Kết quả xét nghiệm y khoa: Không thể “may nhờ rủi chịu”

Song thực trạng bất cập về chất lượng các phòng xét nghiệm (PXN) trong ngành Y nói chung, cũng như TP Hồ Chí Minh nói riêng vẫn chưa có cách giải quyết khả quan hơn…

Ngày 30/5, khi Đoàn thanh tra Sở Y tế (SYT) TP Hồ Chí Minh tới kiểm tra Công ty TNHH Hòa Bình Long (Hóc Môn) tham gia sản xuất nước đóng chai, đóng bình với các nhãn hiệu khá nổi tiếng trong khu vực là H và D; Camly, PECO… Đoàn ghi nhận những lỗi mà cơ sở vi phạm như: Chưa có giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP); nhân viên không mang dụng cụ chuyên dùng khi sản xuất thực phẩm, dụng cụ chuyên dùng cho đóng bình, sản xuất thực phẩm trong môi trường không đạt yêu cầu vệ sinh. Trong đó và lỗi nặng nhất là sản xuất sản phẩm nước đóng bình không đạt chuẩn.

Sở dĩ có kết quả sản phẩm không đạt yêu cầu vi sinh hóa lý trên là do Thanh tra SYT đã dựa trên kết quả phiếu kiểm nghiệm mẫu nước loại 21 lít hiệu PECO của công ty vào ngày 12/5 của Khoa Kiểm nghiệm VSATTP thuộc Trung tâm Ytế dự phòng (TTYTDP) có kết luận: Sản phẩm có chứa 2/250ml có faecal colifomr (theo TCVN trong chỉ tiêu là không được phép có); chỉ tiêu coliforms -vi khuẩn đường ruột trong sản phẩm xét nghiệm là 4/250ml. Trong khi đó theo yêu cầu TCVN quy định là 0/250ml. Do đó, kết luận phiếu xét nghiệm của TTYTDP về mẫu trên là: Không đạt tiêu chuẩn vi sinh.

Từ kết luận này, ngày 3/6, chủ cơ sở là ông Phạm Văn Sáng nhận được quyết định xử phạt của Thanh tra SYT với mức phạt: 13.500.000đ cho tổng các hình phạt. Đồng thời Công ty Hòa Bình Long phải thực hiện khắc phục ngay các vi phạm, vệ sinh toàn bộ hệ thống lọc, lấy mẫu toàn bộ nước xét nghiệm yếu tố hóa lý, vi sinh lại. Và sản phẩm của công ty chỉ được lưu hành lại khi có kết quả xét nghiệm đạt yêu cầu.

Cũng liên quan đến một xét nghiệm gần đây do TTYTDP TP thực hiện, nhưng có khác là đối tượng xét nghiệm lại là con người. Mẫu huyết thanh của bệnh nhân Thùy Nga (quận 7, TP Hồ Chí Minh) được Trung tâm Y tế quận 4 gửi lên đã được một bác sỹ tại đây làm xét nghiệm và cho kết quả khẳng định mẫu máu bệnh nhân dương tính với HIV. Tình tiết cụ thể Báo CAND đã có các bài viết.

Sau nhiều lần xét nghiệm tại các Lobor khác nhau, hiện bệnh nhân này đã phần nào yên tâm sau hôm nhận được cái… án HIV khủng khiếp. Suốt một thời gian bị khủng hoảng tinh thần, chị còn bị thêm một mất mát lớn là mất đứa con đầu lòng mà anh chị và cả gia đình đang mong đợi đã bị chết lưu mà theo anh chị cũng vì những sai lầm từ tờ kết quả xét nghiệm vô tri kia.

Điều đáng nói trong hai vụ gần đây nhất mà chúng tôi ghi nhận được đều liên quan đến những xét nghiệm của TTYTDP TP. Việc sai lệch kết quả có thể do thiết bị, có thể do chủ quan từ người thực hiện. Song vấn đề nằm ở chỗ người ta chỉ phát hiện ra sai sót khi có những kết quả đối chứng. Các "khổ chủ" đều phải tự mình đi thực hiện nhiều xét nghiệm để chứng minh những sai sót. Với ông Sáng thiệt hại có thể không chỉ ở mức 12.500.000đ tiền phạt, mà còn chi phí thay đổi thiết bị, đình trệ sản xuất và nhất là mất uy tín thương hiệu. Còn bệnh nhân Nga là những tổn hại sức khỏe, tinh thần mà người ta không thể đem ra cân đong đo đếm.

Một cán bộ Thanh tra SYT cho hay, đã từ lâu họ phản ánh lên trên TTYTDP TP rằng test kit Formol dùng trong bánh phở, mì để thanh tra đi làm việc hàng ngày đã hết "date" từ 2 năm nay nhưng kêu hoài mà nhà quản lý "không nghe thấy". Thực chất, những test nhanh này có niên hạn từ năm 2006, nay là 2008 mà vẫn phải… nhắm mắt mà làm. Thế nên mỗi khi xuống cơ sở bỏ test nhanh ra thực hiện các cán bộ lại nhìn nhau: "Làm le" ấy mà!.

Bộ Y tế đã phải ra quy định và thành lập những phòng xét nghiệm Lobor có quyền sinh sát trong tay là được quyền "thẩm định" những labor không chuẩn. Ví như tại TP Hồ Chí Minh thì labor TTYTDP TP, Viện Pasteur, hay Bệnh viện các bệnh Nhiệt Đới là những labor chuẩn về trang thiết bị, con người, trình độ đọc kết quả xét nghiệm. Nhưng cũng khó chấp nhận chuyện sai sót diễn ra ngày càng thường xuyên hơn.

Qua khảo sát toàn diện các PXN trên địa bàn TP, kết quả thật đáng lo ngại khi cùng một mẫu phẩm huyết thanh được đưa cho 30 PXN, sau khi phân tích và trả kết quả thì các số liệu hoàn toàn khác nhau. Những trung tâm, PXN lớn thường cho độ tin cậy cao hơn, sai số ít hơn những PXN nhỏ… thậm chí có nơi còn ghi kết quả sai. Các PXN chỉ thường làm các mẫu ổn định, dễ phân tích để sớm giao kết quả, điều này đi ngược lại nguyên tắc của xét nghiệm là cần tìm những mẫu không ổn định, khác thường để giúp bác sỹ điều trị tìm ra những bất thường trên lâm sàng của bệnh nhân. Và hầu hết các PXN không quan tâm đến nguyên tắc nội kiểm tra (IQC) trước khi trả kết quả và ngoại kiểm tra (EQA) sau khi giao kết quả. Có đến 78,72% PXN không thực hiện IQC và 75,53% không thực hiện EQA, nếu có cũng chỉ tham gia với những mẫu sinh hóa, huyết học, miễn dịch, vi sinh… còn những mẫu không ổn định lại tránh thực hiện vì sợ cho kết… quả xấu(!?)