Khai thác titan làm nhiễm mặn nguồn nước ở xã Phú Diên, Vang, Thừa Thiên - Huế?
Người dân cho rằng, nguồn nước bị nhiễm mặn là do Công ty TNHH Nhà nước một thành viên Thừa Thiên - Huế bơm nước từ biển vào khai thác titan gây nên. Vậy thực hư ra sao?
Đầu năm 2004, tỉnh Thừa Thiên - Huế đã có quyết định thu hồi 30ha đất ven biển của 3 thôn Kế Sung, Thanh Mỹ và Kế Sung Thượng, xã Phú Diên, huyện Phú Vang giao cho Công ty TNHH Nhà nước một thành viên khoáng sản Thừa Thiên - Huế để khai thác titan ở vùng biển này. Vào đầu tháng 10/2005, nước mặn đã thẩm thấu làm nhiễm mặn một số giếng sinh hoạt của người dân ở thôn Kế Sung.
Ngay sau khi sự việc xảy ra, Công ty TNHH Nhà nước một thành viên khoáng sản Thừa Thiên - Huế đã tiến hành khoan giếng mới cho 14 hộ gia đình dọc theo tỉnh lộ 49 (nằm cách khu vực khai thác titan chưa đầy 200m). Tuy nhiên, chẳng được bao lâu thì số giếng trên lại tiếp tục bị nhiễm mặn làm người dân hết sức bức xúc.
Trầm trọng hơn, đầu tháng 5/2006, khi thôn Kế Sung cấy vụ hè thu ở chân ruộng phía trước thôn thì nguồn nước đã bị nhiễm mặn làm ảnh hưởng đến sản xuất. Trước bức xúc của chính quyền xã và người dân, ngày 28/5, Sở Tài nguyên - Môi trường (TNMT) Thừa Thiên - Huế đã tiến hành lấy 14 mẫu nước để kiểm tra nồng độ mặn.
Đến ngày 1/6, Sở TNMT Thừa Thiên - Huế đã có Công văn số 259/TN&MT, xác định ruộng lúa bị nhiễm mặn là có thật. Tuy nhiên, trong đó có câu rất chung chung: "Việc khai thác khoáng sản khó xảy ra nhiễm mặn". Sau đó hiện tượng nhiễm mặn ở thôn Kế Sung càng diễn ra trên diện rộng làm chết hơn 10ha lúa của thôn, số còn lại cũng đang úa vàng, không thể phát triển được.
Sở TNMT Thừa Thiên - Huế cùng các cơ quan liên quan lại lấy mẫu lần thứ 2, thử 24 mẫu nước và kết quả hầu hết đều có hàm lượng muối NaCl vượt mức cho phép nước tưới tiêu trong nông nghiệp từ 3-12,6 lần. Tuy nhiên, trong đó lại tiếp tục có câu "khả năng nước do mỏ khai thác sa khoáng gây mặn ở các ao hồ thôn Kế Sung là khó xảy ra"!
Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Viết Kế, Bí thư Chi bộ thôn Kế Sung cho biết: "Hơn 10ha ruộng lúa bị chết và hàng loạt giếng nước của dân bị nhiễm mặn là do khai thác titan gây nên. Bởi theo ông Kế, việc bơm nước biển vào để lọc titan nằm ở trên cao và sát với khu vực dân cư thì nước mặn thải ra làm ô nhiễm xung quanh là điều chắc chắn"...
Những bức xúc của người dân xem ra hợp lý, bởi theo nguồn tin riêng của chúng tôi, Công ty TNHH Nhà nước một thành viên khoáng sản Thừa Thiên - Huế, bình quân mỗi ngày sử dụng 3.000 - 3.500m3 để khai thác titan, trong đó một thời gian khá dài lấy từ nước biển. Chính vì thế nước mặn thải ra thẩm thấu trong đất làm nhiễm mặn giếng nước và ruộng lúa của thôn Kế Sung là không tránh khỏi!?
Trước sự việc này, công ty đã có động thái là đưa ra phương án hỗ trợ cho diện tích 10,2 ha lúa bị nhiễm mặn, với phương thức hỗ trợ 60% so với năng suất lúa trong năm. Điều này được xã Phú Diên thông qua với dân, nhưng người dân lại không đồng tình, bởi họ cho rằng vì sao không đền bù mà lại hỗ trợ.
Một vấn đề nữa cần phải bàn, kết luận ban đầu của Sở TNMT Thừa Thiên - Huế cho rằng, việc nhiễm mặn ở thôn Kế Sung khó liên quan đến đơn vị khai thác titan(?) đã không được người dân và chính quyền địa phương đồng tình, vì thế UBND xã Phú Diên đã có tờ trình số 41 ban hành ngày 26/6 gửi UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế, Sở TNMT và UBND huyện Phú Vang đề nghị kiểm tra nghiên cứu lại việc nhiễm mặn ở Kế Sung để có kết luận rõ ràng, chính xác và có hướng khắc phục vấn đề một cách hiệu quả hơn.
Ngoài ra, UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế yêu cầu Sở TNMT Thừa Thiên - Huế phối hợp các ngành chức năng khoan thăm dò để xác định rõ nguyên nhân nhiễm mặn do đâu? Người dân đang chờ câu trả lời thỏa đáng từ các cơ quan chức năng