Quảng Trị: Nghịch lý ở một công trình thủy lợi tiền tỷ
Công trình thủy lợi đập dâng Khe Lau được UBND tỉnh Quảng Trị phê duyệt thiết kế kĩ thuật thi công và tổng dự toán theo Quyết định số 1981/QĐ-UB ngày 17/11/1999 với tổng vốn đầu tư trên 5 tỷ đồng.
Nhiệm vụ công trình là đảm bảo cấp nước tưới cho 80 ha đất canh tác tại các xã Hải Phúc, Ba Lòng, huyện Đa Krông. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành đưa vào sử dụng chưa được bao lâu thì công trình đã hư hỏng, xuống cấp và nảy sinh nhiều nghịch lý…
Đập chính công trình thủy lợi xây dựng trên địa bàn thôn 5, xã Hải Phúc. Theo đó, tuyến kênh dài gần 5 cây số đi qua 3 thôn của xã Hải Phúc, gồm thôn 5, Tạ Lang, Văn Vận và thôn Tân Trà của xã Ba Lòng.
Theo đồ án thiết kế ban đầu, hệ thống kênh mương qua xã Ba Lòng dài hơn 1 cây số sẽ đảm bảo nguồn nước tưới cho số diện tích hoa màu chuyển qua sản xuất lúa nước và hàng chục hécta ruộng do người dân khai hoang, phá bỏ vườn cây ăn quả.
Song rốt cuộc, toàn bộ diện tích đất này chỉ làm bãi chăn trâu! Nguyên nhân, do kênh sâu hơn ruộng từ 3-4m, nước từ ruộng vì thế bị rút xuống kênh, trở nên khô hạn. Ngoài ra, ngay khi đưa vào sử dụng, phần lớn kênh đã bị hư hỏng, nước từ đập dâng chảy theo kênh bị rò rỉ, không đến được chân ruộng.
Công trình thủy lợi đập dâng Khe Lau có hơn 2/3 tuyến kênh đi qua xã Hải Phúc, thành ra bà con ở đây phải gánh chịu thiệt hại lớn hơn. Tại đây, cầu kênh bắc qua suối, rồi hệ thống kênh mương bê tông không sử dụng được bị ngập chìm trong lau lách cỏ dại. Bên cạnh là hàng chục hécta ruộng lúa bị khô hạn, mất trắng.
Ông Hồ Văn Phơ, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Phúc cho biết, công trình hoàn thành chưa được bao lâu thì Nhà nước và nhân dân đã phải 3 lần tốn kém. Đầu tiên là nâng cấp tuyến kênh do chất lượng kém. Tiếp đó là chỉnh sửa tuyến kênh do thiết kế không hợp lý. Sau hết là san ủi mặt ruộng sao cho thấp hơn tuyến kênh mới sản xuất được.
Trên thực tế, cả 3 việc làm ấy không đem lại hiệu quả do kinh phí và công sức có hạn! Trong lúc xây dựng công trình, người dân không ít lần phát hiện và báo với chủ đầu tư việc làm dối trá của các đơn vị thi công.
Theo đó, đơn vị giám sát đã lập biên bản và loại ra những vật liệu kém chất lượng nhưng đâu lại vào đó, khi đoàn giám sát đi, đơn vị thi công lại sử dụng vật liệu đó để làm công trình.
Công trình thủy lợi đập dâng Khe Lau do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Trị làm chủ đầu tư, Công ty Tư vấn xây dựng thủy lợi (nay là Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư và Xây dựng Quảng Trị) đảm nhận khâu thiết kế.
Công trình chia làm 3 gói thầu, trong đó Công ty Xây dựng thủy lợi Quảng Trị (nay là Công ty cổ phần Xây dựng nông nghiệp & Phát triển nông thôn Quảng Trị) thi công đập chính và khai hoang thêm một số diện tích tại xã Hải Phúc, còn Công ty Xây dựng số 1 và Công ty Xây dựng 384 thi công hệ thống kênh mương và các công trình trên kênh.
Nhiệm vụ đặt ra cho dự án là đảm bảo nguồn nước tưới cho 80ha đất canh tác của 2 xã Hải Phúc, Ba Lòng; nhưng thực tế hiện tại, xã Hải Phúc chỉ làm được hơn 10ha trên tổng diện tích 90ha dự định trồng lúa nước.
Còn tại Ba Lòng, ngoài diện tích đất đã khai hoang đành phải bỏ hoang, 5ha lúa của thôn Tân Trà cũng chỉ nhờ vào sự may rủi của thời tiết. Lãnh đạo UBND các xã Ba Lòng, Hải Phúc đã nhiều lần kiến nghị qua hội đồng nhân dân huyện, tỉnh nhưng vẫn không khắc phục được.
Trên 5 tỷ đồng của Nhà nước chỉ tưới cho hơn 10ha ruộng quả là một cái giá quá đắt. Vậy mà, khi đề cập đến sự cố công trình, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Trị giải thích là do khâu quản lý kém của chính quyền và người dân.
Vấn đề ở đây là công trình không sử dụng được thì làm sao nói đến khâu quản lý? Với tình trạng công trình hoang phế, nói đúng hơn là nhiều hạng mục công trình cơ bản đã bị xóa sổ, đừng nói chủ đầu tư mà có lẽ ngay cả đơn vị thi công cũng không còn nhận ra gói thầu của họ đã trực tiếp thi công.
Hiện tại, không ít hộ gia đình ở Ba Lòng và Hải Phúc đã tính đến chuyện trồng rừng để khỏi lãng phí diện tích đất bỏ hoang từ năm này qua năm khác