Dân "dài cổ" ngóng nhà tái định cư

Vào năm 2008, hàng trăm hộ đã phải di cư sang phá rừng, lấn chiếm đất ở huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng. Dân khổ, địa phương không ổn định; trong khi Nhà nước cũng bị thiệt hại nhiều tỷ đồng khi công trình thuỷ điện chậm tiến độ phát điện mất 1 năm.

Khổ nhất vẫn là người dân    

Chúng tôi vượt hàng trăm cây số đường đất đỏ mù mịt để vào xã Đak Plao. Dọc 2 bên đường đi, nhà cửa của người dân xiêu vẹo, cây cối xơ xác, cỏ mọc um tùm. Đây là vùng đất đang chờ giải toả khỏi vùng ngập lụt lòng hồ thuỷ điện Đồng Nai 3. Ông K'Nguyên ở thôn 3, xã Đăk Plao cho biết, chờ Nhà nước tái định cư, tái định canh lâu quá, cuộc sống khó khăn, bà con buôn mình phải tìm đường làm ăn thôi.

Đầu năm 2008, gần 100 hộ trong thôn đã di cư sang huyện Lâm Hà, Lâm Đồng phát rừng làm rẫy. Tháng 9/2008, UBND 2 tỉnh Đắk Nông và Lâm Đồng đã phải hỗ trợ mỗi hộ 2 triệu đồng, vận động, thuyết phục bà con về lại Đăk Plao, tiếp tục chờ sắp xếp đến nơi ở mới.

Theo ông K'Nga, Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Plao, việc quy hoạch thủy điện, di dời dân đã rậm rịch từ đầu những năm 90 của thế kỷ trước. Xã có tới 15 ngàn ha sẽ ngập trong vùng lòng hồ thuỷ điện, 5/6 thôn với 488 hộ, hơn 2.300 người cần tái định cư, tái định canh. Gần 20 năm thấp thỏm nỗi lo giải tỏa, dân Đăk Plao vẫn mãi đói nghèo.

Tiến độ "chạy" như rùa

Cuối năm 2004, khi tổ hợp thuỷ điện Đồng Nai 3, Đồng Nai 4 khởi công xây dựng, dân Đăk Plao khấp khởi mừng vì sắp được ổn định về vùng tái định cư Păng Ráh. Nhưng đến năm 2006, phương án xây dựng khu Păng Ráh phải thay đổi, vì vùng đất quá dốc, diện tích nhỏ, lại sát Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng, khó khăn cho việc bảo vệ rừng.

Vùng định canh, định cư mới được lựa chọn rộng 1.200 ha, thuộc địa bàn xã Quảng Khê, cách trung tâm huyện Đăk GLong 8km. Địa hình thuận lợi, nhưng đến nay, khu vực này mới chỉ ủi được đường vào và bắt đầu tiến hành tận thu gỗ, khai hoang mặt bằng.

Về tiến độ xây dựng khu tái định cư, tái định canh cho người dân xã Đăk Plao, ông Phạm Văn Cúc, Phó trưởng Ban quản lý dự án thuỷ điện 6 cho biết: Cả 3 gói thầu khu tái định canh hiện đã giao cho các nhà thầu triển khai. Để đẩy nhanh tiến độ, chúng tôi đã thoả thuận với Công ty Gia Nghĩa, kết hợp vừa tận thu gỗ, vừa khai hoang, làm sao để trong quý I/2009 sẽ giao đất cho dân. Các gói thầu khác như xây dựng nhà, xây dựng các công trình phúc lợi công cộng thì đang trong quá trình đấu thầu rải rác, cứ cung cấp hồ sơ đến đâu thì đấu thầu đến đấy, nói chung là khoảng cuối năm 2009, đầu năm 2010 sẽ bàn giao dần, để đảm bảo là tháng 6/2010 sẽ tích nước hồ chứa Đồng Nai 3.

Như vậy, phải đến cuối năm 2010, thủy điện Đồng Nai 3 mới phát điện, chậm tiến độ 1 năm so với kế hoạch. Theo đó, tiến độ phát điện thuỷ điện Đồng Nai 4 cũng phải dời đến năm 2011.

Theo ông Phạm Văn Cúc, thuỷ điện chậm tiến độ là do nhiều nguyên nhân, vì phải tính toán lại một số yếu tố kỹ thuật khi thi công. Nhưng rõ ràng, nếu thi công thuận lợi, mà hàng trăm hộ dân ở Đăk Plao chưa được đền bù, tái định cư, thì liệu việc tích nước hồ chứa có được thực hiện?

Chính quyền bức xúc

Ông Phạm Đặng Quang, Phó Chủ tịch UBND huyện Đăk GLong bức xúc cho chúng tôi biết, việc định canh cho dân Đăk PLao vào đầu năm 2009 là điều khó thực hiện. Tái định canh không chỉ là chặt cây, san ủi mặt bằng là có thể canh tác.

Hơn nữa, không thể bắt dân Đăk Plao vượt hơn 40 cây số đến nơi sản xuất mới, khi họ vẫn chưa được tái định cư. Đó là chưa kể quá trình thực hiện kéo dài, dây dưa với nhiều lần thất hứa. 

Được biết, trước khó khăn của dân Đăk Plao, cuối năm 2008, UBND huyện Đăk GLong đã có công văn đề nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam, BQL dự án thuỷ điện 6, hỗ trợ 500 triệu đồng mua gạo cho bà con. Đó chỉ là biện pháp tạm thời lúc giáp hạt. Việc chậm trễ tái định cư, định canh đã làm nản lòng người dân Đăk Plao. Dự án chưa hoàn thành, đã phải đối mặt với nguy cơ người dân không về nơi tái định cư, mà tiếp tục phá rừng ven sông Đồng Nai, hoặc di cư sang đất Lâm Đồng. Về lâu dài, cần phải có nhiều giải pháp để ổn định đời sống cho bà con.

Tổ hợp thuỷ điện Đồng Nai 3, Đồng Nai 4 có tổng công suất 520 Mê-ga-oát, tổng vốn đầu tư gần 12 ngàn tỷ đồng. Số tiền dành cho công tác đền bù, tái định cư là 600 tỷ đồng.

Việc chậm trễ tái định cư, định canh không chỉ làm khổ người dân, mà còn gây khó khăn cho chính dự án. Thuỷ điện chậm tiến độ 1 năm, thiệt hại của người dân, của đất nước không thể tính hết được