Già làng người Tày 71 tuổi vẫn đi học chữ

Đã bao đời, cuộc sống của người dân ở bản Nhạp trông lên chỉ thấy núi, thấy rừng xanh trùng trùng điệp điệp. Tầm mắt chưa khi nào nhìn xa quá ngọn núi Pu Canh. Không có cái chữ, cái đầu không sáng không nghĩ được nhiều. Chẳng vậy mà cứ mãi quanh quẩn với cái đói, cái nghèo. Già Thế luôn đau đáu: “Chỉ vì không có chữ nên mới phải lên rừng đào củ mài, hái măng. Không có chữ nên người dân mới nghe theo lâm tặc đi phá rừng. Có chữ dân bản mới bớt nạn rượu chè, đánh chém nhau. Thiếu con chữ là chỉ có đói nghèo”.

Theo các bậc cao niên kể lại, lần đầu tiên con chữ đến được với người dân bản Nhạp cách đây xấp xỉ 6 thập kỷ. Đó là vào năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, bộ đội và cán bộ đã về bản Nhạp, dựng trường, dựng lớp và vận động các gia đình cho con em đi học. Đến tận năm 2006 ở đây vẫn chỉ có hệ tiểu học (Trường Tiểu học Đồng Chum).

Già Xa Văn Thế với tấm bằng tốt nghiệp trung học cơ sở.

Suốt những năm làm Trưởng xóm, Công an viên rồi được dân bầu làm đại biểu Hội đồng nhân dân xã và khi trở thành Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Đồng Chum, già Thế luôn trăn trở, đau đáu làm thế nào để người dân xóm Nhạp không còn thất học giữa chừng, cái chữ được đưa về bản nhiều hơn.

Nhiều đêm mất ngủ già Thế chỉ nghĩ một điều: “Làm sao đưa được con chữ về bản. Giữ rừng, đuổi con ma đói. Khó như thế còn làm được. Chẳng lẽ mình lại thua giặc dốt?!”. Trăn trở, suy nghĩ, già thấy mình phải làm. Và già đã bàn bạc với xã xin Phòng giáo dục huyện Đà Bắc mở một lớp học trung học cơ sở tại bản Nhạp. Già Thế lại là người viết đơn và đi bộ hơn 60km về huyện trình bày ý nguyện.

Bà Đoàn Thị Hải, Trưởng phòng Giáo dục đào tạo huyện Đà Bắc tâm sự: “Khi thấy già Thế nộp đơn xin lớp về bản Nhạp, chúng tôi hết sức ngạc nhiên. Tuy nhiên, thấy già Thế tâm huyết, trình bày “đề án” của mình muốn con cháu được học cái chữ. Nhận thấy đó là ý kiến xác đáng, chúng tôi ủng hộ và chỉ đạo các bộ phận chức năng giúp bản Nhạp có lớp học”. 

Ý nguyện đó đã trở thành hiện thực khi năm học 2003 – 2004, chính quyền và Phòng giáo dục huyện Đà Bắc đã chính thức mở chi nhánh Trường Trung học cơ sở Đồng Chum tại xóm Nhạp. Có trường, có lớp, có thầy cô về dạy, già không quản tuổi cao sức yếu đến từng nhà vận động các gia đình cho con em đi học. Để làm gương cho lũ trẻ, già đã xung phong làm lớp trưởng. Khi đó, mặc dù đã bước sang tuổi 71 nhưng hằng ngày già cũng 2 buổi cắp sách tới trường không kể nắng mưa.

Già Xa Văn Thế chia sẻ với chúng tôi: “Bố (cách nói thân mật của đồng bào ở vùng cao - PV) đi học trước là để trẻ noi theo rồi sau đó cũng muốn học lấy cái chữ để còn biết những chính sách của Đảng và Nhà nước đối với đồng bào dân tộc mình. Khi biết cái chữ thì sẽ học hỏi được cách sản xuất, xóa đói giảm nghèo, hiểu biết pháp luật để không vi phạm”.

Cũng vì học ít mà công tác đào tạo nguồn cán bộ cho địa phương bị hạn chế. Do vậy, việc làm của già Thế như dòng nước mát tưới cho vùng đất cằn trơ sỏi đá. Có trường, có lớp nhưng làm sao để các cháu đi học đầy đủ. Già lại tự mình đi vận động cả bản được 64 cháu đến lớp. Ngày khai trường, cả bản Nhạp tưng bừng như ngày hội. Ngồi trong lớp, già cũng vui lây. “Thấy bố đi học cùng, lũ trẻ mừng lắm. Nhiều đứa cứ bảo nếu bố mà nghỉ thì chúng cũng nghỉ theo. Thế nên dù ốm đau gì thì bố cũng phải cố đến trường”, già tâm sự.

Rồi già kể: “Sau khi khai giảng được khoảng 20 ngày thì bố phải đi tập huấn dưới huyện 5 ngày theo chương trình của Hội Người cao tuổi. Lũ trẻ tưởng bố không học nữa nên chúng theo nhau bỏ học mất 20 đứa. Tập huấn về, bố phải đi vận động từng đứa quay trở lại lớp học. Thế rồi 100% học sinh lớp của bố cũng thi đỗ tốt nghiệp”.

Không chỉ nỗ lực, cố gắng học mà trên cương vị là lớp trưởng, già Thế còn vận động các “bạn” trong lớp trồng ngô ở bãi đất trước sân trường để lấy tiền mua sách vở tặng bạn nghèo. Nhờ đó mà nhiều “bạn” học của già Thế được đến trường với đầy đủ sách vở. Đến nay phong trào đó do già Thế phát động vẫn được các em học sinh ở chi trường xóm Nhạp tiếp tục thực hiện.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đồng Chum Xa Văn Chấm chia sẻ: Xuất phát từ cái tâm của già Thế, chúng tôi đã chỉ đạo các ban, ngành của xã quan tâm, đầu tư cho giáo dục và đến nay đã thu được kết quả đáng khích lệ. Đến nay, toàn xã đã hoàn thành chương trình phổ cập trung học cơ sở, 100% các em nhỏ trong độ tuổi đều được đến trường. Xã dành một khoản kinh phí để xây dựng hệ thống trường học, cơ sở vật chất, sửa sang đường giao thông, đồng thời vận động các gia đình tạo điều kiện thuận lợi để các em nhỏ được học chữ.

Nhờ đó, đã có nhiều con em Đồng Chum đỗ đạt các trường đại học, cao đẳng chuyên nghiệp, có nhiều đóng góp trong việc phát triển kinh tế, xã hội của địa phương, thu nhập bình quân đầu người đạt trên 10 triệu đồng/năm. Thành công đó có sự đóng góp lớn lao của già Thế, người đã gieo cái chữ, mở mang đại ngàn…