Hạ gục rắn lục tre, hổ đất bằng huyết thanh kháng nọc
Con số thống kê chưa đầy đủ ở Việt Nam có 32 loài rắn độc, trong đó có loài rắn lục tre, rắn hổ đất được coi là những "đối thủ" cực kỳ nguy hiểm. Cả nước mỗi năm có khoảng 30.000 người bị rắn độc cắn, hầu hết là người dân nông thôn, miền núi, công nhân ở các lâm trường, nông trường. Mỗi khi bị rắn cắn, người bị nạn thường được điều trị bằng những bài thuốc dân gian cổ truyền, nhưng thực tế chỉ cứu được những trường hợp bị nhẹ, còn những ca nhiễm độc nặng đều tử vong.
Từ thực tế trên, Bộ Y tế giao cho IVAC thực hiện đề tài khoa học "Nghiên cứu, hoàn thiện quy trình sản xuất huyết thanh KNR các loại rắn hổ đất, cạp nong và rắn lục". Và sau một thời gian khảo sát thực tế cho thấy, có khoảng 60% ca nạn nhân bị rắn hổ đất, rắn lục tre cắn được đưa tới các cơ sở y tế để điều trị. Chính vì vậy IVAC đã quyết định lựa chọn hai loại rắn nêu trên để nghiên cứu sản xuất huyết thanh.
Hơn 3 năm sau đó, đề tài nghiên cứu mới được Hội đồng khoa học kỹ thuật - Bộ Y tế nghiệm thu vào tháng 8/1999. Rất tiếc đến thời điểm này vẫn chưa thể sử dụng loại huyết thanh mới nghiên cứu để phục vụ điều trị cho bệnh nhân. Được sự hợp tác tích cực của các khoa điều trị rắn cắn ở Trại rắn Đồng Tâm (Tiền Giang) và Khoa hồi sức cấp cứu Bệnh viện Bạch Mai (TP Hà Nội), những cuộc thử nghiệm để đánh giá mức độ an toàn và hiệu quả điều trị đã được IVAC tiến hành từ năm 1999 đến 2003. Sau khi sử dụng huyết thanh KNR điều trị đã cho kết quả 23/23 trường hợp bị rắn hổ đất cắn đã dứt bệnh, 36/37 bệnh nhân bị rắn lục tre cắn đã hồi phục sức khỏe, trường hợp tử vong duy nhất không phải do rắn lục tre cắn mà là rắn lục xanh.
Điều đáng ghi nhận là so với một số phương pháp điều trị khác, thời gian điều trị bằng huyết thanh KNR do IVAC sản xuất rút ngắn từ 2 đến 7 ngày và hầu hết bệnh nhân không bị dị ứng với loại huyết thanh này. Với kết quả đạt được, từ đầu năm 2004, Bộ y tế đã cấp giấy phép đăng ký lưu hành toàn quốc sản phẩm huyết thanh KNR do IVAC sản xuất. Giá thành sản phẩm chỉ bằng 50% so với giá thuốc ngoại nhập.
Tìm hiểu nguồn gốc sản phẩm, chúng tôi được biết huyết thanh kháng nọc rắn của IVAC được sản xuất từ máu ngựa. Sau khi lấy nọc độc của từng loại rắn và xử lý kỹ thuật, các nhà nghiên cứu tiến hành tiêm một liều lượng nọc độc thích hợp vào ngựa để gây miễn dịch, tạo kháng huyết thanh trong máu ngựa. Bước tiếp theo là chích xuất máu ngựa để lấy huyết thanh thô, đưa về phòng thí nghiệm thực hiện công đoạn tinh chế bằng cách loại bỏ các tạp chất không cần thiết.
Theo các nhà chuyên môn y học, thông thường các bác sĩ điều trị phải hỏi bệnh nhân loại rắn gây thương, đồng thời dựa vào vết cắn, đầu răng, triệu chứng lâm sàng để vận dụng phương pháp điều trị thích hợp. Nhưng điều tốt nhất là bệnh nhân cần phải xác định rõ loại rắn độc đã cắn mình để bác sĩ chủ động cứu chữa kịp thời.
Trong một khuyến cáo trước đây của Tổ chức Y tế thế giới, mỗi nước cần tự nghiên cứu sản xuất huyết thanh KNR để điều trị tại chỗ cho bệnh nhân, bởi lẽ cùng loài rắn, nhưng do sinh sống ở địa hình, thời tiết, môi trường khí hậu khác nhau thì tính chất mức độ độc tố sẽ khác nhau. Theo đó, cho đến nay đã có 50 quốc gia trên thế giới sản xuất 185 loại huyết thanh KNR. Được biết tại Sài Gòn vào năm 1894, ông Albert Calmette đã nghiên cứu huyết thanh KNR hổ đất, nhưng 110 năm sau Việt Nam mới chính thức tự sản xuất được hai loại huyết thanh KNR hổ đất và rắn lục tre. Đó không chỉ là niềm tự hào của IVAC mà còn là tin vui đối với mọi người dân