Lâm tặc ở "vương quốc" pơ mu

Vẫn biết đám lâm tặc tại "vương quốc" gỗ pơ mu Bắc Yên, Phù Yên (Sơn La) và Trạm Tấu (Yên Bái) hết sức hung tợn và manh động, nhưng tôi vẫn quyết định tìm vào tận nơi để tiếp cận họ. Giữa trưa nắng gay gắt sau cơn mưa rừng, dằn bụng bằng ba chén rượu ngô, tôi ngược con đường đất dốc đứng từ trung tâm xã Suối Tọ tìm lên bản Suối Khang (huyện Phù Yên, Sơn La), nơi được biết là địa bàn hoạt động khá náo nhiệt của lâm tặc chuyên "ăn" gỗ pơ mu.

Nghe tiếng ầm ầm, tôi vội tránh dạt vào ta luy dương của con đường nhỏ dốc đứng, nhường lối cho mấy thanh niên người Mông phóng ào ào trên những chiếc xe máy chở cồng kềnh các khúc gỗ pơ mu xuống dốc.

Đường trơn, dốc, lại phóng nhanh, chiếc xe chở gỗ nặng đổ lăn kềnh ra đất, xoay bánh bắn đất tung tóe, may mà người không bị thương. Đám thanh niên đang chở nặng gỗ trên xe khác ời ời gọi nhau chạy lại cứu giúp thanh niên nọ khiêng đống gỗ ra khỏi xe. Rồi nhanh chóng xếp lại gỗ, đoàn xe tiếp tục ào ào phóng nhanh theo con đường hẹp xuôi xuống dốc, giữa ban ngày.

Hết con dốc in đầy những dấu bánh xe chở nặng ấy, tôi đặt chân đến bản Suối Khang. Mặc dù qua hỏi thăm từ đầu bản, tôi đã biết rõ ngôi nhà mà trước sân đang tập kết đầy các súc gỗ pơ mu kia chính là nhà của Trưởng bản Suối Khang, nhưng khi tôi hỏi thăm "để liên hệ công tác", cả đám đông cứ lắc đầu quầy quậy, trả lời nhát gừng mỗi một câu đuổi khách bằng tiếng Mông: "xi-pâu!" (không biết).

Những lâm tặc ở bản Suối Khang (xã Suối Tọ, Phù Yên). Ảnh: H.Q..

Không chỉ đàn ông, mà cả phụ nữ cũng tham gia vào công việc này. Tôi hỏi chuyện một phụ nữ đứng tuổi mặc trang phục Mông đang kéo lê hai khúc gỗ pơ mu đã cưa xẻ vuông vắn từ rừng về trên lối gỗ "đi" đã mòn bằng, như người ta dắt hai con lợn lửng ra chợ phiên để bán: "Gỗ này lấy trong rừng hay ở vườn nhà?". "Lấy trong rừng đấy, nó mọc tự nhiên thôi chứ có phải trồng đâu?" - người phụ nữ vui vẻ trả lời. Rồi chị lại vui vẻ dừng dây kéo, ngồi lên các khúc gỗ để cho khách chụp ảnh...

Theo số liệu thống kê của lực lượng Kiểm lâm, tại hai huyện Phù Yên, Bắc Yên của tỉnh Sơn La đang có hơn 17.000ha rừng pơ mu trên tổng số khoảng 42.000ha rừng, rải đều ở các khu rừng xa khu vực dân cư của các xã Suối Tọ, Mường Thải, Tà Xùa, Xím Vàng, Háng Đồng...

Lợi dụng địa hình hiểm trở, các đối tượng tổ chức đã khai thác bừa bãi gỗ quý, vận chuyển trái phép về xuôi tiêu thụ với số lượng lớn, khiến "vương quốc" pơ mu ngày một cạn kiệt. Suối Khang là một bản người Mông nằm cách trung tâm huyện Phù Yên khoảng 20km đường dốc núi, lúc trời quang mây tạnh đứng trên bản có thể nhìn thấy thị trấn ngay dưới chân.

Bản tuyệt đại đa số là người Mông, sinh sống chủ yếu dựa vào trồng trọt và chăn thả gia súc trên các sườn đồi, nhưng vẫn có một bộ phận không nhỏ người dân của bản sống nhờ vào việc khai thác bừa bãi gỗ pơ mu trong rừng. Sồng A Lừ, Chủ tịch xã Suối Tọ, thú nhận: "Lâm tặc lộng hành nhưng quả thật, chúng tôi cũng có lỗi vì ngăn chặn không thể xuể".

Tiếp tục ngược núi sang bên địa phận xã Tà Xùa (huyện Bắc Yên), một trong những "thủ phủ" của pơ mu nhưng đã bị lâm tặc tàn phá cạn kiệt từ mấy năm trước. Cơ quan chức năng của huyện Bắc Yên đã bắt giữ rất nhiều vụ khai thác và vận chuyển gỗ pơ mu trái phép trên địa bàn.

Khi chúng tôi đến Bắc Yên, mấy ngày trước, lực lượng Công an huyện vừa bắt giữ một vụ vận chuyển trái phép gỗ pơ mu với khối lượng lớn, thu giữ hơn 35m³ gỗ vô chủ, tại địa bàn xã Tà Xùa.

Trực tiếp trinh sát và tham gia đợt vây bắt, anh Giàng A Xê, Trưởng Công an xã Tà Xùa kể lại: "Đám lâm tặc xẻ gỗ trong rừng, thường vận chuyển qua địa bàn huyện Bắc Yên với khối lượng lớn, theo dòng suối Sập đổ ra suối Tấc (huyện Phù Yên), rồi ra sông Đà tẩu tán về xuôi. Hôm đó, qua trinh sát, chúng tôi phát hiện lâm tặc đang tập kết gỗ ở bản Trò A, bên dòng suối Sập, ngay sát khu thủy điện Xuân Thiện để chuyển đi. Lâm tặc quá đông, khoảng 60 - 70 người đàn ông, mà lực lượng Công an xã thì quá mỏng, chúng tôi báo cáo Công an huyện chỉ đạo giải quyết.

Nhác thấy sắc phục của lực lượng Công an, đám người này lập tức bỏ chạy thục mạng. Mặc dù bắt quả tang, nhưng không có ai nhận là chủ gỗ, nên Công an đành xác định là vô chủ, lập biên bản tịch thu. Lúc này, đám lâm tặc lại kéo đến bờ suối đứng xem Công an xếp gỗ tang vật lên xe để chuyển đi, như người vô tội vậy".

Đó cũng là một trong những cái khó của lực lượng Công an, khi phối hợp với lực lượng chức năng đấu tranh với lâm tặc.

Anh Xê cho biết thêm: "Là người bản địa, tôi biết rõ lâm tặc là ai, quy luật hoạt động thế nào, nhưng đấu tranh triệt để, thì còn gặp nhiều khó khăn quá. Những người đứng bên suối Sập đó thực chất chỉ là đám cửu vạn vận chuyển gỗ thôi, chứ không phải ông chủ.

Họ là đủ thành phần dân tộc, từ Kinh, Mông, Thái, Mường, cả nam và nữ, thường là người bản địa hoặc được thuê, rồi tập hợp từ các địa bàn khác đến các khu vực có rừng để tàn phá. Mỗi khu vực lâm tặc hoành hành dữ dội luôn có những tên cai giấu mặt, thuê hàng chục người vào rừng ăn dầm ở dề trong đó để cưa xẻ đốn hạ pơ mu, có đội ngũ phục vụ ăn uống, rồi thì đội vận chuyển ra khỏi rừng, đội hộ tống về xuôi… theo chỉ đạo của cai. Thủ đoạn và quy mô của lâm tặc ngày càng có quy mô lớn, chuyên nghiệp, tinh vi hơn, và cũng liều lĩnh, manh động hơn.

Chúng tôi đã bắt giữ rất nhiều vụ, nên tình trạng phá rừng có giảm đi, nhưng các cai lâm tặc lại tìm cách khác vào rừng. Tôi cho rằng: Chỉ có phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng ở các địa phương để đấu tranh một cách quyết liệt nhất, thì mới có thể cứu được những cánh rừng pơ mu quý báu còn lại của Sơn La"