Tai nạn xe khách nhìn từ chất lượng đăng kiểm

Bài 1: Xe trong thời hạn đăng kiểm vẫn gây tai nạn - lỗi do đâu?

Nhìn lại hàng loạt vụ TNGT xe khách đã xảy ra thời gian gần đây, nhiều người đã đặt câu hỏi, vì sao những chiếc xe vừa được kiểm định, đã được cấp giấy chứng nhận an toàn khi lưu thông, lại có thể gây ra tai nạn thảm khốc. Điều này, lẽ nào bắt nguồn từ sự lỏng lẻo trong đăng kiểm hay còn là những nguyên nhân nào khác…

Chỉ tính riêng từ đầu tháng 9 đến nay, trên cả nước đã xảy ra ít nhất 4, 5 vụ TNGT nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến xe khách nói chung và xe khách giường nằm nói riêng. Ngay khi sự việc diễn ra, lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam đã lên tiếng: Các xe đều đang trong hạn kiểm định an toàn chất lượng…

Nhiều vụ tai nạn do mất phanh

Tính đến thời điểm này, đã nửa tháng trôi qua, kể từ sau khi vụ tai nạn xe khách giường nằm thảm khốc xảy ra tại Lào Cai. Dù nguyên nhân cuối cùng của vụ tai nạn như ở Lào Cai, Hưng Yên,… vẫn chưa được công bố. Chỉ biết rằng, người mất cũng đã ra đi, nhiều người thoát chết cũng đang sống trong tâm trạng hoảng loạn. Chẳng riêng vụ TNGT này, còn nhớ cách đâu không lâu  trên tỉnh lộ 723 (nối Đà Lạt - Nha Trang) đoạn qua xã Đa Nhim, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng, một xe khách 45 chỗ đã đâm vào vách núi, làm 3 người chết tại chỗ. Nguyên nhân được cho là chiếc xe do tài xế Long điều khiển bị mất phanh. Theo lời kể của những hành khách khi phát hiện xe gặp sự cố, tài xế Long chủ động đâm vào vách núi để cứu những hành khách trên xe. Anh Long và 2 hành khách trên xe chết tại chỗ, 11 người bị thương…

Kiểm tra tải trọng xe tại Trạm kiểm tra tải trọng xe lưu động trên QL18 địa bàn huyện Quế Võ - Bắc Ninh. (Ảnh minh họa).

Công tác đăng kiểm tại Trung tâm đăng kiểm ở Cầu Giấy, Hà Nội. Ảnh: T.Huyền.

Ngay sau khi sự việc diễn ra, Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam Trần Kỳ Hình đã báo cáo nhanh Bộ trưởng về vụ tai nạn, về phương tiện gây tai nạn và quá trình kiểm định của xe gây tai nạn tại Lào Cai như sau: Theo dữ liệu kiểm định, xe khách BKS: 29B-08582, có 46 giường nằm và 1 chỗ ngồi, nhãn hiệu Transinco, sản xuất năm 2007 tại Việt Nam. Hệ thống phanh chính là phanh khí nén, phanh đỗ tự hãm tác động lên bánh sau. Lần kiểm định gần nhất vào ngày 14/5/2014 và có hạn kiểm định đến 13/11/2014 tại Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới 2403S, tỉnh Lào Cai. Với vụ tai nạn xe khách ở Hưng Yên, Vị Cục trưởng cũng chủ động thông tin: Theo dữ liệu kiểm định, xe khách BKS: 53S-5326 có 47 chỗ ngồi, nhãn hiệu Hyundai, sản xuất năm 2006 tại Hàn Quốc. Lần kiểm định gần nhất vào ngày 15/4/2014 và có hạn kiểm định đến 14/10/2014 tại Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới 1501V, Hải Phòng. Thông tin là thế, song trên nhiều diễn đàn, hằng ngày người ta vẫn nói nhiều đến nguyên nhân của vụ việc và trong đó, có không ít thắc mắc vì sao xe trong hạn đăng kiểm vẫn có thể hỏng phanh mất an toàn đến thế.

Cục Đăng kiểm: Tai nạn là do thao tác của người lái xe?

Mang thắc mắc này gửi tới Cục Đăng kiểm Việt Nam, lãnh đạo cục này cho hay, theo thống kê từ Cục Cảnh sát giao thông đường bộ - đường sắt, tỷ lệ những vụ tai nạn giao thông đường bộ xảy ra do phương tiện không đảm bảo an toàn kỹ thuật chiếm từ 0,7% đến 0,8 %; ngoài ra các vụ tai nạn nghiêm trọng xảy ra gần đây cho thấy không có vụ nào có nguyên nhân do lỗi kỹ thuật của phương tiện.  Đối với vụ tai nạn của xe BKS: 29B-08582 xảy ra ngày 1/9/2014 tại Sa Pa - Lào Cai cũng có nguyên nhân do thao tác của lái xe, hoàn toàn không phải do nguyên nhân kỹ thuật, ông Nguyễn Hữu Trí, Cục phó Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định. Trước đó, Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam Trần Kỳ Hình chia sẻ: cả nước hiện có 4.553 xe khách giường nằm (XKGN) hai tầng, trong đó có 859 xe được hoán cải từ xe chở khách ghế ngồi thông thường, 80 xe nhập khẩu nguyên chiếc từ Trung Quốc, còn lại 3.606 xe sản xuất, lắp ráp mới. Ngoài ra còn có khoảng 80 XKGN một tầng. Cũng theo Cục Đăng kiểm, tính từ năm 2013 đến nay, thì trên toàn quốc xảy ra 22 vụ tai nạn liên quan đến XKGN.

Hiện trường vụ tai nạn xe khách giường nằm ở Lào Cai. Ảnh: Nguyễn Hưng.

Một câu hỏi được đặt ra là nguy cơ TNGT cao như vậy, số vụ TNGT thực tế cao như vậy, tại sao XKGN vẫn được đăng kiểm để hoạt động trên đường? Về vấn đề này, đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam cho rằng, hầu hết XKGN khi vào đăng kiểm đều không vi phạm. Tuy nhiên, sau đó các nhà xe mới "hô biến". Nhiều nhà xe không chỉ tận dụng khoảng không trên xe làm chỗ nằm cho khách mà còn tự ý sắp xếp lại vị trí giường, thay đổi vị trí nhà vệ sinh so với thiết kế của nhà sản xuất để có được nhiều chỗ nhất hoặc không bố trí dây đai an toàn... Những thay đổi trên đều xảy ra sau khi xe đã rời trạm kiểm định, kéo theo khả năng chở quá tải và gây mất ổn định, sự cân bằng của phương tiện trên hành trình… Đây là những nguy cơ trực tiếp dẫn đến TNGT. Thêm vào đó, XKGN thường hoạt động trên những tuyến có độ dài hơn 300km, thường chạy vào ban đêm, ngược với nếp sinh hoạt, đồng hồ sinh học bình thường của con người. Vì thế, lái xe dễ bị mệt mỏi và buồn ngủ... dẫn đến mất an toàn khi điều khiển phương tiện.

Với cách giải thích này, và mang so vào thực tế, liệu ngành đăng kiểm có thực sự “vô can” trước các vụ tai nạn xe khách nghiêm trọng?