Nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng - Một trí tuệ mẫn tiệp - đã ra đi…
Ông Trần Bạch Đằng tên thật Trương Gia Triều, sinh ngày 15/7/1926, trong một gia đình Nho học tại làng Thạnh Hưng (nay là Hòa Hưng), huyện Rồng Giềng, tỉnh Kiên Giang.
Tham gia cách mạng từ khi còn ở lớp Nhất, bậc tiểu học, được kết nạp vào Đảng từ năm 1943, trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nước, ông từng giữ nhiều trọng trách: Bí thư khu Ngã sáu Chợ Lớn kiêm Ủy viên Ban Chấp hành Tổng Công đoàn Nam Bộ, Ủy viên Thường vụ Thành Sài Gòn - Chợ Lớn, phụ trách Tuyên huấn, Trưởng ban Thanh vận Xứ ủy, Bí thư Đoàn thanh niên Cứu quốc Nam Bộ kiêm Phó ban Tuyên huấn Xứ ủy, chủ bút tờ báo Nhân Dân Miền Nam, chủ nhiệm Tạp chí Việt - Xô. Từ sau Hiệp định Giơnevơ, ông phụ trách Ban Tuyên huấn Xứ ủy Nam Bộ, giữ nhiều chức vụ quan trọng khác: Ủy viên Chủ tịch đoàn Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, phụ trách thông tin - văn hóa kiêm Chủ tịch Hội đồng Văn học nghệ thuật giải phóng, Ủy viên Thường vụ Đặc khu ủy Sài Gòn - Gia Định, Phó ban Tuyên huấn Trung ương, Phó ban Dân vận trung ương.
Là hội viên Hội Nhà văn Việt
Nhà văn hoá lớn
Sau ngày giải phóng Sài Gòn, ông tập trung vào sự nghiệp nghiên cứu và viết báo. Cầm bút hơn 60 năm, ông có nhiều bút hiệu như: Hưởng Triều, Nguyễn Hiểu Trường, Nguyễn Trương Thiên Lý, Trần Quang... và sáng tác ở nhiều thể loại khác nhau.
Từ những bài thơ đầu tay: Trên bờ Đồng Nai, Dấu cũ, Chiếu rách mưa đêm, Dạy học lậu... ông có những tập truyện ngắn nóng bỏng tính thời sự như Bác Sáu Rồng (1975), Một ngày của Bí thư tỉnh ủy (1985) và những tiểu thuyết góp phần thúc đẩy xu thế đổi mới của đất nước: Chân dung một quản đốc (1978), Ngày về của ngoại (1985). Ông cũng khẳng định mình trong lĩnh vực kịch: Trần Hưng Đạo bình Nguyên (1951), Nửa tuần trăng kỳ lạ (1984), Tình yêu và lời đáp (1985), Một mùa hè oi ả (1986), Một mối tình (1987).
Điện ảnh cũng được Trần Bạch Đằng quan tâm. Kịch bản phim truyện Ông Hai Cũ (hai tập - 1985, 1987), Dòng sông không quên (1989) gây được nhiều ấn tượng và tác phẩm qui mô Ván bài lật ngửa (chín tập, bắt đầu thực hiện từ 1982, hoàn thành năm 1988) là dấu ấn rất quan trọng trong điện ảnh Việt Nam.
Và với những người đọc báo, nhất là người Sài Gòn, thì nhắc đến Trần Bạch Đằng là nhắc đến hàng ngàn bài báo sắc sảo, những bình luận không khoan nhượng, độ rung cảm tinh tế trước cuộc sống, tình cảm sâu đậm với người dân lao động...
Ông cũng là một cây bút tích cực phê phán tiêu cực và có nhiều kiến nghị sâu sắc về việc đổi mới đất nước. Nổi bật nhất có Đổi mới - Đi lên từ thực tế (NXB Trẻ, 2000) gồm 112 bài tuyển chọn từ 1975-2000, với 3 phần: Thôi thúc của Đổi mới (1975-1985), Gian nan những bước đầu (1986-1991), Chín năm cho một cuộc hồi sinh (1992-2000)...
Được biết, cách đây hơn một năm, khi phát hiện ông đang mang trong mình căn bệnh quái ác, Đảng, Nhà nước và gia đình đã đưa ông đi chữa trị nhiều nơi. Trong suốt khoảng thời gian này, một mặt ông tham gia điều trị, mặt khác vẫn tiếp tục công việc sáng tác và nghiên cứu. Chỉ 10 ngày cuối cùng, khi sức khỏe đã quá yếu, ông mới chịu hoàn toàn tĩnh dưỡng trên giường bệnh.
Mặc dù được đội ngũ bác sĩ giỏi nhất của Bệnh viện Chợ Rẫy chăm sóc tận tình nhưng ông đã không vượt qua được căn bệnh hiểm nghèo, ra đi trong sự tiếc thương của bạn bè, đồng chí và thân quyến…
Lễ truy điệu nhà lão thành Cách mạng, nhà văn, nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng sẽ được long trọng tổ chức vào 12h10' ngày 18/4 tại Nhà tang lễ TP Hồ Chí Minh, 25 Lê Quý Đôn, quận 3.
* Bài viết có sử dụng một số tư liệu của đồng nghiệp P.Vũ (Tuổi trẻ)