Quảng Bình: Buông lỏng khai thác khoáng sản than bùn
Trong các tỉnh miền Trung, Quảng Bình là địa phương được thiên nhiên ưu đãi trữ lượng lớn than bùn. Có một thời gian dài, người dân Quảng Bình xem than bùn là "vàng đen" của quê hương.
Song hiện nay do nhu cầu cần bùn đen để chế biến phân bón, nên nhiều tư thương đã đổ về Quảng Bình để tìm mua than bùn, dẫn đến tình trạng khai thác trái phép than đang diễn ra ào ạt.
Khai thác từ nhà ra đồng
Chúng tôi tìm về Quảng Hưng, Quảng Phương, Quảng Long của huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình nơi tập trung trữ lượng lớn than bùn của tỉnh. Từ sáng sớm tinh mơ, đã có hàng chục người với cuốc, xẻng, xe ôtô miệt mài khai thác than bùn trên cánh đồng vùng giáp ranh hai xã Quảng Hưng và Quảng Phương.
Việc khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản than bùn nơi đây bắt đầu manh nha từ năm 1990. Nhưng lúc đó người dân chỉ khai thác chủ yếu để phục vụ nhu cầu sử dụng của gia đình là để bón cây.
Song kể từ khi trên địa bàn tỉnh mọc lên Công ty Phân lân vi sinh mới có nhu cầu mua than bùn để pha trộn, chế biến cùng với các chất hữu cơ khác làm phân vi sinh thì vấn nạn khai thác than bùn bắt đầu diễn ra ào ạt.
Nhiều hộ dân nơi đây đã không ngần ngại tự đào bới trong vườn nhà thành những hố sâu để lấy than bùn đem bán. Sau khi đào hết vườn nhà, người ta lại chuyển ra đào đất công, từ sân nhà mẫu giáo, đến đường liên thôn, liên xóm, thậm chí ngay cả sân ủy ban xã cũng có người lén lút tìm cách đào trộm.
Thiên nhiên ưu đãi cùng với sự trợ giúp đắc lực của người dân đã giúp Công ty Phân lân vi sinh phất lên nhanh chóng, còn hậu quả về nạn khai thác than bùn bừa bãi vẫn chưa một ai tính đến.
Năm 1998, lượng than bùn khai thác có chiều hướng giảm sút do tư thương bắt đầu ép giá, cộng với việc khó tìm ra địa điểm khai thác nên nhiều hộ dân đã ngang nhiên khai thác ngay trên cánh đồng đang trồng hoa màu.
Những bãi đất trồng ngô, khoai bị đào thành ao hồ để lấy than bùn. Chính quyền huyện Quảng Trạch tìm cách ngăn cản, song những quy định, xử phạt... có lẽ không đủ mạnh nên việc khai thác than bùn vẫn mặc nhiên tồn tại.
Đầu nậu là Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ xã
Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, việc khai thác than bùn diễn ra ồ ạt ở Bàu Sen vùng giáp ranh giữa 2 xã Quảng Phương và Quảng Hưng là do ông Bùi Văn Thuyền - Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ xã Quảng Hưng thực hiện được UBND xã cho phép.
Hàng ngày có hơn 10 người cùng với máy móc, xe của ông Thuyền khai thác than để bán cho Công ty Phân lân vi sinh. Những người làm công ở đây cho biết: Họ khai thác cho ông Thuyền và được trả công 40 ngàn đồng cho một m3.
Sau đó, ông Thuyền bán cho Công ty Phân lân vi sinh trên 80 ngàn đồng/m3. Được biết khu vực Bàu Sen là vùng giáp ranh nên đến nay 2 xã vẫn chưa phân định được mốc ranh giới nên không xã nào đứng ra quản lý, vì vậy việc khai thác than bùn vẫn buông lỏng, mạnh ai người ấy khai thác.
Bàu Sen là hồ chứa nước với dung tích đủ cung cấp nước cho khoảng 120 ha hoa màu của 2 xã Quảng Hưng và Quảng Phương. Than bùn là khoáng sản có khả năng giữ nước rất tốt cho lòng hồ, nhưng mấy năm qua do khái thác than bùn bừa bãi nên Bàu Sen thường bị thiếu nước về mùa hè, gây rất nhiều khó khăn cho người dân trong việc chống hạn cứu hoa màu.
Việc khai thác than bùn ở Quảng Trạch là trái phép. Về mặt quản lý nhà nước, trước hết trách nhiệm thuộc về chính quyền địa phương trực tiếp quản lý địa bàn đó