Tuổi 29 và 4 lần ở tù

Với các đồng chí Cảnh sát trại giam, mỗi khi tiếp nhận lại cái tên cũ, một con người cũ, họ lại buồn bã điền thêm một con số vào bộ hồ sơ phạm nhân tái tù.

Ngày giáp Tết, khi những bông hoa đào nở sớm đang khoe sắc, chúng tôi theo chân Giám thị Nguyễn Văn Nở, Trại tạm giam - Công an tỉnh Thanh Hóa đến khu giam giữ tội phạm nghiêm trọng. Cánh cửa sắt vừa khép lại sau lưng, một khu vườn xanh ngát đập vào mắt chúng tôi. Những người đàn ông mặc quần áo kẻ sọc lúi húi tưới rau. Một khung cảnh lao động thật bình dị.

Đồng chí giám thị bảo rằng, khu vườn rau chính là "lá phổi xanh" của khu tạm giữ. Nó giúp điều hoà không khí, cải thiện môi trường. Nó đem đến cho những phạm nhân đang trả giá cho tội lỗi của mình sự thư thái khi được ngắm nhìn. Một cách cải tạo môi trường giam giữ thật hợp lý, tôi thầm nghĩ. Vừa đảm bảo được yếu tố an ninh, vừa là liều thuốc tinh thần cho phạm nhân.

Với cán bộ quản giáo, khu vườn rau này cũng giúp môi trường làm việc của các anh được cải thiện. Một phạm nhân có thể bị tạm giữ 3 tháng, 6 tháng hay 12 tháng… Nhưng quản giáo thì làm việc tại đây cả cuộc đời. Khu giam giữ vì thế không chỉ là trụ sở làm việc của các anh, mà còn là nơi ghi dấu những buồn, vui trong nghề Cảnh sát trại giam.

Cuộc đời một quản giáo vì thế có rất nhiều… phạm nhân đi qua. Đọng lại với họ cả nỗi buồn lẫn niềm vui. Đó là mỗi khi phải tiếp nhận thêm một cái tên mới, một con người mới hay khi ai đó được trả tự do. Dù vậy, vẫn có một nỗi buồn rất lớn đè nặng lên tâm trí người chiến sỹ Cảnh sát trại giam, đó chính là lúc người quản giáo gặp lại cái tên cũ, con người cũ trong mỗi lần tiếp nhận phạm nhân.

Bùi Mạnh Hùng, sinh năm 1980, trú tại huyện Hoằng Hoá, Thanh Hoá, là một phạm nhân đạt "kỷ lục" ở tù. Trong hồ sơ theo dõi, Hùng từng có 3 tiền án. Lần nhập trại lần thứ tư này, Hùng là can phạm trong hai vụ án. Một vụ án do Công an thành phố Thanh Hoá điều tra, một vụ do Phòng CSĐT tội phạm về trật tự xã hội (Công an tỉnh Thanh Hóa) thụ lý. Các quản giáo vì thế cũng "ấn tượng" bởi tần số xuất hiện ở trại giam của anh ta thật đáng sợ. Lịch xuất cung, lịch ra toà của Hùng cũng nhiều gấp đôi các phạm nhân khác.

Nhìn Hùng ngồi bó gối nhìn ra bầu trời ngoài khung cửa sắt, tôi thấy tiếc cho anh ta. Một thanh niên có vóc dáng to lớn, đôi mắt đen, sâu khá ấn tượng. Được sinh ra trong một gia đình có bố là sỹ quan quân đội, mẹ là giáo viên nên anh ta được chăm chút chuyện học hành. Thế mà, khi rời ghế trường THPT cũng là lúc Hùng bập vào tội ác. Để rồi 10 năm sau, "thành tích" của Hùng là tội chồng lên tội, án chồng lên án.

Khi chúng tôi hỏi về hành vi phạm tội lần đầu, Hùng ngập ngừng một lúc rồi mới rụt rè giãi bày. Đó là năm 1998, khi mới tròn 18 tuổi, Hùng tham gia một vụ cướp tài sản. Bố mẹ Hùng ngỡ ngàng khi nghe tin Hùng đã táo tợn đánh nạn nhân để cướp đồng hồ đeo tay. Họ không ngờ rằng, đó là khởi đầu cho hành trình tội lỗi mà 10 năm sau, con mình vẫn không dứt ra được.

Hùng bảo rằng, lần đầu tiên trong đời đến trại tạm giam đã thề sẽ không đến đây lần hai. Khi Hùng được trả tự do, bố mẹ đã dành cho anh ta sự nâng đỡ và hy vọng. Đó là cho anh ta đi học nghề. Hùng chọn nghề lái xe. Bố mẹ đồng ý ngay. Họ nộp tiền học phí, cho anh ta tiền ăn ở, và cho anh ta cả cái cớ để xa nhà. Nào ngờ, Hùng đã biến đó thành cơ hội để trượt dốc.

Lần thứ nhất, Hùng gây án ngay tại quê hương và bị án 16 tháng tù giam và cải tạo ở Trại giam Thanh Lâm (Thanh Hóa). Lần thứ hai, anh ta gây án ở tận tỉnh Hưng Yên. Nơi cách xa ngôi nhà của bố mẹ mình 200km. Tôi hỏi, tại sao gây án ở Hưng Yên? Hùng bảo do được bố mẹ cho đi học lái xe, hắn mới có dịp được "bay nhảy". Hắn "bay" ra Hà Nội chơi. Rồi hắn tạt xuống Hưng Yên thăm bạn đang làm ở công ty D. Tại đây, hắn cùng người này vờ mượn máy đầm của công ty D rồi đem cắm lấy 8 triệu ăn chơi. Chỉ ba ngày sau, số tiền này hết veo. Hắn quay lại "nghề" cướp giật. Hắn cướp giật điện thoại di động của người đi xe máy trên phố.

Lưới trời lồng lồng thưa mà không lọt, hắn bị Công an Hà Nội bắt, bị TAND thành phố Hà Nội "tặng" cho bản án 5 năm tù giam. Bố mẹ hắn lại thêm một lần thất kinh khi nghe tin con mình cùng một lúc phạm hai tội vào thời gian mà họ tin rằng nó đang cần mẫn học tập sau vô lăng. Lần này, hắn được chuyển đến Trại Tân Lập (Phú Thọ) cải tạo. Lần thứ hai trong đời, Hùng "được" ở trại giam của Bộ Công an.

Lần thứ tư nhập trại là lúc Hùng gây tội cướp giật trên địa bàn thành phố Thanh Hoá. Thế nhưng, cũng thời điểm này hắn và đồng bọn là Ninh Viết Phan, trú tại Hoằng Kim, Hoằng Hoá và Lương Thế Kiên, trú tại thành phố Thanh Hóa đã gây ra các vụ trộm cắp trên tuyến gây nhức nhối. Đó là thời điểm đầu năm 2008, tài xế xe tải nghỉ đêm trên quốc lộ 1A, đoạn từ cầu Tào Xuyên đến cầu Hoàng Long liên tục bị trộm tài sản. Một trong số các nạn nhân là chị Phạm Thị Thu Quy, chủ một xe tải biển số Hải Phòng. Trong lúc chị Quy đang ngủ trên ca bin, tài xế ngủ ở thùng xe, nhóm của Hùng đã lên kế hoạch trộm tài sản. Chúng lấy túi xách trong ca bin và bị chị Quy phát hiện giật lại túi. Không ngờ, đối tượng tấn công lại khiến chị buông tay để mất chiếc túi đựng 50.000.000đ, 30 chỉ vàng, 2 cuốn sổ ghi nợ và một số tài sản khác.

Vụ việc được báo về Công an tỉnh Thanh Hoá, đúng thời điểm Phòng CSĐT tội phạm về trật tự xã hội đang lập án đấu tranh với loại tội phạm trên tuyến. Ban chuyên án đã truy lùng tang vật, khoanh vùng đối tượng mà trước đó trinh sát đã dày công theo dõi. Kết quả, phát hiện một bác sỹ trong vùng dùng chiếc điện thoại di động của chị Quy bị mất. Vị bác sỹ này khi được hỏi đã cho biết mình mua lại của một người đàn ông quen biết. Người này sau đó được xác định là người thân của Ninh Viết Phan. Sau đó, Phan đã khai ra đồng bọn là Hùng và Kiên. Khi các điều tra viên triệu tập, Hùng đang là một bị can của một vụ án cướp giật tài sản và đang bị tạm giam tại Trại tạm giam của Công an tỉnh.

Đây không phải lần đầu tiên Hùng phạm một lúc nhiều tội. Sau mỗi lần đi tù, hắn gây tội táo tợn hơn. Khoảng cách giữa thời điểm được trả tự do và tái phạm ngày càng gần hơn. Khi tôi hỏi nguyên nhân, Hùng đều bảo rằng do bạn bè lôi kéo. Khi nghe đồng chí quản giáo hỏi lại "họ lôi kéo anh hay ngược lại", Hùng cúi đầu im lặng. Rồi Hùng cũng bị lật tẩy vỏ bọc bởi hắn là một con nghiện. Nghiện ma tuý từ khi còn học phổ thông, lúc mới 16 tuổi. Dù từng có thời gian ở tù lâu nhất là 5 năm, nhưng hắn vẫn không thoát được sự cám dỗ của nàng tiên nâu khi được trả tự do. Hắn nhắc lại nhiều lần rằng, mỗi lần trở về, hắn đều bị bạn bè rủ rê. Khi chúng tôi hỏi lại rằng, anh đã nhiều lần nếm trải những tủi cực của người mất tự do, tại sao không tìm cách tránh mà lại tái phạm, Hùng lại im lặng.

29 tuổi, 4 lần đi tù với 6 lần phạm tội. Ra tù, phạm tội, vào tù là hành trình được ghi trong bản lý lịch nhiều vết đen của Bùi Mạnh Hùng. Quản giáo Ngô Đức Hạnh, người có 28 năm gắn bó với nghề Cảnh sát trại giam cho biết, với những phạm nhân tái tù nhiều lần, công tác quản lý, giáo dục rất khó khăn. Chính vì thế, đòi hỏi người chiến sỹ quản giáo phải sâu sát hơn để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của họ. Nhất là vào thời điểm khi Tết đến, nỗi nhớ gia đình sẽ khiến các phạm nhân này bộc lộ rõ tâm tư của mình. Nếu kịp thời khích lệ, động viên, sẽ giúp họ có suy nghĩ tích cực.

Tôi cũng từng nghe đồng chí Giám thị Nguyễn Đức Sổ ở Trại giam Hoàng Tiến (Hải Dương) nói rằng, có những phạm nhân khóc tu tu khi giao thừa. Mọi tội lỗi, sự ân hận được xả ra bằng những giọt nước mắt trong thời khắc mọi gia đình đều đoàn viên. Khát vọng được trở về nhà, được tự do của họ là chính đáng. Nếu người cán bộ trại giam gần gũi, khích lệ kịp thời sẽ giúp họ cải tạo tốt để sớm trở về.

Còn quản giáo Ngô Đức Hạnh sau rất nhiều chiêm nghiệm đã nói rằng, phần lớn những người tái tù đều còn trẻ, nhận thức của họ rất hạn chế. Bởi thế nên họ dễ bị lôi kéo, dễ tái phạm. Để làm tốt hơn công tác quản lý những phạm nhân này sau khi được trả tự do, chính quyền địa phương phải đặc biệt quan tâm đến họ. Ví như kịp thời động viên, giám sát, tạo công ăn việc làm cho họ. Gia đình cũng cần quan tâm hơn đến họ, tách họ ra khỏi những người bạn xấu.

Bản thân những người như phạm nhân Hùng, nếu không nhận thức được sai lầm của mình để sửa chữa, rất có thể cuộc đời của anh ta mãi mãi là bóng đêm. Thêm một lần nữa, các chiến sỹ Cảnh sát trại giam lại tự động viên mình hãy cố gắng, không nên buông xuôi đối với những phạm nhân tái tù nhiều lần như Hùng. Hùng còn rất trẻ, hắn còn có cơ hội sống tốt nếu nhận ra sai lần của mình.

Khi tôi đề nghị chụp ảnh Bùi Mạnh Hùng để đăng báo, hắn có ý không muốn lộ diện. Trong con người hắn vẫn còn chút sỹ diện ư? Khi tôi cho hắn xem lại bức ảnh, hắn tỏ vẻ hài lòng. Bức ảnh chụp nghiêng, khuôn mặt hắn được che đi gần hết. Tết Kỷ Sửu đang gõ cửa từng nhà, hắn đã nhận ra "món quà báo hiếu" bố mẹ là tội lỗi của mình. Hắn đang bị giày vò vì điều đó, một tín hiệu thật đáng mừng. Hy vọng hắn sẽ thay đổi