Kỳ 1: Đi tìm nguyên nhân gây tai nạn trên QL1A

Từ lâu, quốc lộ (QL1A) chạy dọc hình chữ S của Tổ quốc được rất nhiều du khách, cũng như một số tạp chí chuyên ngành quốc tế đánh giá ngang hàng với những cung đường đẹp nổi tiếng của thế giới như đường dốc La Farola, Cuba; Luberon và Mont Ventoux, Provence, Pháp hay bán đảo Otago của New Zealand QL1A là cung đường đi ngang qua những bãi biển đẹp bậc nhất châu Á. Song hiện nay QL 1A qua địa bàn miền Trung đang mất an toàn bởi rất nhiều vụ tai nạn xe khách đã xảy ra.

Chỉ trong vòng 3 tháng trở lại đây, chỉ tính riêng cung đường qua các địa phương miền Trung đã xảy ra gần 200 vụ tai nạn xe khách làm chết và bị thương trên 300 người. Sau nhiều ngày thiên lý trên các chuyến xe khách chạy qua địa bàn miền Trung, chúng tôi nhận thấy có rất nhiều nguyên nhân cộng hưởng đang làm cho tình hình tai nạn giao thông ở miền Trung ngày một trầm trọng.

Từ quốc lộ oằn mình gánh công trình dân sinh…

Khúc ruột miền Trung dài dằng dặc từ Thanh Hoá vô tới Bình Thuận, từ bao đời nay QL1A làm sứ mệnh lịch sử nối kết các tỉnh miền Trung với nhau. Trong nhiều ngày thiên lý theo xe khách qua địa bàn miền Trung chúng tôi nhận thấy QL1A đang bị "xẻ thịt" dần bởi sinh hoạt, định cư, hoạt động của người dân các địa phương.

Cách đây hơn 5 năm khi QL1A qua địa bàn miền Trung (QL1A) được nâng cấp, kéo theo đó các địa phương đều tiến hành cho đổ đất 2 bên đường để tạo thành các khu kinh tế, các trung tâm thương mại và khu dân cư. Chính cách làm này đã biến QL1A không đơn thuần chỉ là đường giao thông mà nó còn phải gánh thêm trách nhiệm trở thành nơi để người dân buôn bán, sinh hoạt và sinh sống. Dọc 2 bên QL1A từ Thanh Hoá vô tới Bình Thuận có gần 530 chợ quê. Tất cả các chợ đều họp tràn ra đường, nhiều điểm chợ không có cảnh báo TNGT.

Chỉ tính từ thị trấn Phú Bài, huyện Hương Thủy đến đèo Phước Tượng, Phú Lộc, Thừa Thiên - Huế đoạn đường khoảng 50km này đã có hàng loạt chợ mở ra dọc QL1A như chợ Phú Bài, chợ Truồi, chợ Cầu Hai... Rất nhiều tài xế khi chạy qua các chợ đã buột miệng văng tục, chửa bới người đi chợ để xe qua. Thậm chí có tài xế mới vào nghề cuống tay lái đã đâm thẳng xe vào chợ gây tai nạn. Hầu hết các chợ trên tuyến QL1A đều là chợ tạm do chính quyền địa phương tự mở. Chính địa phương lại không quản lý nổi tình trạng chiếm dụng lòng lề đường của người dân. Sau chợ là đến trường học, phải có đến hơn ngàn trường học đủ các cấp học mà cổng trường nằm gối đầu QL1A.

Chứng kiến giờ tan tầm của một Trường THPT ở Kỳ Anh, Hà Tĩnh, chúng tôi không khỏi rùng mình. Hàng ngàn học sinh tràn ra đường, các em vừa trêu đùa, nói cười, rồi tay trong tay đi hàng năm, hàng bảy mặc cho phía sau nhiều chiếc xe tải, xe khách bóp còi inh ỏi.

Một vụ tai nạn xe khách làm 4 người chết trên đèo Ngang.

Trong năm qua, nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng đã cướp đi hàng chục sinh mạng của học trò cũng trên tuyến QL1A. Cách đây không lâu, sáng 13/7, trên đoạn tránh QL1A, qua TP Hà Tĩnh, 2 em học sinh Võ Thị Oanh, 17 tuổi, trú xã Bắc Sơn và Nguyễn Thị Duyên, 17 tuổi, trú xã Thạch Vĩnh, huyện Thạch Hà, khi đi qua đường đã bị xe khách BKS 37V-3733 chạy cùng chiều tông vào, hất sang phần đường bên kia. Ngay lúc đó, chiếc xe bồn BKS 37H-6895 chạy ngược chiều trờ tới, không kịp xử lý đã cán 2 em chết ngay tại chỗ. Bên cạnh đó, bệnh viện, công sở, hàng quán và hàng vạn đường dân sinh không theo quy tắc ATGT cũng được mở vô tội vạ trên tuyến đường này.

… Đến luật vẫn nằm trên giấy.

Theo Luật Giao thông đường bộ quy định, lái xe không được chạy quá 10 giờ trong 1 ngày, 1 ca không được chạy quá 4 giờ, quy định chạy tuyến đường dài Hà Nội - TP Hồ Chí Minh phải có ít nhất 2 lái xe chính. Quy định là vậy, song hầu hết các chủ xe đều không chấp hành bởi vì lợi nhuận. Hiện rất ít nhà xe chịu thuê 2 tài xế có bằng cấp đầy đủ, để tránh trả tiền thuê. Chủ xe thường thuê 1 tài xế và lơ xe biết lái không cần bằng, khi nào tài xế mệt thì lơ xe lái thay. Cũng ít khi tài xế chạy 1 ca 4 giờ theo quy định, mà thường tài xế và phụ xe tự quy định với nhau.

Chẳng hạn, tài xế lái xe chạy từ Hà Nội vô tới Hà Tĩnh thì giao xe cho phụ xe, vào đến gần đèo Hải Vân thì lại đổi lái… Nếu xe khách xuất bến từ Hà Nội buổi sáng vào tới Hà Tĩnh thì vừa qua giờ trưa, nên rất nhiều tài xế buồn ngủ lạc tay tái, hoặc xuất bến từ TP Hồ Chí Minh vào buổi sáng chạy đến Hà Tĩnh cũng thường vào lúc giữa trưa còn xuất bến buổi chiều thì đến Hà Tĩnh lại rơi vào gần sáng. Đây toàn là khoảng thời gian cánh tài xế đã mệt mỏi, buồn ngủ.

Một lái xe tâm sự về công việc của mình: "Kiếp lái xe đường dài thì không nói đến ngủ. 12h khuya bắt đầu chất hàng, bắt khách rồi đẩy xe ra bến. Xe chạy khoảng 5 hay 8 giờ thì ăn uống và tiếp tục rong ruổi dọc đường bắt khách. Thay nhau ngủ gà ngủ gật vài tiếng trên xe rồi lại phải thức thay phụ để bắt khách... Đời phụ xe thì giấc ngủ rất ngắn nên chủ yếu là nhắm mắt khi xe đang chạy ở những nơi không nhà cửa như đồi núi, rừng cao su, cà phê, đồng vắng. Chỉ cần cảm giác xe phanh thì miệng đã mở ra "Đi đâu?", "Huế?", "Đà Nẵng?", "Sài Gòn không?". Có lúc buồn ngủ quá, có phụ xe buông tay ngã xuống đất mà chết".

Bên cạnh đó, theo Luật Giao thông đường bộ; khi xe đậu, đỗ dọc đường phải tổ chức phòng vệ để tránh tai nạn giao thông. Quy định là vậy, nhưng hơn 90% xe khách lưu thông trên QL1A đều không chuẩn bị phương tiện phòng vệ khi xe gặp sự cố, hoặc dừng để nghỉ. Mỗi khi xe phải đậu, đỗ dọc đường, cánh tài xế lại bẻ cành cây, hoặc chỉ lấy đá đặt hai đầu xe để cánh báo…

(Còn nữa)