Ngày 14/11, Quốc hội thảo luận Luật Luật sư: Luật pháp sẽ điều chỉnh đạo đức luật sư
"Nhầm" sang nghề… chạy án!
Vốn là tay lừa đảo có tiếng, Lê Bảo Quốc (Đoàn Luật sư Hà Tĩnh) thay cho việc bảo vệ đương sự bằng lý lẽ luật, hướng dẫn pháp luật cho thân chủ thì y lại làm điều ngược lại: câu kết, chỉ đường cho thân chủ để cả hai cùng... phạm luật. Cách hành nghề của "thầy cãi" Lê Bảo Quốc cũng khác thường: không tạo uy tín bằng giỏi luật, giỏi cãi lý lẽ theo pháp luật mà giỏi... "chạy án"! Quốc tự nhận mình quen biết nhiều cán bộ tòa án, đủ khả năng bảo vệ quyền lợi bằng... tiền chứ không cần cãi lý trước tòa. Cho đến khi Bảo Quốc bị bắt đã có 7 nạn nhân từng bị "thầy cãi" này lừa đảo, đến cơ quan Công an tố giác.
Ông Trần Trí Bình, trú tại quận 8, Tp. Hồ Chí Minh cũng là nạn nhân của Quốc. Trước khi gây ra vụ "động trời" lừa đảo gần 3 tỷ đồng tại Đồng Nai, biết ông Bình thua kiện trong vụ kiện dân sự, Quốc nói: "Vụ này tôi biết rất rõ, giải quyết êm ngay" và ra giá hơn 1 tỷ để "đảm bảo thắng ở cả cấp sơ thẩm và phúc thẩm". Rất may, ông Bình cảnh giác không đưa tiền cho Bảo Quốc...
Đối với luật sư Nguyễn Trọng Quý (nguyên Đoàn Luật sư Bắc Ninh), y dùng nhiều thủ đoạn gian dối để vay 8,5 tỷ đồng của Ngân hàng Công thương chi nhánh 5, Tp. Hồ Chí Minh rồi chiếm đoạt. Quý cũng đã giúp sức cho Lê Văn Út chiếm đoạt 26,5 tỷ đồng của các ngân hàng khác. Điều đáng nói, Nguyễn Trọng Quý nguyên là sinh viên Trường Đại học Luật, có tiếng giỏi luật, từng làm thư ký tòa án, sau đó sang hành nghề luật sư và cũng bị một số đương sự tố giác nhận tiền "chạy án"... Như vậy, một trong những nguyên nhân để một số luật sư lừa đảo một cách "ngọt ngào" chính là nhiều đương sự nhận thức không đúng nên đưa tiền cho các luật sư biến chất, không biết mình bị lừa.
Biến thân chủ thành khổ chủ
Kể từ năm 2001 - năm Pháp lệnh Luật sư có hiệu lực thi hành, đội ngũ luật sư đã tăng hơn 150%. Đến tháng 5/2005, tổng số luật sư và luật sư tập sự có 3.418 người, trong đó có tới 1.535 luật sư tập sự. Cùng với sự gia tăng số lượng luật sư, kiến thức pháp luật và khả năng bào chữa của luật sư, kể cả số tập sự cũng được coi trọng. Nhưng phiền toái từ các "thầy cãi" không chỉ làm các cơ quan quản lý đau đầu mà không ít thân chủ từ chỗ tin tưởng thầy đã trở thành nạn nhân bị lừa gạt. Trong 4 năm (2001-2005), các đoàn luật sư đã phát hiện và xử lý kỷ luật 16 trường hợp luật sư vi phạm Quy tắc đạo đức nghề nghiệp hoặc Điều lệ đoàn luật sư. Trong số đó có 4 luật sư và 8 luật sư tập sự bị xử lý bằng hình thức xóa tên khỏi danh sách luật sư, 2 luật sư bị đình chỉ hành nghề, 1 luật sư bị cảnh cáo, 1 luật sư bị khiển trách...
Những số liệu trên chỉ phản ánh phần rất nhỏ việc vi phạm pháp luật của luật sư. Một số luật sư bị cơ quan tố tụng truy tố trước pháp luật, trong đó có luật sư đã lãnh án tù chung thân (luật sư Nguyễn Trọng Quý). Ngoài việc lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, hành vi gây nhiễu của luật sư tại tòa đang có dấu hiệu "bùng phát": cãi chày, cãi cối, tìm mọi cách để "bảo vệ" thân chủ vì đã trót... nhận tiền!
Đạo đức luật sư rõ ràng đáng bàn hơn bao giờ hết. Có phải vì luật chưa quy định cụ thể nên luật sư "lách luật"? Trong hệ thống pháp luật, các văn bản pháp lý cho hoạt động của luật sư ra đời không muộn. Từ năm 1987, UBTV Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh Tổ chức luật sư, 14 năm sau (2001), ban hành Pháp lệnh Luật sư thay thế. Ngoài ra, để luật sư hành nghề đúng pháp luật cũng đã có các văn bản quản lý như Quy tắc đạo đức nghề nghiệp luật sư và Điều lệ đoàn luật sư. Dù vậy, UBND một số địa phương còn buông lỏng quản lý, nhiều Sở Tư pháp lúng túng, chưa chủ động trong thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về luật sư. Sự lỏng lẻo, lúng túng đó đã tạo môi trường luật sư vi phạm. Nhưng xét cho cùng, các vi phạm khởi nguồn từ cái tâm của luật sư. Nhiều trường hợp mang mác luật sư nhưng đã lợi dụng danh nghĩa để lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản...
Hệ thống luật phải khoa học, chặt chẽ
"Chúng ta đã có Quy tắc đạo đức nghề nghiệp của luật sư, các văn bản pháp luật khác cũng quy định những điều khoản quan trọng, các hành vi bị cấm nhưng vẫn nhiều luật sư "lách luật", lừa đảo, phạm tội, vi phạm kỷ luật. Theo tôi, vấn đề chính là phải thắt chặt quản lý, các đoàn luật sư, các Sở Tư pháp giám sát chặt chẽ hơn, loại bỏ ngay những luật sư biến chất" - ông Phạm Hưng, nguyên Chánh án TAND Tối cao, nguyên Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam khẳng định.
Theo ông Phạm Hưng, nếu ta thực hiện nghiêm túc Bộ luật TTHS năm 2003 là điều kiện rất thuận lợi cho luật sư thực hiện nhiệm vụ. Nhưng cái khó là đội ngũ luật sư của ta còn mỏng, ít và việc quan tâm, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp của luật sư còn nhiều sơ hở, có khi luật sư đứng tên ở đoàn luật sư của địa phương này nhưng hoạt động hàng chục năm ở địa phương khác, vi phạm kéo dài không ai biết và đoàn luật sư chỉ... quản lý tên!
Luật đã quy định trách nhiệm của luật sư nếu vi phạm pháp luật: "Người bào chữa làm trái pháp luật thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị thu hồi giấy chứng nhận bào chữa, xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật" (Khoản 4, Điều 58 Bộ luật TTHS 2003), vấn đề còn lại là phát hiện, xử lý đến đâu