Sông Hồng mùa cạn nước: Trăm chuyện khó khăn

45 ngày cho một chuyến đi 3 ngày

Tiếng lạch xạch phát ra từ gầm ca nô cao tốc của Đội Cảnh sát đường thủy (Phòng Cảnh sát giao thông - PC 26 - Công an tỉnh Vĩnh Phúc), Thượng úy Lê Tiến Thành cười: Chân vịt chạm cát rồi, chứng tỏ mực nước thấp lắm.

Khéo léo đánh lái ca nô áp vào mạn con tàu mang số hiệu VP 0778, vừa buộc dây neo, Thượng úy Thành vừa thông báo: Con tàu này nằm chầu chực ở đây cũng vài ngày. Leo lên boong, đã thấy lấp ló khuôn mặt rầu rĩ của thuyền trưởng Phạm Vĩnh Sơn.

Cố nở một nụ cười cho tươi nhưng vẫn thành ra méo xệch, Sơn ngao ngán: “Chúng tôi mất đứt 45 ngày cho một chuyến đi. Thế mà vẫn còn nằm ì tại đây. Đường có xa xôi gì cho cam - Sơn uể oải tiếp lời - nhận 250 khối cát vàng từ Bạch Lưu (Việt Trì) về giao tại Quảng Ninh, thuận buồm xuôi gió, chỉ 3 cùng lắm 4 ngày là xong một hành trình”.

Hai con tàu đang nằm chờ được kéo cạn.

Ngay dưới khoang chứa cát, đôi gà trống mái lách chách đuổi nhau, xao xác cả màn trời đùng đục. Một thuyền viên xởi lởi bắt chuyện: Anh em tranh thủ nuôi gà cho đỡ buồn, với lại còn làm thức ăn dự trữ. Chứ nằm bẹp một chỗ, mua đồ ăn thức uống của những thương hồ qua lại, vừa chịu cái giá đắt đỏ, vừa không được tươi ngon.

Trong 45 ngày khó nhọc, Phạm Vĩnh Sơn cũng chẳng nhớ được tàu VP 0778 của mình đã đậu lại những đâu. Thực ra đến Chu Minh, tàu mới bị mắc cạn, vì chủ quan, tính nhầm luồng, chứ những điểm khác, thấy mực nước không thuận, các thuyền viên chủ động tìm chỗ thả neo, chờ thông luồng mới đi tiếp.

Ăn dầm nằm dề ở lưng chừng trời đất 4 ngày, con tàu tải trọng 670 tấn im lìm một khối bất động, không thể nhúc nhích, Sơn bảo, may ra chiều hoặc sáng mai mới đến lượt được kéo cạn. Sông nước mùa khô hạn, tiền công không đủ để "nuôi" ngân hàng, Sơn thẫn thờ. Đóng tàu gần 3 tỷ, vay ngân hàng hơn 2 tỷ, Sơn đang vàng vọt cả người vì lo lãi suất.

Sơn tiết lộ: Hầu hết dân tàu thuyền đều thế, toàn vay vốn ngân hàng. Mỗi chuyến đi trong cả năm, những con tàu xuôi ngược cung đường này phải đóng chừng 700.000 đồng cho các công ty kéo cạn và hướng dẫn luồng lạch trên toàn tuyến, kể cả lúc trời quang mây tạnh, mưa gió thuận hòa đến những dịp nước khô hạn đóng. Nộp tiền đều đặn, khi lâm nạn, tàu sẽ được kéo cạn miễn phí. Tất nhiên, muốn nhanh, chủ tàu cũng phải biết điều, linh hoạt, bồi dưỡng thêm, không thì phải rất lần chần mới đến lượt. Tàu nào không đóng phí định kỳ, có thể phải trả tới 10 triệu đồng cho một lần được kéo thoát khỏi bãi lầy, Thuyền trưởng Phạm Vĩnh Sơn "bật mí".

Xuôi về hạ lưu, bãi Phú Châu (Ba Vì) và Vân Phúc (Phúc Thọ) cũng giăng kín tàu thuyền nằm chờ nước lên. Trung tá Nguyễn Văn Bảo - Đội trưởng Đội Tuần tra kiểm sát số 1 (Phòng Cảnh sát đường thủy - PC25 - Công an TP Hà Nội) đăm chiêu: Sông Hồng cạn còn sẵn "cơ hội" tạo ra những va chạm giữa các tàu thuyền xuôi ngược. Nước to, giao thông thuận lợi, luồng lạch thông thoáng, chứ những ngày khan nước, tàu bè dễ đụng nhau lắm. Đấy cũng là vấn đề nan giải mà lực lượng Cảnh sát đường thủy phải đối mặt. Những điểm khan cạn, thuyền to thuyền nhỏ tụ tập đông đúc, dễ phát sinh xích mích cãi cọ.

Hoặc giả, riêng địa phận của Đội TTKS số 1 có 2 công ty kéo cạn, để những doanh nghiệp này hoạt động đúng luật, tránh các biểu hiện bắt chẹt kiểu "xã hội đen" cũng là phần việc dồn lên vai Cảnh sát đường thủy, Trung tá Bảo tiếp lời.

5 phút và 5 giờ cho một lần rước dâu

Trước ngày các hồ thủy điện mở cửa xả lũ cho bà cho nông dân lấy nước đổ ải, sông Hồng lại tự phá kỷ lục khô cạn của chính mình vẫn liên tiếp lập ra từ những tháng cuối năm 2009: Mực nước nhiều đoạn chỉ đo được 0,48 mét, điều chưa từng có trong vòng hơn 100 năm qua. Ở đôi bờ Tây Đằng (Ba Vì - Hà Nội) và Vĩnh Thụy (Vĩnh Tường - Vĩnh Phúc), lòng sông thường ngày tít tắp, giờ đã hẹp dần. Cầu chưa có, nên người dân qua lại chủ yếu bằng phà.

Suốt mùa hạn, cả phà tự hành lẫn phà kéo đẩy đã nhiều ngày chịu cảnh nằm im vì nước xuống quá thấp. Dân Vĩnh Tường có việc sang Ba Vì, Sóc Sơn phải ngậm ngùi đi theo quốc lộ 25C, ngược về Vĩnh Yên hoặc Việt Trì rồi mới lần tới được đích đến. Nước cạn đúng vào mùa cưới, ngày đẹp đã chọn, giờ "đại cát" cũng ấn định sẵn, nhiều cặp trai gái đôi bờ phải rước dâu, đưa dâu bằng đường bộ, xa hơn hàng trăm cây số và 5, 7 giờ xe chạy, thay vì 5 phút qua phà.

Có cô dâu xúng xính váy áo đứng bờ bên này, bất lực nhìn chú rể tiu nghỉu vẫy hoa sát mép nước bờ bên kia rồi đành lủi thủi vào nhà chôn chân ngồi đợi. Chú rể và đoàn nhà trai lên ôtô, qua Vĩnh Yên, tới Hà Nội, vòng vèo chán mới tiến được đến Ba Vì. Dấu ấn về những đám cưới hy hữu ngày nước cạn, chắc chắn sẽ theo các đôi uyên ương trong suốt cuộc đời. 

Nhìn con sông dường như trơ đáy, nhiều người dân dễ nảy sinh tâm lý chủ quan, nhất là tại những bến đò ngang, bến khách, Thượng tá Nguyễn Văn Sơn - Phó trưởng Phòng PC26, Công an Vĩnh Phúc bày tỏ. Tai nạn lúc nào cũng có thể rình rập nên phòng ngừa vẫn là giải pháp tối ưu nhất, Thượng tá Sơn nhấn mạnh.

Suốt những ngày qua và cho đến hết Tết Nguyên đán, các Đội Cảnh sát đường thủy Công an Hà Nội, Vĩnh Phúc và các địa phương khác, theo chỉ đạo từ Cục Cảnh sát đường thủy đã luôn huy động 100% quân số ứng trực,  kiểm tra, kiểm soát, hướng dẫn cho bà con qua lại các bến sông đúng quy định, để thực thi nhiệm vụ quan trọng bậc nhất: bảo đảm tuyệt đối an toàn tính mạng cho người dân sinh sống bên các dòng sông đang trần mình đợi nước.

Sông Hồng cạn, cũng là lúc nạn "cát tặc" hoành hành. Và ngay trong đêm, những Cảnh sát đường thủy lại ém mình giữa màn nước, bắt quả tang những kẻ đang bòn rút, hủy hoại tài nguyên mà các dòng sông đã chiu chắt cho con người