Nguyễn Hy Quang, một danh nhân Thăng Long tiêu biểu

11:40 21/10/2013
Cụ Nguyễn Hy Quang (1634-1692) là người đã phụ đạo cho Thái phó Lương Mục Công Trịnh Vịnh, đích tôn của Chúa Trịnh Tạc, dạy con Thái phó là Trịnh Bính (Tấn Quang Vương). Trong 18 năm làm việc ở cung đình, ông đã đóng góp nhiều mưu lược lớn cho triều đình. Sau khi mất, ông được phong tước quận công, gia phong Trung đẳng phúc thần, Trực ôn Văn Nhã đại vương.

Vừa qua, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và TP Hà Nội đã tổ chức cuộc hội thảo khoa học về cụ Nguyễn Hy Quang, một người thầy tài đức có công lao góp phần xây dựng nền thịnh trị của đất nước cuối thế kỷ XVII.

Cụ Nguyễn Hy Quang quê ở làng Trung Tự, phường Đông Tác, huyện Thọ Xương, kinh thành Thăng Long, nay là phường Phương Liên, quận Đống Đa, TP Hà Nội. Đó là một làng tươi đẹp ở hai bên đê La Thành, từ sát chùa và đình Kim Liên, một trong Thăng Long tứ trấn, đến giáp 2 phường Thổ Quan và Nam Đồng có di tích Đàn Xã Tắc nổi tiếng gần Ô Chợ Dừa.

Năm 1688, Chúa Định Vương Trịnh Căn (1682-1709) phong đích tôn Trịnh Bính làm Tấn Quốc Công (sau phong là Tân Quang Vương) cho mở phủ Tiết Chế kiêm Tổng Chính Quyền và ủy cho Tả Thị Lang Nguyễn Viết Thứ và ông phụ tá. Nhiệm vụ thật nặng nề nhưng ông đem hết sức làm tròn, tín nhiệm ngày càng tăng. Tuy vậy, với tinh thần tri túc (biết đủ), khi 58 tuổi ông xin nghỉ.

Đình làng Trung Tự.

Năm 1692, ông lâm bệnh qua đời. Chúa lệnh nghỉ chầu 3 ngày, sai quan lo việc tang tế và tặng phong ông là Thượng Thư, tước Quận Công. Tiết Chế kiêm Tổng Chính Quyền Trịnh Bính không những đã tận tình chăm sóc thầy khi ốm, nay lại thân soạn văn tế thầy rất chân thành, thiết tha: "Học tất phải có thầy, lễ trước tiên là trọng đạo… Thầy có tài Kinh luận, truyền bảo cho trò. Trò nhờ dạy dỗ mà có kiến thức, vận dụng thực thi, làm lợi nước nhà. Tất cả hoàn toàn là nhờ ơn thầy!... Nhớ thuở học xưa, nghe lời giảng sáng, được đọc sách hay, thương xót khôn cùng!"…

Có thể nghĩ rằng tài trí đức độ và công lao của người thầy phải như thế nào mới để lại trong người học trò cũ nay giữ quyền cao chức trọng bậc nhất trong nước, tình cảm thắm thiết và sự biết ơn sâu sắc như thế, quy các việc làm lợi cho nước đều do công thầy!

Năm mươi năm sau, ông được gia phong làm Phúc Thần Đại Vương với lời đánh giá khá cao: "Sắc... Nguyễn Hy Quang... tài cao bậc lương đống (rường cột triều đình), vật báu như ngọc quý Phan Dư. Trong màn trướng đã bồi giảng nền học thánh hiền. Kịp thời đúng lúc và hết lòng phụ tá, góp nhiều ý hay vào mưu lược quốc gia. Ngày ngày lo nghĩ giúp (triều đình) hoàn thành nền thịnh trị...".

Như vậy, Nguyễn Hy Quang thông qua việc dạy học và phụ chính trong gần hai chục năm ấy ở cung đình đã góp một phần đáng trân trọng trong xây dựng nền thịnh trị của đất nước thời đó.

Về sự nghiệp Giáo dục và văn chương, cụ Nguyễn Hy Quang đã để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm xuất sắc. Chúa Trịnh qua nhiều lần đàm đạo tỏ ý hài lòng về ông và tặng thơ, ông nhân đó soạn dâng Chúa bản "Quân thần luận" mong góp phần chấn chỉnh kỷ cương đất nước và yên dân. Bản "Quân thần luận" đã nêu rõ các đạo lý về quan hệ vua tôi, vấn đề hiểu biết và dùng người, vấn đề yên dân, và đặc biệt là hai vấn đề nóng hổi đương thời: Việc binh và việc hình cần phải thiết thực. Chúa Trịnh Tạc tán thưởng và ban khen, thăng làm Lang trung bộ Lại kiêm tri bộ Hộ. Chúa khen: "Bản Thập Tiệm của Ngụy Trưng cũng không hơn được".

Nguyễn Hy Quang hay làm thơ Chữ Nôm và có soạn sách. Ông để lại cuốn sách “Quốc âm sự dẫn”, được coi là của gia bảo của dòng họ Nguyễn làng Trung Tự. Đặc biệt, bài thơ "Cảm tác" bằng chữ Nôm được sáng tác khi xây xong nhà ngay trước hồ Ba Mẫu ngày nay là một trong những áng thơ Nôm thể lục bát cổ xưa nhất còn lưu giữ lại được cho đến ngày nay, có niên đại rõ ràng (1674), đã rất hoàn chỉnh, văn từ mượt mà. Có câu:

Bốn bề cây cối lơ thơ
Thung thăng con cá vật vờ đàn ong
Quả là hiếm câu lục bát xưa bảng lảng như thế.

Để tưởng nhớ công lao và sự đóng góp đối với đất nước của cụ Nguyễn Hy Quang, chính quyền và nhân dân phường Phương Liên và quận Đống Đa đã kiến nghị TP Hà Nội đặt tên "Nguyễn Hy Quang" cho một tuyến đường phố tại Thủ đô Hà Nội

Nguyễn Đức Tuấn

Sau nhiều tháng xảy ra trận lũ lớn vào cuối tháng 10, đầu tháng 11/2025, đến nay dòng sông Tả Trạch chảy qua địa bàn xã Khe Tre (TP Huế) đã và đang bị bồi lấp nghiêm trọng. Tình trạng này khiến người dân địa phương sinh sống dọc 2 bên bờ sông lo ngại do dòng chảy con sông thay đổi và nguy cơ cao xảy ra sạt lở, uy hiếp nhà dân.

Liên quan đến vụ đưa gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi vào một số công ty cung cấp thực phẩm, vào bếp ăn công nghiệp và một số trường tiểu học và mầm non ở Hà Nội và Bắc Ninh, Đội 7, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hà Nội đã làm rõ hành vi tiếp tay, bảo kê, lợi dụng chức vụ đặc biệt nghiêm trọng của một số cán bộ kiểm dịch; đồng thời, thu giữ được cuốn sổ tay ghi chép việc ăn chia của các đối tượng.

Với vỏ bọc hào nhoáng là những doanh nghiệp lớn, tưởng chừng hoạt động hợp pháp nhưng thực chất các đối tượng tội phạm hình sự cộm cán đã âm thầm cài cắm, thao túng và thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật tinh vi, nguy hiểm. Việc nhận diện đúng, bóc tách trúng và triệt phá tận gốc tội phạm hình sự núp bóng doanh nghiệp trở thành một trong những thách thức cam go đối với lực lượng Công an.

Thông tin từ Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH Công an tỉnh Khánh Hòa trưa nay (1/4) cho biết, cán bộ, chiến sĩ đơn vị này đã dập tắt đám cháy xe khách giường nằm đang dừng trên đường nội bộ tại Tổ hợp khách sạn và căn hộ cao cấp Mường Thanh Khánh Hòa ở 04 Trần Phú, phường Nha Trang.

Sáng 1/4, ông Hồ Phương, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông công cộng thành phố Hà Nội cho biết, từ hôm nay thông qua hình thức đấu thầu, Hà Nội đã đưa vào vận hành 10 tuyến xe buýt điện với tổng số 288 phương tiện, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình phát triển giao thông công cộng xanh.

Sau hai ngày TAND TP Hà Nội xét xử sơ thẩm vụ án xảy ra ở Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ), Công ty Hoàng Dân và các đơn vị liên quan, sáng1/4, đại diện Viện kiểm sát thực hành quyền công tố tại phiên tòa đã nêu quan điểm giải quyết vụ án và đề nghị mức án đối với các bị cáo.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa công bố dự thảo Nghị định quy định về miễn phí sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQPAN) tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ để lấy ý kiến góp ý theo quy định.

Sáng 1/4, TAND TP Hồ Chí Minh mở phiên tòa xét xử vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản vi phạm vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng gây thiệt hại nghiêm trọng cho một ngân hàng do bà Hứa Thị Phấn (đã chết) và các đồng phạm thực hiện.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文