Khăn, giấy ăn - ẩn họa khôn lường

Có lẽ chưa bao giờ dịch vụ cung cấp khăn, giấy ăn lại "ăn nên làm ra" như hiện nay. Bởi hầu như các quán ăn từ bình dân, quán nước vỉa hè cho đến những nhà hàng, quán ăn sang trọng, rồi các điểm karaoke… đều có nhu cầu sử dụng nó. Từ các loại giấy ăn khô đến khăn ăn lạnh cũng đủ các loại từ rẻ đến đắt được các nhà sản xuất đua nhau tung ra thị trường để phục vụ các "thượng đế".

Tuy nhiên, thời gian gần đây, các loại giấy ăn rẻ tiền đang trở nên đáng báo động về tình trạng vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP).

Từ quy trình làm trắng giấy đến công nghệ làm khăn lạnh

Dạo một vòng trên đường phố Hà Nội, hầu hết các quán cơm bình dân hiện nay đều sử dụng cùng một loại giấy ăn. Trước đây thì thường là loại giấy nhiều màu, hình vuông, được gấp làm tư. Đến nay thì giấy hầu như đã được sản xuất chỉ có màu trắng đục.

Chưa nói đến các tác dụng phụ bên trong mà chỉ theo cảm quan bên ngoài thôi thì những loại giấy này để lau bát, hay đũa chắc cũng không sạch vì cứ dính nước vào là rữa ra, lau miệng cũng có khi dính cả vào môi. Nếu các loại giấy này không được sản xuất đúng quy trình thì đây sẽ là những ổ vi khuẩn, nấm mốc gây bệnh.

Tuy nhiên, theo tìm hiểu chúng tôi được biết, hầu hết các loại giấy ăn này đều trải qua quy trình sản xuất thủ công, sử dụng các hóa chất gây hại cho sức khỏe con người.

Anh bạn tôi quê ở tỉnh Bắc Ninh, kể rằng quê anh có rất nhiều cơ sở sản xuất loại giấy này. Loại giấy ăn phổ biến, với nhiều màu xanh, đỏ, trắng được xén thành tập có kích thước 10x10, ghim vào các gộc đinh và hầu hết được sản xuất theo kiểu thủ công.

Tận dụng nguyên liệu phế thải, miễn là giấy, các nhà sản xuất đem tất cả ngâm vào xút cho rã ra, sau đó, được nghiền mịn thành bột và tẩy trắng bằng nước javel hay chất tiba phản quang.

Tuỳ theo yêu cầu của khách hàng, muốn giấy càng trắng thì càng phải dùng nhiều chất tẩy. Sau đó bột này được ép, sấy và tiếp tục các công đoạn để trở thành giấy ăn.

Việc sử dụng xút và nước javel cũng là một tác nhân khiến giấy ăn trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết. Đây là hai loại hóa chất có quy trình sản xuất nghiêm ngặt, tránh tiếp xúc với da và mắt. Nếu vượt quá nồng độ cho phép, các hóa chất tồn dư có thể gây kích ứng đối với da, niêm mạc và các đường tiêu hóa.

Hơn thế nữa, để có giấy thơm, nhà sản xuất phải phun thêm hóa chất thơm lên bề mặt. Còn thứ hóa chất đó là gì thì chắc chỉ có nhà sản xuất là biết được.

Mới đây, một số đồng nghiệp của chúng tôi đã về xã Phong Khê, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh được coi là "khu công nghiệp giấy lộn lớn nhất miền Bắc" và phản ánh về tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại đây.

Nhiều người dân ở đây cho biết, sau hơn chục năm sống trên rác thì đến nay họ lại biết thế nào là chết vùi trong rác. Có lẽ bởi trên khắp các nẻo đường từ mọi ngóc ngách trong thành phố, các nhà vệ sinh công cộng, rác bệnh viện, chất thải của các khu công nghiệp hay những phế phẩm có nguồn gốc từ giấy được thu gom về dưới mọi hình thức đổ về nơi tái chế.

Giấy lộn được nghiền nát, ngâm, tẩy hóa chất là công thức của phần lớn các loại giấy ăn hiện nay. Giấy càng trắng, thơm thì hóa chất lại càng nhiều.

Không chỉ có khăn giấy mất vệ sinh, công nghệ làm khăn lạnh ở một số cơ sở sản xuất nhỏ lẻ cũng đáng báo động. Những chiếc khăn mà hằng ngày các thượng đế dùng để lau mặt, lau tay, thậm chí khi nó bẩn rồi vẫn có thể dùng làm dụng cụ để… lau giày.

Khi sử dụng, bên ngoài vẻ thơm tho, mát lạnh của chiếc khăn, ít ai biết được rằng, công nghệ tái chế chúng chỉ được bằng một chiếc máy giặt với một ít bột giặt, một ít nước tẩy và vài thìa chất tạo thơm mà không hề được phơi nắng hay hấp tiệt trùng gì cả.

Cần quản lý nghiêm và phải có chế tài xử phạt

Ông Trần Đáng - Cục trưởng Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết: "Thực trạng về VSATTP của nước ta rất phức tạp và đáng báo động. Đặc biệt, đối với thức ăn đường phố và giấy dùng trong ăn uống. Thậm chí, những loại giấy đã dùng cho vệ sinh hậu môn lại được tái sử dụng là giấy ăn. Đây là mối đe dọa, gây ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người".

Để đảm bảo yêu cầu vệ sinh, giấy ăn phải được sản xuất từ nguyên liệu là bột bã mía, tre, nứa, gỗ. Nhưng trên thực tế, rất ít nhà sản xuất tuân thủ đúng quy trình này nên một số loại giấy ăn mà chúng ta thường dùng trong các quán ăn vỉa hè lại không được sản xuất đúng như vậy.

Không ít những cơ sở sản xuất, vì lợi nhuận đã sẵn sàng bất chấp sản xuất hàng loạt sản phẩm theo những mẫu mã của những doanh nghiệp đã có thương hiệu, đang được ưa chuộng và có uy tín trên thị trường.

Bên cạnh đó, những cơ sở sản xuất ngày cho ra lò vài tấn sản phẩm lại không có bất cứ hệ thống xử lý nước thải nào. Nên chăng các cơ quan chức năng cần phải có biện pháp quản lý và xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất vi phạm VSATTP để tránh tình trạng trôi nổi như hiện nay