Dân khốn khổ vì mỏ quặng sắt
Dân bức xúc
Biết chúng tôi muốn tìm hiểu về tình hình khai thác mỏ ở khu vực mỏ Sài Lương - Nậm Chậu, ông Lê Thanh Hải, trưởng Công an xã Nậm Búng, huyện Văn Chấn đưa chúng tôi vượt đèo lên tận đỉnh mỏ quặng sắt Sài Lương - Nậm Chậu, nơi từ nhiều tháng qua đã bị những chiếc xe ủi xới tung từng mảng ruộng. Ông Hải nói: “Kể từ ngày có mấy cái mỏ này, anh em công an xã càng thêm vất vả. Có những điểm mỏ khai thác suốt đêm ảnh hưởng đến đời sống của bà con. Đất đá lấp hết ruộng".
Lên đến đỉnh Sài Lương, đứng giữa khu mỏ của Công ty cổ phần xây dựng Hoàn Thiện, đập vào mắt chúng tôi là đống quặng sắt khoảng vài ngàn tấn quặng đã được “moi” khỏi mặt đất và đang nằm trơ giữa đồi để rồi khi mưa xuống, các chất thải độc hại cứ theo những dòng nước mà xối ào ào xuống những mảnh ruộng dưới lưng chừng đồi. Tuy nhiên, đây không phải là điểm khai thác mỏ duy nhất ở Nậm Búng.
Theo ông Hải, ở xã Nậm Búng này hiện có 8 điểm mỏ. Cánh đồng Sài Lương - Nậm Chậu trước đây chỉ có 30 ha, sau đó bà con khai hoang thêm, diện tích cánh đồng hiện nay khoảng 35 ha. Việc khai thác quặng sắt trong thời gian gần đây do không xử lý nên đã bị lấp trên dưới 10ha.
UBND tỉnh Yên Bái cấp phép “nhầm” cho doanh nghiệp không đủ năng lực?
Gây bức xúc nhất hiện nay là điểm khai thác mỏ của Công ty Hoàn Thiện. Theo điều tra riêng của chúng tôi, tháng 6/2008, UBND tỉnh Yên Bái ra quyết định cho phép Công ty Hoàn Thiện (trụ sở tại xã Vân Phú- TP Việt Trì- tỉnh Phú Thọ) được khai thác khoáng sản tại mỏ quặng sắt Nậm Chậu, thôn Sài Lương, xã Nậm Búng, huyện Văn Chấn.
Tiếp đó, tháng 11/2008, UBND tỉnh Yên Bái ban hành tiếp quyết định 1856 thu hồi 306.001,1m2 đất nông nghiệp (đất ruộng bậc thang) của các hộ gia đình, cá nhân và đất đồi chưa sử dụng do UBND xã Nậm Búng đang quản lý tại thôn Sài Lương và thôn Nậm Chậu để cho Cty cổ phần xây dựng Hoàn Thiện thuê đất khai thác khoáng sản.
Trong quyết định này cũng quy định rõ trách nhiệm của Công ty Hoàn Thiện “trong quá trình khai thác và hoạt động khoáng sản phải tuân thủ theo đúng thiết kế khai thác được phê duyệt, không được làm ảnh hưởng tới các thửa đất của các hộ dân canh tác liền kề…”.
Nhưng, thực tế đã không như vậy, bởi sau khi có được giấy phép này, ngày 16/1/2010, Công ty Hoàn Thiện đã ký hợp đồng kinh tế với một doanh nghiệp khác là doanh nghiệp Dung Quang để khai thác mỏ quặng sắt Sài Lương - Nậm Chậu. Theo bản hợp đồng này, Công ty Hoàn Thiện đã cho đối tác được phép “đầu tư máy móc, thiết bị khai thác, kho tàng, bến bãi, đường công vụ và các cơ sở vật chất khác để phục vụ công tác khai thác, chế biến trong suốt quá trình hoạt động của mỏ”.
Đổi lại, Công ty Hoàn Thiện sẽ được chia 30% sản lượng thành phẩm, đối tác được 70%. Nói cách khác, với bản hợp đồng này, Công ty Hoàn Thiện đã bán quyền khai thác mỏ cho doanh nghiệp khác.
Làm việc với phóng viên, Giám đốc Sở Tài nguyên- Môi trường (TN-MT) tỉnh Yên Bái Nguyễn Văn Khánh cho biết: “Đã nắm được tình hình và thành lập tổ công tác. Nếu chuyển nhượng không được phép thì sai phạm và sẽ thu hồi giấy phép nếu đủ điều kiện”.
Tuy nhiên, khi hỏi về việc có hay không việc quản lý các khu mỏ sau khi đã được cấp phép thì ông Khánh cho rằng: Đây là việc làm của nhiều cơ quan, chính quyền chứ Sở TN - MT chỉ biết cấp phép mà thôi.
Câu trả lời không thỏa đáng của người đứng đầu lĩnh vực quản lý môi trường của tỉnh Yên Bái đủ để thấy sự vô trách nhiệm của chính quyền ở mức nào.
Vấn đề đặt ra ở đây là phải chăng UBND tỉnh Yên Bái đã cấp phép nhầm cho một doanh nghiệp không đủ năng lực để rồi khi có giấy phép trong tay, họ lại bán cho doanh nghiệp khác? Nếu như vậy thì Sở TN-MT Yên Bái và các cơ quan liên quan trong việc thẩm định năng lực và tham mưu để UBND tỉnh Yên Bái cấp phép cho Công ty Hoàn Thiện sẽ phải chịu trách nhiệm như thế nào khi để xảy ra tình trạng trên?