Thách thức lớn đối với các nhà xuất bản
Cạnh tranh không lành mạnh, nâng giá tác quyền
Thế nhưng, khác thói thường ở các nước, không phải lúc nào các NXB "nội" cũng liên kết với nhau, đảm bảo lợi ích của chính mình và người tiêu dùng.
Chị Võ Hằng Nga, cán bộ khai thác bản quyền và PR NXB Kim Đồng, từng có mặt tại nhiều Hội chợ sách quốc tế và trực tiếp tham gia thương thảo nhiều hợp đồng bản quyền kể: "Tại Hội chợ sách lớn mới đây, chúng tôi đang "cò kè" với đối tác để ấn định giá cuốn sách thuộc hàng "bán chạy nhất" thì một đại diện NXB khác, cũng có mặt tại đó, "nhảy" vào trả cao hơn. Đâm ra, người nhà mình lại cạnh tranh, tự ép giá nhau, để phía nước ngoài hưởng lợi". Giá thành bản quyền cao sẽ gộp vào chi phí sản xuất, tác động trở lại tới đầu ra của cuốn sách, và thiệt thòi luôn luôn thuộc về người mua hàng.
Các đơn vị năng động, từng va chạm với thực tế trao đổi bản quyền xuất bản phẩm như NXB Trẻ, NXB Kim Đồng, NXB Văn hóa - Thông tin, Công ty Nhã Nam... đều chung nhận định: Xưa lắm rồi cái thời đối tác nước ngoài cấp bản quyền ở Việt Nam theo kiểu từ thiện, hữu hảo, giá rẻ như... bố thí. Bây giờ, quan hệ đôi bên đã trở nên bình đẳng, ngang hàng, họ không còn cho không mình nữa. Đã thế, đặt bút ký vào hợp đồng là phải tuân thủ tuyệt đối mọi điều khoản, nêu sơ sẩy, sẽ bị xử theo thông lệ quốc tế ngay.
"Nhiều khi, cũng cay đắng lắm. Ví như, có những bộ truyện tranh đồ sộ của Nhật Bản, mới ra được hai ba tập đầu, thấy thị trường không ăn. Lúc đó, chúng tôi đã tặc lưỡi, muốn ngừng lại, nhưng không dám, bởi bút sa gà chết, lỡ cam kết in ấn trọn bộ rồi. Hay có những cuốn, đối tác rất trái khoáy, chỉ bán bản quyền với điều kiện lượng phát hành của mình tối thiểu phải đạt 10.000 cuốn. Biết rõ sức mua của độc giả không đến mức ấy đâu, nhưng vẫn bấm bụng chịu vì tiếc quyển sách hay" - họa sỹ Phạm Quang Vinh, Giám đốc NXB Kim Đồng thổ lộ.
Ông Vinh còn nhấn mạnh: "Đừng tưởng họ ở xa, khuất mắt trông coi. Không biết bằng cách nào, họ giám sát mình chặt chẽ lắm, sai đâu biết đấy ngay".
Muôn thuở nỗi lo mất bản quyền và sách lậu...
Tính đến thời điểm này, cả nước hiện có 55 NXB. "Đại gia" Giáo dục vẫn chiếm thị phần lớn nhất với khoảng 70% số trang in hoặc 1/4 đầu sách (chủ yếu là sách giáo khoa) được phát hành trên thị trường... Trừ các NXB có tính chuyên ngành khác như NXB Chính trị Quốc gia, NXB Thống kê... miếng bánh còn lại là cuộc ganh đua gay gắt của nhiều đơn vị khác.
Mối bận tâm muôn thuở của những NXB tên tuổi chính là nạn sách lậu và vi phạm bản quyền. Có vô vàn những hành vi xâm hại bản quyền. Cách hồn nhiên và đơn giản nhất, như có lần, bà Quách Thu Nguyệt, Giám đốc NXB Trẻ đã từng phải lên tiếng trên các phương tiện truyền thông, vừa răn đe vừa "năn nỉ" cư dân mạng, những bạn trẻ đã nhiệt tình chuyền tay nhau, chia nhỏ từng phần bản Harry Poter tiếng Anh dịch ra tiếng Việt, "post" lên internet cho cộng đồng đọc để "thỏa cơn nghiền".
Thị trường xuất bản Việt
NXB Kim Đồng đã ký hợp đồng độc quyền khai thác thơ thiếu nhi của "thần đồng" Trần Đăng Khoa, nhưng lâu lâu, vẫn thấy bày bán những tập như "Góc sân và khoảng trời", hay "thơ Trần Đăng Khoa" mà không hề “dán nhãn” "made Kim Đồng". Chị Nga cho biết: "Toàn sách luộc". Ông Vũ Hoàng Giang, Phó Giám đốc Công ty Nhã
Gần tới mốc thời gian Luật Xuất bản sửa đổi có hiệu lực, nhiều tập đoàn, NXB lớn trên thế giới đang rục rịch mở văn phòng đại diện tại nước ta. Lúc đó, họ có thêm điều kiện tiếp cận thị trường, giám sát quá trình thực hiện các hợp đồng trao đổi bản quyền tác phẩm của đối tác kinh doanh và còn trực tiếp tham gia vào việc phát hành xuất bản phẩm ngay trên lãnh thổ Việt