quang vì thành tích cho ra những sản phẩm thân thiện với môi trường, hàng trăm hộ dân ở địa phương này cũng chơi vơi, bần thần vì niềm tin vào công bằng, công lý không thể bị Vedan hay ai đó chà đạp của họ bị… lung lay.

Trao đổi với anh nông dân Lê Thành Sự, ở xã Hội Bài, huyện Tân Thành, liên tục thở dài: "Vedan nhận giải, ai mừng hổng biết chứ bà con rầu thúi ruột. Họ có tội không bị phạt mà còn được tuyên dương thì cuộc chiến đòi công bằng của dân chắc nhận được kết quả bi đát quá!".

Coi thường dư luận và đáng ngờ!

Không chỉ các nạn nhân của Vedan mà ngay cả lãnh đạo các địa phương "được" Vedan cho ăn trái đắng cùng nhiều nhà khoa học cũng bị sốc và bất bình. Ông Trần Văn Quang, Phó chủ tịch Hội nông dân tỉnh Đồng Nai, bức xúc: "Khi nghe Vedan có tên trong danh sách sản phẩm an toàn vì sức khỏe cộng đồng, tôi tưởng mình nghe nhầm. Chừng biết đó là sự thật, không chỉ tôi mà anh em trong hội đều… chưng hửng. Cần nhấn mạnh sau khi hành vi ám sát sông Thị Vải bị bại lộ, Vedan chỉ khắc phục về mặt Nhà nước, nghĩa là tháo dỡ hệ thống ống xả và đóng phạt. Vedan hoàn toàn không thể hiện thiện chí chia sẻ, đền bù với những thiệt hại, tổn thất mà công ty này gây ra cho hàng chục ngàn hộ dân". Ông Quang, lắc đầu: "Trong quá trình sản xuất sản phẩm gây hại môi trường, hại dân mà được giải thưởng vì môi trường thì đúng là chuyện lạ. Giữa lúc làn sóng bất bình vì sợ thờ ơ, vô trách nhiệm của Vedan trong việc khắc phục hậu quả chưa được giải quyết thì việc công ty này được trao giải thưởng sẽ tạo ra làn sóng bất bình mới".

Không chỉ sát hại môi trường, độc chất của Vedan còn khiến nhiều người dân sống dọc lưu vực sông Thị Vải mắc các chứng bệnh lở loét chân tay… kéo dài.

Theo anh Trịnh Lê Nguyên, Giám đốc Trung tâm con người và Thiên nhiên (Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam), các giải thưởng mà Vedan được trao hoàn toàn không có giá trị, ý nghĩa gì vì đấy là loại giải thưởng "có đóng tiền sẽ được thưởng", hoàn toàn không qua bình chọn hay được thẩm định nghiêm túc.

"Nói đúng hơn đây không phải giải thưởng mà là hình thức mua bán. Có lẽ Vedan nghĩ với giải thưởng này sẽ gỡ gạc uy tín, danh dự của sự cố xả độc chất vừa qua. Nhưng rõ ràng đây là hướng đi sai lầm. Mấu chốt của vấn đề là giữa lúc dư luận, người tiêu dùng ác cảm, tẩy chay thì lẽ ra Vedan phải hướng đến hành động hóa giải bức xúc ấy bằng việc khắc phục hậu quả chứ không phải cố tô son trét phấn bằng việc tìm kiếm danh hiệu, mà là danh hiệu chẳng có giá trị gì… Các doanh nghiệp lớn có uy tín, có chiến lược, muốn làm ăn lâu dài tại Việt Nam sẽ không bao giờ làm cái trò ấy như Vedan cả".

Chiều 27/10, trao đổi với PV Báo CAND, GS-TS, Nhà giáo nhân dân Võ Tòng Xuân (Trường Đại học An Giang) chỉ thẳng "Đấy là hành vi coi thường, thách thức dư luận". Ông thẳng thắn bộc lộ quan điểm: "Giữa lúc anh chưa giải quyết hậu quả ô nhiễm gây thiệt hại cho môi trường và hàng tỉ tỉ đồng cho nhân dân mà lại được khen thưởng thì đúng là khó hiểu? Không biết phía sau những phần thưởng ấy có gì bí mật không? Nếu không sao lại có chuyện lạ như vậy?!".