Tìm phế liệu trên bãi mìn
Hai giờ sáng. Hàng trăm người già có, trẻ có, thanh niên có… vẫn lúc nhúc trên bãi đất mà chiều ngày hôm trước, xe Cobe của đơn vị công binh đã cạp lên. Trong ánh đèn dầu chập chờn, tôi tiếp cận một thằng nhóc mình mẩy lem luốc đầy bùn đất, chỉ mới khoảng 12 tuổi đầu.
Nó đang dùng chiếc leng nhỏ đào thoăn thoắt và đã tạo thành một cái hốc đất rộng, tôi khều miệng bao bố tời cũ mèm cạnh hông nó ra xem thử mà giật mình: Ngoài mớ sắt vụn, hàng chục viên đạn đại liên, trong bao của nó còn có đến ba bốn vỏ đạn M79 còn vàng khè…
Thằng nhóc kể, sau mỗi đêm đào bới phế liệu và vỏ đạn như vậy, nó kiếm được cả trăm ngàn đồng. Cả nhà nó đều đi đào tìm phế liệu. "Ham quá nên con bỏ học luôn!" - nó nói.
Theo hướng tay thằng nhóc chỉ, tôi bước lại khu vực mà cách đây chưa lâu, người ta đào được một phần của chiếc cánh máy bay. Ông già gầy nhom cũng đang dùng bàn tay chai sần của mình gỡ từng miếng đất dẻo còn dính trên một ống sắt giống như khớp nối của đường ống nước.
Tôi thì lo lắng khi thấy ông dùng cái cù ngoéo sắt nhỏ gõ gõ vào cái vỏ đạn màu vàng vàng nằm trên mặt đất mà con trai ông vừa nhặt được quăng lên. Sao mấy cái này bộ đội công binh không thu hồi?
Ông trả lời tôi: "Đâu có, mỗi khi xe cạp lên, mấy ổng lượm hết trơn đó chứ. Cái này là tụi tui đào được ở khu vực mấy ảnh chưa đào tới". "Đào mấy chỗ này là trúng đậm lắm. Có người trúng một đêm bằng cả chỉ vàng đó!".
Nhưng chẳng may gặp phải đạn, thậm chí bom thì sao? - tôi hỏi. Con trai ông tỏ ra mình là người am hiểu nhiều về súng đạn: "Nổ gì được mà nổ. Mấy chục năm rồi nó nằm dưới đất!". Tôi nghe mà gai cả người.
Một góc của "đại công trường".
Đại úy Trần Quốc Khánh - cán bộ Lữ đoàn Công binh 25, Quân khu 9, chỉ huy trưởng thi công rà phá bom mìn tại công trường này cho tôi biết, công việc của các anh bắt đầu từ cuối tháng 2/2007 đến nay.
Dù rất tập trung cho công việc nhưng hiện chỉ mới đào bới chưa được 10% diện tích của công trường rộng gần 56ha này. Đáng lo ngại là qua công việc, các anh mới phát hiện đây là nơi tập trung đạn dược của địch thời chiến với mật độ dày đặc và hết sức nguy hiểm.
Bằng chứng là các anh đã thu được một quả bom loại 250kg và trên 5.000 quả đạn nguy hiểm các loại. Nhiều nhất là loại đạn M79 với khoảng 2.000 viên. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, các anh đã phải cho kích nổ tại hiện trường trên 300 quả.
Trước khi chúng tôi ghi được những số liệu này, cũng là lúc các anh vừa "tóm" được quả đạn pháo Rocket dài cả mét, còn mới. Nằm cạnh đó là hàng chục quả M79 và một quả cối 81.
Câu chuyện của chúng tôi bỗng đứt quãng, khi có mấy thằng nhóc "tấn công" vào vùng cấm, bưng 2 quả M79 nằm gần đó mà chúng phát hiện. Một chiến sĩ phát hiện được, nhanh chân rượt theo, thu lại.
Đại úy Khánh lắc đầu kể: "Bọn trẻ ở đây dữ lắm. Cách đây mấy hôm, khi chúng tôi vừa thu được quả đạn DK57 thì bị một thằng nhảy vào giựt".
Nguy hiểm nhất và khiến các anh lo nhất là quả M72 - loại đạn hỏa lực thường được dùng để chống tăng, phá hủy công trình kiên cố hoặc "xử" máy bay bay ở tầm thấp, hiện vẫn đang lưu lạc đâu đó.
Đại úy Khánh kể: "Sáng hôm đó, tôi ra công trường thì phát hiện một cái vỏ súng bị cắt ra. Theo kinh nghiệm, tôi đoán biết là có người dân nào đó đã đào và phát hiện nguyên bộ súng đạn này nên đã cắt, xé để lấy quả đạn ra. Ngay sau khi phát hiện, tôi đã thông báo cho chính quyền và lực lượng chức năng nhưng đến nay vẫn chưa truy tìm được”.
Chiều 5/5, Thượng tá Đậu Đức Phượng - Chỉ huy phó Lữ đoàn Công binh 25 cho biết, khu phi trường này khi chưa được chuyển giao cho địa phương thì do Trường dạy nghề của Quân khu 9 quản lý.
Giai đoạn này, người dân không dám vào đào bới để tìm phế liệu, vỏ đạn. Tuy nhiên, từ cuối năm 2006, khi phần đất này được giao cho địa phương để quy hoạch, xây dựng thành Khu hành chính của tỉnh thì bắt đầu xuất hiện tình trạng ngày càng đông người dân nhảy vào đào bới, tìm phế liệu.
Khi công việc rà phá bom mìn được tiến hành, người dân (có cả người dân từ tỉnh lân cận - PV) kéo đến ngày càng đông hơn, có khi mỗi ngày lên đến cả ngàn người.
Ông Thiệu Ngọc Tâm - Phó chánh Văn phòng UBND tỉnh Vĩnh Long, là thành viên của Ban QLDA cho biết, để đảm bảo an toàn cho dân, vào ngày 23/4 vừa qua, trước tình trạng dân kéo đến đào bới ngày càng đông, lãnh đạo tỉnh đã có cuộc họp, chỉ đạo các lực lượng đến giữ gìn ANTT.
Công an đã thu hồi rất nhiều phương tiện đào bới trái phép và nhắc nhở, giáo dục người dân nhưng vẫn không tác dụng. Tôi thì ám ảnh hoài âm thanh tít tít gấp gáp phát ra từ chiếc máy rà mìn hiệu Vallon EL1303A1 trên tay của một chiến sĩ công binh mỗi khi nó "đánh hơi" những ổ đạn nằm chỉ mặt đất vài gang tay…