Nông dân ĐBSCL điêu đứng vì thanh long rớt giá thê thảm

Chỉ khoảng vài ba năm trước, khi nói tới thanh long, nông dân miền Tây vẫn nghĩ đó là loại chỉ trồng được vùng Chợ Gạo (Tiền Giang), Châu Thành (Long An) hay xa hơn là Bình Thuận. Thế nhưng qua trồng thử nghiệm, nhiều nông dân phát hiện ra gần như loài cây ăn trái họ xương rồng có nguồn gốc ở vùng sa mạc Mexico và Colombia này rất dễ bén rễ với nhiều vùng đất khác của miền Tây. Và cùng với hiệu quả của nó, đã bắt đầu một “phong trào” trồng thanh long, kể cả thanh long ruột đỏ.

Mừng ít, lo nhiều

Hôm về Trà Vinh, nghe một cán bộ ở Sở Công Thương khoe rằng Trà Vinh đã trồng được cả thanh long ruột đỏ và vừa xuất chào hàng sang Mỹ 1 tấn thanh long ruột đỏ với giá 24.000 đồng/kg, tôi mới giật mình vì lâu nay thiếu cập nhật thông tin về loại cây này trên đất Trà Vinh. Hỏi thêm, tôi mới biết thanh long ruột đỏ của Trà Vinh từng được Bộ KH&CN công nhận nhãn hiệu hàng hóa, mẫu mã, chất lượng, quy trình sản xuất đạt chuẩn xuất khẩu. Hiện Sở KH&CN Trà Vinh đang hỗ trợ các xã viên của HTX thanh long ruột đỏ Đức Mỹ hoàn tất các thủ tục để được chứng nhận sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGap, nhằm đảm bảo đầu ra ổn định.

Đến Sở NN&PTNT tỉnh Trà Vinh hỏi thêm thì tôi được biết diện tích thanh long ruột đỏ của tỉnh hiện hơn 65ha, được trồng tại các huyện: Càng Long, Châu Thành, Cầu Kè, Cầu Ngang, cho sản lượng hơn 1.000 tấn trái/năm. Điểm trồng thanh long ruột đỏ tập trung nhất hiện nay của Trà Vinh là xã Đức Mỹ, huyện Càng Long với hơn 30ha.

Ở tỉnh Cà Mau - nơi mà nhiều người nghĩ rằng khó có thể trồng được thanh long, do đây là vùng đất bị nhiễm phèn, mặn nghiêm trọng thế nhưng hiện diện tích cũng đã lên con số trên 1.200ha từ nhiều tháng nay. Một cán bộ cho biết con số tăng vọt đến đáng ngại kể từ cuối năm 2013 đến nay. U Minh hiện là huyện dẫn đầu về diện tích với gần 500ha. “Phong trào” trồng thanh long – loại cây mà chỉ đầu tư một lần có thể thu lợi được 10 năm, đang mạnh tại các huyện Trần Văn Thời, Thới Bình, Cái Nước...

Tất nhiên, để đạt được con số diện tích như thế, vào thời điểm giá thanh long ruột đỏ ở mức 25.000 đồng/kg, ruột trắng 15.000 đồng/kg, đã xuất hiện nhiều “triệu phú thanh long”. Có điều, nhiều “triệu phú Đất Mũi” đã bắt đầu than khi thị trường tiêu thụ trái thanh long ở Cà Mau không giản đơn như nơi khác. “Chúng tôi phải chở tới Long An – cách nơi trồng ít nhất là 400 cây số, mới có người mua. Đường xa quá, thị trường không ổn nên giờ đang lo lắm” –  nông dân Lê Văn Tam ở huyện U Minh, cho biết. 

Thực tế chuyện trồng thanh long thành “phong trào” cũng đang khiến ngành Nông nghiệp của tỉnh cực Nam này băn khoăn. Ông Lê Văn Sử -  Giám đốc Sở NN&PTNT cho biết nông dân Cà Mau trồng thanh long là học cách làm của người dân Bình Thuận. Khác một điều là thanh long Bình Thuận là sản phẩm có thương hiệu, xuất khẩu sang Mỹ và một số nước; trong khi điều kiện của trái thanh long Cà Mau chưa có thị trường tiêu thụ mà lại phát triển ồ ạt. Trước thực tế này, ngành Nông nghiệp đã khuyến cáo người dân khi chọn cây trồng cũng cần phải tính tới thị trường tiêu thụ; bà con chỉ nên trồng thanh long quy mô nhỏ, sản phẩm đủ cung cấp cho thị trường trong tỉnh sẽ bền vững hơn.

Càng đáng lo hơn khi trong số 12 chủng loại trái cây được Bộ NN&PTNT quy hoạch trồng thêm 257.000ha tại Nam Bộ (đạt chuẩn an toàn thực phẩm, có 50% sản phẩm đạt chuẩn GAP) từ nay đến năm 2020, chúng tôi thấy diện tích thanh long được quy hoạch trồng thêm gần 15.000ha nhưng chỉ được trồng tại Bình Thuận, Tiền Giang và Long An. Còn những địa phương khác của miền Tây như Cà Mau, Trà Vinh thì không có đất cho cây thanh long. 

Người trồng thanh long Việt Nam nếu cứ chạy theo “phong trào” sẽ tiếp tục điêu đứng vì chuyện thanh long rớt giá. Ảnh: Ngọc Trinh.

Cần tính toán lại

Nhiều ngày qua, tại các vùng tập trung diện tích lớn cây thanh long của ĐBSCL, giá thanh long là câu chuyện thời sự. Nhiều nông dân nản đến mức không còn tinh thần để chăm sóc cho vườn thanh long của mình.

Khi được hỏi, ông Hoàng - một nông dân trồng thanh long ở ấp Lương Phú C, xã Lương Hòa Lạc, huyện Chợ Gạo (Tiền Giang) cho biết giá thanh long mấy ngày qua đang rẻ như… bèo. “Thương lái vào vườn cứ chê hàng xấu, mua chỉ 1.000 đ/kg; còn hàng đẹp nhất thì cũng chỉ 3.000 đ/kg. So với cách đây khoảng 2 tuần, giá thanh long đã giảm tới 7.000 đ/kg. Bên Long An thì giá có nhỉnh hơn chút, nhưng bán ngang ngửa cũng chỉ 2.000 đ/kg. Với giá rẻ bèo kiểu này, bà con nào chong đèn cho vườn mình càng bị thua lỗ nặng bởi giá thành để cho ra mỗi một  kilôgam không dưới 8.000đ” - ông Hoàng cho biết.

Theo lý giải của nhiều nông dân trồng thanh long ở miền Tây, có nhiều nguyên nhân khiến thanh long rớt giá thê thảm. Đó là do bị ảnh hưởng đợt nắng nóng vừa rồi nên trái không đẹp. Những ngày qua cũng đang là thời điểm thu hoạch rộ đối với nhiều loại cây trái ngon của miền Tây. Những loại trái khác cũng bị “rớt” giá chứ chẳng phải chỉ có thanh long. Một nguyên nhân chủ yếu khác chính là do từ cuối 2013 đến hết quý I/2014, giá thanh long luôn ở mức cao (lúc đỉnh điểm lên gần 30.000 đ/kg mua tại vườn) khiến cho nhiều nông dân ồ ạt chong đèn trong thời gian dài nhằm đạt sản lượng lớn trong vụ mùa. Sản lượng thanh long năm nay vì thế cũng đã tăng nhiều so với trước.

Còn một nguyên nhân khác khiến cho thanh long bị “dội chợ”, rớt giá chính là do diện tích cây thanh long tăng vọt. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, diện tích thanh long ở Bình Thuận đã “nhảy” từ 15.000ha lên 23.000ha; Tiền Giang từ khoảng 2.500ha hiện đã lên 4.000ha; Long An hiện gần 3.000ha. Diện tích tăng mạnh trong khi thị trường xuất khẩu (chủ yếu là tiểu ngạch) đang có nguy cơ thu hẹp lại. Trung Quốc - thị trường “ăn” khoảng 71% trên tổng lượng thanh long xuất khẩu của Việt Nam năm 2013, đã bắt đầu trồng thanh long với diện tích khoảng 20.000ha (tại Quảng Đông và Quảng Tây) và đã đang thu hoạch vụ mùa đầu tiên trên diện tích lớn, năng suất cao gấp 2-3 lần giống thanh long đang được trồng phổ biến tại Việt Nam