Hoa tiêu hàng hải: Xoá độc quyền nhưng cần quản lý
Hoa tiêu hàng hải trên phạm vi cả nước có các đơn vị: Công ty Hoa tiêu khu vực I cung cấp dịch vụ hoa tiêu cho các tàu ra vào cảng ở khu vực thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai... Công ty Hoa tiêu khu vực II cung cấp dịch vụ hoa tiêu tại các cảng Hải Phòng, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình; Công ty Hoa tiêu khu vực III làm nhiệm vụ ở cảng Quảng Ninh; Công ty Hoa tiêu khu vực IV ở khu vực Đà Nẵng; Công ty Hoa tiêu khu vực V ở đồng bằng sông Cửu Long.
Ngoài 5 doanh nghiệp Nhà nước công ích trên còn có Hoa tiêu Nha Trang là một bộ phận của Cảng vụ Nha Trang và Xí nghiệp Hoa tiêu Vũng Tàu là một đơn vị của Công ty Vận tải và thương mại Vũng Tàu, trực thuộc UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Tất cả các đơn vị trên đều là doanh nghiệp Nhà nước hoặc một bộ phận của doanh nghiệp Nhà nước.
Bất cập lớn nhất hiện nay là hiện tượng biến độc quyền Nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp. Khi đã độc quyền doanh nghiệp thì chất lượng dịch vụ không cao và đây chính là nguyên nhân phát sinh tệ tiêu cực, cửa quyền.
Đại biểu Lê Huy Luyện (Bà Rịa - Vũng Tàu) dẫn chứng: Một đơn vị hoa tiêu bình thường nếu dẫn dắt một chuyến tàu có thể thu phí 1.000 USD hoặc lên tới 2.000 - 2.500 USD!
Nhiều đại biểu Quốc hội không muốn xoá bỏ độc quyền trong cung cấp dịch vụ hoa tiêu bởi lo ngại rằng, nếu để cạnh tranh thì các doanh nghiệp vì lợi nhuận mà sẵn sàng bỏ qua trách nhiệm bảo đảm an toàn hàng hải và vệ sinh môi trường.
Điều quan ngại trên hoàn toàn có căn cứ khi thực tế cho thấy một số loại hình dịch vụ hàng hải, ví dụ dịch vụ cung ứng tàu biển hiện nay đang cho phép các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia và đã gây nên tình trạng rất lộn xộn ở cảng.
Mỗi khi có tàu cập cảng, các nhân viên cung ứng đua nhau tràn lên tàu để "tiếp thị", vừa không đẹp mắt, vừa làm cho thuỷ thủ đoàn rất khó chịu. Nếu xoá bỏ độc quyền trong cung ứng dịch vụ hoa tiêu mà lại buông lỏng quản lý Nhà nước thì chắc chắn tình hình sẽ còn nguy hại hơn.
Có nhiều ý kiến đề xuất, Nhà nước cần coi dịch vụ hoa tiêu hàng hải là một loại hình kinh doanh có điều kiện. Các điều kiện này phải được quy định rõ ràng, chặt chẽ. Phải có cơ quan Nhà nước kiểm tra và cấp giấy phép cho người kinh doanh. Và điều quan trọng hơn, phải quy định rõ thẩm quyền cũng như trách nhiệm cho một cơ quan Nhà nước nhất định trong việc giám sát quá trình hoạt động của doanh nghiệp hoa tiêu, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
Thực tế cho thấy, một số loại hình dịch vụ hàng hải đang cho phép các doanh nghiệp mọi thành phần kinh tế tham gia nhưng Bộ luật Hàng hải cũng như Nghị định số 10/2001 lại trao cho Bộ GTVT mới có quyền kiểm tra, xử lý vi phạm, mà Bộ thì lại ở xa nên hầu như không có ai giám sát hoạt động của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ