Tính mạng Cụ rùa Hồ Gươm không bị đe dọa

Con rùa mai mềm chết tại Hồ Gươm không phải do ô nhiễm nguồn nước

"Còn về con rùa mai mềm chết đang gây lo lắng, khi nó nổi lên tại khu vực đền Ngọc Sơn vào ngày 10/4, tôi đã quan sát. Nó khá lớn, chiều dài từ mõm đến cuối mai 1,14m, chiều ngang mai 0,74m, nặng khoảng 50kg, chân có nhiều móng sắc, bờ trước mai có nhiều nốt u sần. Nó có vẻ già và rất yếu đuối, nổi dập dềnh, cử động chậm chạp, đến mức một số người dân còn phải dùng que đẩy ra xa để nó có thể bơi.

Thấy vậy, tôi đã trực tiếp gọi điện cho anh Bùi Đăng Phong, Phó Giám đốc Trung tâm Cứu hộ và Bảo tồn động thực vật hoang dã quý hiếm (Vườn Quốc gia Cúc Phương), ngay chiều hôm đó anh Phong đến, con rùa này đã lặn xuống nước, nên không thể bắt đưa về trung tâm cứu hộ để cứu chữa kịp thời. Đến khoảng 11h trưa 13/4 thì nó chết, xác nổi lên phía gốc cây si bên đền Ngọc Sơn".

PGS, TS Hà Đình Đức: Sức khỏe của Cụ rùa Hồ Gươm vẫn rất tốt.

Xung quanh cái chết này, nhiều người phỏng đoán rằng nguyên nhân chính là do môi trường nước Hồ Gươm bị ô nhiễm, lượng ôxy giảm nên con rùa chết dần mòn; đồng thời lên tiếng cảnh báo về sức khỏe của cụ rùa Hồ Gươm. Nhưng PGS, TS Hà Đình Đức khẳng định: "Con rùa chết tại Hồ Gươm không cùng loài với cụ rùa, mà là con rùa mai mềm có tên khoa học là Amyda cartilaginea, phân bố từ Quảng Trị vào Nam, và có ở một số nước Đông Nam Á khác. Trong dân gian, người miền Nam gọi nó là cua đinh, người Bắc gọi là ba ba Nam Bộ.

Nó không phải là "cư dân" từng cư trú lâu năm tại Hồ Gươm này, mà mới xuất hiện gần đây. Tôi cho rằng, có thể một gia đình nào đó đã nuôi nhốt nó lâu năm, nay thấy nó yếu ớt quá thì đem thả ra Hồ Gươm (môi trường thiên nhiên) hy vọng nó sống sót. Hoặc giả, có một người dân nào đó, tình cờ thấy nó bị bắt nhốt trong nhà hàng, quán nhậu thì động lòng thương, mua nó và đem thả tại Hồ Gươm để phóng sinh…

Có nghĩa nó đã rất yếu, có nguy cơ chết từ trước khi đến Hồ Gươm, chứ không phải đã từng sống lâu năm ở Hồ Gươm và nay do tình trạng hồ ô nhiễm mà phải chết. Cái chết của nó không có nghĩa là môi trường nước Hồ Gươm đang bị ô nhiễm nghiêm trọng".

Nguy cơ tiềm ẩn từ rùa "nhập cư"

Trao đổi với chúng tôi, ông Hà Đình Đức cho rằng, mối nguy cơ thực sự hiện nay chính là có rất nhiều loài rùa khác "nhập cư" vào Hồ Gươm và sinh đàn đẻ đống, ảnh hưởng tới nguồn thức ăn của cụ rùa. Theo thống kê của ông Hà Đình Đức, trong số 11 loài rùa có mặt tại Hồ Gươm: Ba ba, rùa cổ sọc, rùa ba gờ, rùa núi viền, rùa sa nhân, rùa vàng, rùa đất Tam Đảo, đồi mồi, vích, rùa tai đỏ, trong số đó, chỉ có cụ rùa, cùng ba ba, rùa cổ sọc chính thức là "cư dân cư trú lâu đời" tại Hồ Gươm, số còn lại là do người dân phóng sinh, thậm chí cả đồi mồi, vích là hai loài rùa sống ở biển (mặc dù hai loại này không sống được ở môi trường nước ngọt).

"Hiện nay đông đảo nhất tại Hồ Gươm là loài rùa tai đỏ do người dân tự phát thả xuống, gồm nhiều lứa có cỡ mai từ 4-20cm.

Những ngày nắng ấm, đi quanh Hồ Gươm dễ dàng nhận thấy hàng chục con rùa tai đỏ ngồi la liệt trên các ống hút bùn, cành cây dập dềnh trên mặt nước. Đây là loài rùa xâm hại, rất dễ thích nghi với môi trường mới và có khả năng chịu đựng trong môi trường khắc nghiệt một cách phi thường.

Năm 2006, chúng tôi nghiên cứu giống rùa này, khi 1 bể kính bị vỡ chuyển rùa sang bể khác, gần 18 tháng sau dọn bể mới phát hiện ra một con rùa tai đỏ chui dưới lớp cát đáy bể, mà nó vẫn sống. Loài rùa này ăn khỏe, sinh sôi nhanh, cộng với những dịp lễ, Tết, nhiều người dân đem cả rổ rùa này ra Hồ Gươm phóng sinh, nên hiện không thể thống kê nổi số lượng. Đây chính là mối nguy cơ lớn đối với môi trường sinh thái của Hồ Gươm nói chung và nguồn thức ăn của cụ rùa nói riêng, không khác gì sự đe dọa của giống ốc bươu vàng với nhà nông vậy" - PGS Hà Đình Đức cho biết.

Nên chăng, ngoài những quan tâm lo lắng chính đáng đến sức khỏe và tính mạng của cụ rùa Hồ Gươm, người dân cần có hành động cụ thể, thiết thực: giữ gìn vệ sinh, không xả rác xuống hồ, không thả rùa tai đỏ và các sinh vật lạ vào Hồ Gươm, bảo vệ môi trường sống cho cụ rùa - "linh hồn của Hồ Gươm" - "bảo vật của quốc gia"