Con đường gốm sứ

Tiếp nối tình yêu Hà Nội thấm đượm của cố họa sỹ Bùi Xuân Phái, “Con đường gốm sứ ven sông Hồng” đã kết nối được tình cảm, lao động nghệ thuật và tâm huyết của những người con đất Việt và bạn bè quốc tế dành cho mảnh đất Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến.

Ý tưởng từ tình yêu với Hà Nội

Như nhiều công dân thủ đô khác, hàng ngày, nhà báo Nguyễn Thu Thủy đi làm trên con đường ven đê sông Hồng. Mỗi chiều, đi làm nhìn mặt tường ven đê nhiều đoạn bị những thanh niên thiếu ý thức viết, vẽ bậy lên gây mất mỹ quan.

Hình ảnh không đẹp ấy khiến chị trăn trở, nhưng ngoài những bồn hoa được trồng trên mặt đê, có lẽ, chưa ai lại có cách  làm đẹp bộ mặt ven đê sông Hồng. Con đê bê tông kiên cố này dài 6km với chiều cao hơn 1m là quà tặng của Bộ Giao thông vận tải nhân dịp kỷ niệm 990 năm Thăng Long – Hà Nội.

Vốn là nhà báo,nhưng chị Nguyễn Thu Thủy rất yêu mỹ thuật, chị đã từng theo học nhiều xưởng vẽ ở Hà Nội, từng làm việc ở tạp chí Mỹ Thuật và tham gia sáng tác, triển lãm cùng Câu lạc bộ Họa sỹ trẻ Hà Nội. Chị được kết nạp là hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam từ năm 2001, chuyên ngành phê bình lý luận.

Trong thời gian theo khóa học ngắn hạn hai tháng về nghiệp vụ báo chí ở Berlin – Đức, chị Nguyễn Thu Thủy đã có cơ hội đi thăm bảy nước châu Âu. Những công trình kiến trúc ốp gốm với đủ dáng vẻ từ các nền văn minh cổ đại đến hiện đại khiến chị bị lôi cuốn thực sự và rất hứng thú.

Chị chụp hơn 4.000 tấm ảnh các công trình nghệ thuật, bảo tàng để làm tư liệu tham khảo. Rồi một lần đi chụp ảnh chợ gốm ven sông Hồng, chị sững sờ khi đứng trước một “cánh đồng gốm” được tập kết bên bờ sông Hồng theo thuyền từ Bát Tràng, Chu Đậu, Phù Lãng, Đông Triều mang đến.

Tại sao lại không lấy gốm Việt để làm đẹp cho Hà Nội? Và thế là tháng 11/2006, đề án “Con đường gốm sứ ven sông Hồng – Quà tặng Hà Nội nhân 1.000 năm tuổi” đã ra đời. Đề án đã được UBND TP Hà Nội ủng hộ và cho phép triển khai theo phương thức nhân dân đóng góp tiền để các nghệ sỹ thực hiện sáng tạo.

Chị Nguyễn Thu Thuỷ và các hoạ sĩ thực hiện ghép gốm.

Năm 2006, chị Nguyễn Thu Thủy đã đoạt giải nhì Giải Báo chí toàn quốc với loạt bài Di sản Văn hóa Vật thể và Phi vật thể. Dự án Con đường gốm sứ ven sông Hồng chính là sự nối tiếp những băn khoăn, ý tưởng của chị về sự bảo tồn và phát huy vốn tinh hoa mỹ thuật truyền thống đang có nguy cơ dần mai một.

Trong con người chị, dường như luôn tồn tại song song khí chất của nhà báo và người nghệ sỹ. Năm 2005, chị sẵn sàng tự nguyện cùng các họa sỹ khác bán tranh để quyên tiền cho trẻ em nhiễm chất da cam ở làng Hữu Nghị.

Năm 2007 chị tham gia bán đấu giá tranh ở Mỹ để quyên tiền cho tổ chức Phẫu thuật Nụ cười, nhưng chính chị từng đưa tranh cho gallery bán, rồi lại… đòi về vì nghĩ, chị sẽ không bao giờ vẽ lại được những tác phẩm như thế nữa.

Món quà ý nghĩa kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội

Dự án Con đường gốm sứ ven sông Hồng là một công trình nghệ thuật cộng đồng (community-based public art) còn khá xa lạ và hiếm hoi với công chúng Việt Nam. Trong khi ở nhiều nước, có những công trình nghệ thuật cộng đồng là niềm tự hào và tạo dấu ấn khó quên cho du khách ghé chân.

Giảng giải và thuyết phục người dân ngay ở những phường mà con đường gốm sứ đi qua là công việc khó khăn mà những người thực hiện dự án phải làm. Từ chỗ thấy xa lạ và còn bận bịu với cuộc mưu sinh hàng ngày, nhiều người đã bị cuốn hút theo dự án táo bạo của chị Nguyễn Thu Thủy.

Ít người biết, khi chị bắt tay vào thực hiện dự án, chồng chị đã đồng ý bán chiếc xe Peugeot cổ của gia đình lấy 90 triệu cho vợ mở trại sáng tác và triển lãm. Theo đuổi dự án Con đường gốm sứ ven sông Hồng, chiếc xe Citroen của chồng chị cũng phải bán đi. Hơn thế, chồng chị đã thôi việc ở cơ quan và mở Công ty Nghệ thuật Tân Hà Nội với mục đích giúp chị thực hiện dự án.

Tháng 5/2007, chị Nguyễn Thu Thủy đã đứng ra tổ chức một trại sáng tác gốm ở Bát Tràng và mở cuộc trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học, để thuyết trình với các nhà quản lý, đồng thời để tìm những nghệ sĩ có phong cách phù hợp với dự án. Thế rồi đích thân chị và các thành viên Công ty Nghệ thuật Tân Hà Nội đi tìm lò gốm để đặt mẫu.

Đặc biệt, phù điêu sẽ có mặt trên bức tranh Con đường gốm sứ ven sông Hồng và đã được các nghệ sỹ thuộc Công ty Nghệ thuật Tân Hà Nội sáng tác tại Bát Tràng, tái hiện lại các họa tiết hoa văn đẹp thời Lý cách đây đúng 1.000 năm.

Hiện chị Nguyễn Thu Thủy và các cộng sự đang triển khai dự án theo phương châm có tiền đến đâu làm đến đấy. Dự án đặt ra mục tiêu đến năm 2010 phải hoàn thành được 1.000m² tranh gốm để chào mừng kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Tuy nhiên, thay vì hoàn thành  1.000m² tranh gốm theo chiều dài tương đương với 1km, dự án sẽ  thực hiện khoảng 800m chiều dài, và để dành hơn 200m² cho khu vực nút cầu vượt Chương Dương. Đây là khu vực có các khối bê tông tiết diện lớn, nhiều kích cỡ khác nhau, có các đường vòng uốn lượn – gây hứng thú sáng tạo cho các nghệ sỹ và dự báo sẽ có những mảng tranh gốm sứ độc đáo, mới lạ.

Công ty cổ phần May 10 đã quyết định tài trợ một tỷ đồng để các nghệ sĩ thể hiện bức tranh gốm hoành tráng mang tên “Dấu ấn định đô Thăng Long” trên bức tường bê tông rộng hơn 200m² tại đây. Với chiều dài này, Con đường gốm sứ ven sông Hồng rất có thể sẽ lập kỷ lục là bức tranh gốm sứ dài nhất thế giới.

Về lâu dài, toàn bộ dự án Con đường gốm sứ ven sông Hồng được chia làm 3 mảng: Mảng hoa văn truyền thống qua các thời kỳ lịch sử, mảng đương đại và mảng tranh thiếu nhi. Mảng tranh được thực hiện đầu tiên là hoa văn truyền thống qua các thời kỳ lịch sử do họa sỹ Nguyễn Thu Thủy chịu trách nhiệm chính. Trường đoạn tranh gốm đương đại sẽ có sự tham gia của các nghệ sỹ đến từ Mỹ, Đan Mạch, Pháp, Italia, Tây Ban Nha...

Trước mắt, nhà báo họa sỹ Nguyễn Thu Thủy và các cộng sự còn rất nhiều việc phải làm. Nhưng có một điều chắc chắn rằng, với nỗ lực và tình yêu dành cho thủ đô, họ sẽ làm nên món quà nghệ thuật rất ý nghĩa không chỉ cho dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, mà còn dành tặng cho công chúng đương đại và tương lai