Nghề gạch, gốm truyền thống ở Vĩnh Long trước nguy cơ lụi tàn

Xơ xác làng nghề

Từ trung tâm TP Vĩnh Long, chạy theo hướng phà Đình Khao rẽ sang tỉnh lộ 902, nối liền từ TP Vĩnh Long, qua 2 huyện Long Hồ, Mang Thít là đến thủ phủ của nghề gạch, gốm ở Vĩnh Long. Trên suốt dọc tuyến tỉnh lộ 902, đến tuyến kênh thầy Cai, có đến hàng trăm cơ sở, lò gạch, gốm thủ công nằm san sát nhau. Mặc dù nhiều cơ sở, miệng lò như thế, nhưng nơi đây lại bao trùm một không khí ảm đạm, yên ắng đến lạ thường. Các miệng lò, chỗ cũ nát, hoang toàn, có lò vẫn đang “nhả khói” hoạt động “cầm hơi”, với vài công nhân làm việc. Theo các cụ cao niên kể lại, nơi đây một thời từng là cảnh nhộn nhịp, các miệng lò lúc ấy hoạt động hết công suất, cho ra những sản phẩm gạch gốm đặc trưng của tỉnh Vĩnh Long. Nhưng hiện nay, các lò gạch, gốm đang lâm vào cảnh phải “thở oxy”.

Những nhà kho chứa sản phẩm gạch, gốm trống trơn, xơ xác và ngổn ngang đồ đạc bị bỏ hoang ở huyện Mang Thít.

Những lò gạch, gốm lâu ngày không hoạt động bị đổ nát, hư hỏng, tường bám đầy rong rêu.

Hiện các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất gạch, gốm ở Vĩnh Long đang trong tình trạng “thở ô xy”.

Để giải quyết vấn đề lò gạch, gốm thủ công ở Vĩnh Long thì hiện đang là một bài toán khó đối với các cơ quan chức năng. – Trong ảnh – hàng trăm lò gạch, gốm nằm san sát nhau dọc theo tuyến kênh thầy Cai.

Hằng ngày các lò gạch, gốm thủ công ở Vĩnh Long vẫn thải chất thải gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến và sức khỏe của người dân.

Tại cơ sở của bà Nguyễn Thị Chúc (ở xã Mỹ Phước, huyện Mang Thít), dù đang giờ làm việc cũng chỉ có vài công nhân dọn dẹp khu vực nhà kho để giữ thợ. Một số nhà kho, nơi chứa gạch, gốm thì đổ nát, trống hoác, đồ đạc nằm ngổn ngang, bám đầy rong rêu. “Chú thấy đó, cơ sở có diện tích gần 5ha, 15 miệng lò, ngày nào cũng có từ 50- 60 lao động làm việc. Nhưng giờ thì vắng hoe, các miệng phần thì đã hư hại, ngưng hoạt động. Cái hoạt động thì bị “đói hàng”, hoặc sản phẩm làm ra nhưng bán không được”, bà Chúc thở dài. Chưa bao giờ nghề gạch, gốm ở Vĩnh Long lại thảm hại đến như thế. Cũng theo bà Chúc, tình trạng trên đã kéo dài hơn 1 năm nay, để “cải thiện”, cơ sở của bà cũng đã đầu tư thêm vào các hoạt động trang trại nuôi cá, gia súc… nhưng làm cái nào thì lại lỗ cái đó.

Đưa ánh mắt đăm chiêu nhìn cái lò gạch đang đốt còn dang dở, ông Trương Văn  Tức, chủ doanh nghiệp sản xuất gạch, gốm ở xã An Phước (huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long) nói buồn thiu: đốt xong đợt này, chắc tui bỏ nghề quá. Vì mọi chi phí đầu vào đều tăng, duy chỉ có sản phẩm làm ra là bán với giá rẻ mạt”. Gần 20 năm trong nghề, giờ đây người đàn ông này, phải rươm rướm nước mắt nhìn từng lò gạch, gốm lần lượt  bị bỏ hoang. Theo cách tính của ông Tức, giá trấu tăng cao, có lúc 1kg trấu lên đến 1.200 đồng. Trong khi đó, mỗi viên gạch phải đốt 400g trấu, mỗi lò với chu kỳ đốt khoảng 1 tháng rưỡi mới cho ra gần 200.000 viên gạch, ông phải chi đến trên 50 triệu đồng tiền chất đốt (chưa kể tiền đất, nhân công…). Thế nhưng khi cho ra lò những viên gạch tốt nhất, cũng chỉ bán bán được với giá 600đ/viên…

Loay hoay tìm lối ra

Đem câu chuyện nói trên, trao đổi với ông Hồ Phước Dư, Phó chủ tịch xã Mỹ Phước (huyện Mang Thít), chúng tôi được biết, đây không chỉ là câu chuyện của riêng cơ sở của bà Chúc, ông Tức mà là “tình cảnh” chung của hầu hết các chủ cơ sở lò gạch, gốm ở Vĩnh Long. “Xã Mỹ Phước có 165 cơ sở, với 295 miệng lò gạch, gốm, thu hút trên 2.000 lao động tại địa phương. Do ảnh hưởng tình hình kinh tế chung, nên hiện các cơ sở này chỉ hoạt động cầm chừng, sản lượng gạch, gốm làm ra giảm khoảng 70%, so với trước”, ông Phước nói. Một thực trạng đáng buồn, năm 2008 nghề gạch, gốm ở xã Mỹ Phước được công nhận làng nghề truyền thống, và đây vốn là nghề cha truyền con nối của người dân từ bao năm nay. Nhưng qua vài năm hoạt động, làng nghề cũng đã trở nên tiêu điều xơ xác.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2010 cần phải xóa bỏ hoàn toàn lò gạch thủ công trên phạm vi cả nước, nhưng cho đến nay thì Vĩnh Long vẫn chưa có lộ trình cụ thể để xóa bỏ các lò gạch thủ công. Ông Huỳnh Hữu Đức – Phó Giám đốc Sở xây dựng tỉnh Vĩnh Long cho biết, hiện Sở đang lấy ý kiến của người dân, huyện thị, sở ngành để tham mưu cho UBND tỉnh xây dựng đề án giảm dần, xoá bỏ lò thủ công sản xuất gạch ngói đất sét nung trình Bộ Xây dựng phê duyệt trong tháng 10/2012. Tỉnh Vĩnh Long đã thí điểm xây dựng nhà máy gạch tuynel (công nghệ Ý, nhiên liệu đốt bằng dầu DO); thí điểm lò nung gạch bằng gas, lò nung liên tục kiểu đứng (công nghệ Trung Quốc)... nhưng cũng chưa có kết quả khả quan. Mặt khác, loại lò này sử dụng than đá nên không tận dụng được nguồn trấu dồi dào ở ĐBSCL; quy trình vận hành phức tạp; sản phẩm gạch có màu nhợt nhạt, không hợp thị hiếu người tiêu dùng... nên các cơ sở không mạnh dạn đầu tư.

Ông Hồ Văn Vàng, Chủ tịch Hội nghề gốm tỉnh Vĩnh Long bộc bạch: “Thời gian qua, giá nguyên liệu liên tục tăng cao, khiến đầu ra sản phẩm gạch gốm của Vĩnh Long bị “đội giá” khiến sản phẩm làm ra không cạnh tranh được với các nguồn hàng ở Đông Nam Bộ. Với tình hình này, nếu không có sự chuyển đổi, cải tiến công nghệ để tiết kiệm nhiên liệu, thì nghề gạch ở Vĩnh Long bị lụi tàn là điều trong nay mai”.