“Há miệng mắc quai”
Sau loạt bài của Báo CAND phản ánh khá toàn diện quá trình lập hồ sơ, tổ chức đấu thầu quyền thu phí 2 trạm trên quốc lộ 5 do Cục Đường bộ Việt Nam tổ chức có nhiều sai sót và thiếu tính chuyên nghiệp, kết cục là sau gần 3 năm kể từ ngày cuộc thầu diễn ra, hợp đồng kinh tế giữa đơn vị trúng thầu với chủ đầu tư vẫn chưa được ký kết.
Mới đây, Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Ngô Thịnh Đức đã ký Văn bản số 1170/BGTVT-TC yêu cầu Cục Đường bộ Việt Nam triển khai việc ký kết hợp đồng với đơn vị trúng thầu 2 trạm này là Công ty Quản lý và Sửa chữa đường bộ 234, thời hạn chậm nhất là ngày 15/3/2007.
Tuy nhiên, cho đến nay thời hạn ấn định trong văn bản chỉ đạo của Bộ Giao thông vận tải đã qua, nhưng việc ký kết hợp đồng vẫn chưa thành hiện thực với nhiều lý do được đưa ra.
Theo tinh thần Văn bản 1170/BGTVT-TC, Bộ Giao thông vận tải yêu cầu Cục Đường bộ Việt Nam thực hiện theo ý kiến của Bộ Tài chính, tức căn cứ vào kết quả đấu thầu đã được Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải phê duyệt tại các Quyết định 4002, 4003/QĐ-BGTVT, trong đó Công ty Quản lý và Sửa chữa đường bộ 234 trúng thầu quyền thu phí hai trạm trên quốc lộ 5, thời hạn 5 năm, yêu cầu ký hợp đồng chuyển giao quyền thu phí mà không kéo dài thời gian khai thác.
Văn bản cũng nêu rõ, nếu bên trúng thầu không thực hiện ký kết hợp đồng theo quy định, thì Cục Đường bộ Việt Nam thu hồi khoản tiền bảo lãnh dự thầu nộp vào ngân sách Nhà nước, đồng thời báo cáo Bộ Giao thông vận tải ra quyết định hủy kết quả đấu thầu để tiến hành đấu thầu lại.
Dư luận đang rất quan tâm đến câu hỏi, vì sao hợp đồng chưa được ký kết? Xâu chuỗi toàn bộ các sự kiện liên quan đến cuộc đấu thầu như thỏa thuận thầu này, sẽ đưa ra được một câu trả lời thỏa đáng.
Nhưng trước hết, nếu Cục Đường bộ ký hợp đồng kinh tế chuyển giao quyền thu phí với đơn vị trúng thầu vào thời điểm này, tức gần 3 năm sau kể từ khi công nhận đơn vị trúng thầu, có vẻ Cục Đường bộ đã vi phạm điều khoản tham chiếu do chính mình đưa ra khi mời thầu.
Đó là tại điểm 6, Điều khoản tham chiếu đấu thầu quyền thu phí trên quốc lộ 5 nêu rõ: "Trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi Bộ Giao thông vận tải công bố quyết định trúng thầu, nhà thầu trúng thầu đồng thời phải tiến hành nộp giấy bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng 10% giá trị hợp đồng; thương thảo và ký hợp đồng chuyển giao quyền thu phí sử dụng đường bộ có thời hạn theo kết quả đã công bố.
Quá thời hạn nêu trên mà nhà thầu không thực hiện ký kết hợp đồng, thì Bộ Giao thông vận tải có quyền lựa chọn nhà thầu có số điểm liền kề để thực hiện thương thảo hợp đồng".
Chính vì nhà thầu vi phạm điều này mà Cục Đường bộ đã phải vận dụng việc thay nhà thầu - Công ty Quản lý và Sửa chữa đường bộ 240 (đơn vị bỏ giá cao nhất) bằng việc phê duyệt cho Công ty 234 (đơn vị bỏ giá liền kề) trúng thầu. Nhưng cho đến nay, kể cả đã chọn được nhà đầu tư để phê duyệt trúng thầu nhưng hợp đồng chưa được ký kết cũng là quá muộn.
Những sai sót đó thuộc trách nhiệm của nhà quản lý - Cục Đường bộ Việt
Nhưng sau khi trúng thầu, các trạm đã chuyển đến vị trí mới, mức thu mới, kể cả quy định mới bỏ không thu phí xe máy cũng đã ảnh hưởng tới nguồn thu của họ. Vì điều này mà họ đề nghị các Bộ liên quan điều chỉnh mức giá hoặc thời gian khai thác trạm, nhưng không được chấp nhận.
Phía Cục Đường bộ cũng đã trình đề xuất này tới các Bộ, ngành liên quan, tuy nhiên kết quả vẫn chưa ngã ngũ, và tất nhiên hợp đồng còn phải chờ những ý kiến dài dài như thế này.
Muốn không vi phạm điều khoản tham chiếu, nghĩa là không ký hợp đồng chuyển quyền thu phí với nhà thầu đã phê duyệt, mà tổ chức đấu thầu lại hai trạm thu phí này, điều đó cũng có nghĩa là Cục Đường bộ sẽ làm không đúng với tinh thần chỉ đạo của Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải tại Văn bản 1170/BGTVT-TC, điều này xem ra là không thể.
Việc tổ chức đấu thầu lại để bán quyền thu phí các trạm hiện nay là điều không hề đơn giản. Bài học chưa ráo mực qua tổ chức đấu thầu hai trạm thu phí Nam Cầu Giẽ và trạm số 2 quốc lộ 1A bị thất bại, cho thấy các nhà quản lý chưa hiểu nhiều về thị trường thu phí.
Tại cuộc thầu này, có 25 hồ sơ được bán ra, nhưng rốt cuộc chỉ có một nhà thầu tham gia là Công ty TNHH Hải Châu thì ai dám công nhận thầu. Vì thế, hẳn không ai dám chắc việc tổ chức đấu thầu lại 2 trạm thu phí trên quốc lộ 5 sẽ thành công?
Mấu chốt vấn đề nằm ở chỗ, cơ chế quản lý lĩnh vực phí đường bộ còn nhiều điều đáng bàn. Nhưng trước hết, trách nhiệm của nhà quản lý là phải ổn định vị trí các trạm, công khai minh bạch các quy định về thu phí, khảo sát đánh giá sát hợp mức thu, thị trường thu phí, tình hình các doanh nghiệp hoạt động thu phí… trên cơ sở đó xây dựng quy định đấu thầu chặt chẽ.
Chỉ khi đó mới có thể đưa ra một giải pháp thỏa đáng cho vấn đề phí đường bộ theo hướng xã hội hóa, ngày càng minh bạch, công khai