Hệ thống điện "ngàn cân treo sợi tóc"

Trong khi ngành điện đang tập trung mọi cố gắng để khoả lấp nguy cơ thiếu điện, thì ngày 21/6, sự cố tổ máy số 1 Thuỷ điện Sê San 3A đã khiến hệ thống điện mất đột ngột hơn 50MW.

Sự cố tổ máy số 1 TĐ Sê San 3A được xác định nguyên nhân ban đầu là do cháy thanh dẫn Stato của máy phát. Dẫu các chuyên gia, cán bộ kỹ thuật của Cty cổ phần đầu tư & phát triển Sê San 3A (thuộc TCty Sông Đà) đang cố gắng khắc phục thì dự báo cũng phải mất khoảng 20 ngày nữa mới hoạt động trở lại.

Khoảng thời gian này cũng trùng vào thời điểm ngừng cung cấp khí Nam Côn Sơn (NCS) và vì vậy theo ông Ngô Sơn Hải, ngoài việc không huy động được công suất từ cụm các nhà máy điện Phú Mỹ như dự kiến, hệ thống điện sẽ thiếu thêm khoảng 52,75MW từ TĐ Sê San 3A.

Mọi biện pháp đối phó với nguy cơ thiếu điện vẫn đang được EVN gấp rút triển khai. Phó TGĐ EVN Trần Quốc Anh vừa ký một công văn yêu cầu Cty năng lượng Mê Kông và Cty điện lực BOT Phú Mỹ 3 chuẩn bị đầy đủ dầu để có thể chạy tối đa trong các thời gian ngừng cung cấp khí theo kế hoạch, đảm bảo sẵn sàng chế độ khởi động, chế độ chuyển đổi dầu/khí khi có lệnh từ Ao.

Về phần mình, EVN đã chuẩn bị phương án chạy dầu đối với các tổ máy turbin khí (TBK) và điều chỉnh lịch sửa chữa, trung đại tu thiết bị các tổ máy hiện có, tránh những thời điểm "giới nghiêm".

Theo EVN, do thiếu khoảng 230 triệu mét khối khí trong thời gian ngừng cung cấp khí NCS, sẽ có khoảng 1 tỉ kWh điện được huy động chạy bằng dầu và vì vậy chi phí sẽ tăng thêm không dưới 100 triệu USD (tương đương khoảng 1.600 tỉ đồng).

Ông Phạm Lê Thanh: Đối với các dự án đầu tư theo hình thức BOT vào nguồn điện, EVN khuyến cáo là cần phải đấu thầu cạnh tranh, chứ không chỉ định thầu như trước kia, vì sẽ không thể đàm phán được giá với nhà đầu tư. Đầu tư theo hình thức này có 2 vấn đề phải cam kết với nhà đầu tư: Bao tiêu cả đời dự án và Chính phủ phải cam kết chuyển đổi ngoại tệ.

Tuy nhiên, những cam kết như vậy sẽ không còn phù hợp khi với thiết kế thị trường điện, các nhà máy đều phải tiến hành chào giá cạnh tranh. Việc Chính phủ cam kết chuyển đổi ngoại tệ cho nhà đầu tư chỉ phù hợp với giai đoạn đầu chúng ta thu hút đầu tư vào ngành điện. 

Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại không nằm ở chỗ EVN phải "chi" thêm bao nhiêu, TGĐ EVN - ông Phạm Lê Thanh - cho rằng: "Việc phải huy động công suất cao các tổ máy sẽ dẫn đến nguy cơ rủi ro gặp sự cố cao trong vận hành. Một lo ngại nữa là do đặc thù của các tổ TBK chu trình hỗn hợp được thiết kế chạy với nhiên liệu khí là chủ yếu, khi buộc phải phát bằng dầu thì chỉ huy động được hạn chế.

Khả năng khởi động các tổ máy bằng nhiên liệu dầu chỉ thành công khoảng 50% và công suất khả dụng thấp hơn chạy khí khá nhiều. Cũng theo ông Thanh, mặc dù thời điểm này, các hồ thuỷ điện đều đã có nước về song lại đang trong quy trình chống lũ, phải xả nước nên sẽ không đạt công suất thiết kế.

Tuy nhiên, người đứng đầu ngành điện quả quyết: "EVN sẽ cố gắng ở mức cao nhất để đảm bảo điều tiết các nguồn điện hợp lý, tránh nguy cơ phải cắt điện diện rộng. Cắt điện chỉ là giải pháp cuối cùng".

Vẫn cần cảnh báo

Nguy cơ "ngàn cân treo sợi tóc" của ngành điện không còn nghi ngờ gì nữa. Nhưng những người có trách nhiệm sẽ không khỏi băn khoăn. Việc một lúc phải duy trì tới 3.000MW công suất thiếu hụt chỉ là giải pháp tình thế. Nhưng còn tầm nhìn dài hơi hơn trong quy hoạch Tổng sơ đồ điện vẫn là chưa tính hết các yếu tố rủi ro. Hệ thống điện luôn trong tình trạng "ăn đong" vì không có nguồn dự phòng. Các nguồn điện mới thì vì nhiều lý do liên tục bị chậm tiến độ đưa vào hoạt động đã đẩy sự mất cân đối cung - cầu điện lên cao.

Tuy nhiên, nhìn xa hơn vẫn là vấn đề cơ chế để đầu tư các công trình nguồn điện. Đến nay, có rất nhiều nhà đầu tư muốn tham gia xây dựng dự án nhà máy điện, nhưng lại gặp khó khăn khi đàm phán giá điện với EVN.

Còn bản thân EVN cũng có cái khó là nếu mua điện giá cao, giá bán lại bị chặn trên thì sẽ không có lợi nhuận để tái đầu tư. Nếu vẫn còn những mâu thuẫn này thì tình trạng thiếu điện vẫn chưa thể giải quyết ngày một ngày hai