Văn hóa đổ lỗi trong bi kịch học đường

Thời gian gần đây, những vụ việc bạo lực học đường đã gây sự phẫn, nộ trong dư luận. Xuất hiện không biết bao nhiêu những câu hỏi với xã hội, với nhà trường, gia đình, với cả các em học sinh. Mong lý giải một phần những câu hỏi này, chúng tôi trao đổi với Chuyên gia nghiên cứu tâm lý giáo dục Nguyễn Đình Sơn - Giám đốc Trung tâm giải pháp sáng tạo Việt Nam (Vic Solutions).

- Trong câu chuyện "clip bạo lực học đường" đang gây xôn xao dư luận, điều gì khiến ông suy nghĩ nhiều nhất?

- Điều tôi nghĩ đâu tiên: các em chính là nạn nhân cho văn hóa đổ lỗi của người lớn.

Phê bình thì quá dễ, vì mọi người cũng lên tiếng hết cả rồi. Cái tôi nhìn thấy trong việc này: chính các em là nạn nhân. Đang hình thành một vòng tròn đổ lỗi: Nhà trường đổ lỗi cho gia đình, xã hội, đổ cho games, internet; bố mẹ phó thác cho nhà trường, đổ tại thầy cô; các em học sinh thì đổ tại cả thầy cô và bố mẹ...

Tuy nhiên, hãy đứng ở vị trí các em và công bằng một chút:

Đây là độ tuổi các em muốn khẳng định mình và bắt đầu có những khát vọng riêng, có nhu cầu đòi hỏi riêng. Nhưng, các em thiếu các kỹ năng sống, các em cần bố mẹ hỗ trợ, chia sẻ. Khi sự việc clip học sinh đánh nhau xảy ra, tất thảy các ông bố bà mẹ, các nhà giáo dục xem đều giật mình, đều sợ hãi, đều thốt lên rằng "Không tin nổi".

Họ ngạc nhiên cũng đúng thôi, vì có bố mẹ, thầy cô nào dạy con cái, học trò của mình như vậy. Trong trường hợp này, bố mẹ và nhà trường đã thất bại. Đã thất bại lại còn đổ lỗi cho nhau. Đó là điều không thể chấp nhận được.

Đập vào mắt người xem là tràn lan các video có cảnh nữ sinh "ra đòn" với bạn. Ảnh chụp màn hình trang web. (Nguồn: VNE).

- Theo cách nói của ông thì những đứa trẻ hoàn toàn không có lỗi? Vì trong clip ngoài hành động đánh bạn rất đáng phê phán, còn có  những học sinh quay phim, ngồi thản nhiên trên ghê đá như không có chuyện gì xảy ra. Theo ông, việc này  đang thể hiện điều gì?

- Đây chính là điều khiến tôi sợ hãi nhất. Khi đồng loại bị hành hạ, bị chà đạp mà không ai có phản ứng. Tôi nghĩ trong trường hợp này, nhân tính không tồn tại. Với các em đang tuổi mới lớn: hoặc chưa được trang bị đủ nhân tính, hoặc nhân tính đã bị bào mòn.

Điều này thể hiện sự vô cảm: vô cảm trước nỗi đau của đồng loại. Trách các em 1 - chúng ta hãy trách bố mẹ, thầy cô giáo 10.

Các thầy cô giáo đã không thành công trong việc dạy các em bài học về yêu thương đồng loại.

Bố mẹ đã thất bại trong việc dạy con về lối sống, lối sống của những con người văn minh. Hơn nữa, trong cuộc sống hiện đại, nhiều bố mẹ cũng ít quan tâm đến con, dẫn đến việc các con bắt chước: không quan tâm đến người khác.

- Nhưng nhiều phụ huynh cho rằng: họ bươn chải là vì con, vì tương lai của con. Họ vất vả cũng chỉ để kiếm tiền nuôi con, để sau này lo cho con công việc, nhà cửa?

- Đấy. Đấy chính là mấu chốt vấn đề. Họ không xác định được con mình đang cần gì. Họ cứ nghĩ là con sẽ chỉ cần đầu tư về vật chất mà quên mất còn phải bồi dưỡng tâm hồn cho chúng.

Trong trường họp của cô bé bị bạo hành, mẹ cô bé thậm chí xem clip còn không phát hiện ra đó là con mình. Chỉ đến khi đồng chí Cảnh sát khu vực thông báo thì mới ngã ngửa ra.

Tôi đánh cược là có nhiều số ông bố không tiếc 3 tiếng đồng hồ ngồi quán bia nhưng chỉ 30 phút ngồi nói chuyện với con là đã cáu lên rồi.

Một khi không chia sẻ được, chúng sẽ chía sẻ với bạn bè - những bạn bè cùng quan điểm, cùng sở thích, từ đó chúng tập thành các "nhóm học đường". Đơn giản vì trong nhóm đó, chúng được chia sẻ, được có vị trí, được nói lên tiếng nói của mình.

Những hình ảnh bạo lực không hiếm gặp trên mạng Internet. Ảnh chụp từ clip.(Nguồn: VNE).

- Tôi đồng ý là trong hoàn cảnh như vậy thì các em chỉ tìm được tiếng nói với một bạn bè. Nhưng các em là học sinh, các em còn có thầy cô giáo, trường lớp chứ? Trong trường hợp này, nữ sinh bị bạo hành đã không tìm đến sự giúp đỡ của thầy cô giáo, của nhà trường. Vì sao vậy?

- Anh hình dung xem. Ai không che chở cho bạn được, bạn có nương tựa vào người ta không? Ai không chia sẻ với bạn, bạn có chia sẻ với người ta không?

Trong trường hợp này, nhà trường, thầy cô giáo không đạt được yêu cầu là nơi chia sẻ cho các em học sinh nữa. Sự chia sẻ, không chỉ đơn giản là nói - nghe, nó thể hiện trong những biểu hiện hàng ngày.

Tôi còn nhớ: thời tôi đi học, mỗi lần có bạn bè trong lớp ốm, cô giáo lại tổ chức cho các bạn đi thăm. Chuyện đó tưởng là nhỏ thôi nhưng nó dạy cho chúng tôi sự đoàn kết, quan tâm, chia sẻ. Trong sự quan tâm chia sẻ đó, thầy cô giáo là cầu nối.

Tôi không mang quá khứ áp đặt vào hoàn cảnh bây giờ nhưng không phải học sinh và thầy cô giáo không thể có những kênh thông tin, chia sẻ. Và trong trường hợp vừa xảy ra, nếu có sự chia sẻ giữa thầy cô giáo và học trò, sự việc sẽ không đến mức quá khủng khiếp như vậy.

- Nói đến vấn đề bạo lực học đường, có lẽ chúng ta cũng phải nhắc đến bạo lực với con cái trong gia đình. Ông nghĩ có những sự liên quan giữa hai vấn nạn này?

- Cả hai loại bạo lực này đều nguy hiểm như nhau. Mỗi bạn trẻ có khoảng 5 tiếng học ở trường, trừ thời gian ngủ nghỉ, chúng còn chừng đó thời gian để sinh hoạt ở gia đình.

Tôi còn nhớ câu chuyện đọc được trên báo ANTG cách đây mấy năm. Chuyện kể về một thanh niên liên tục phạm các tội: lúc đầu là cậu ta đi ăn cướp, bị bắt đi tù, ra tù, cậu ta lại phạm tội hành hung người khác, lại bị bắt đi tù và ra tù. Sau đó cậu ta lại phạm tội giết người chỉ để lấy mười mấy nghìn đồng. Tôi không thể quên được lời bà mẹ này trần tình trong bài báo đó: "Giá như trước đây bố nó không quá khắc nghiệt, dạy bằng đòn roi quá nhiều thì chắc nó không trở nên lì lợm như thế."

Như vậy, ngay từ khi còn nhỏ, ông bố đã vô tình truyền quan điểm bạo lực sang cho con. Đứa trẻ đã tiếp nhận thông điệp từ đòn roi: đến bố của con mà còn đối xử với con bằng bạo lực thì cuộc sống cũng chỉ có bạo lực mà thôi - bạo lực mới làm người khác khuất phục.

Chính sự áp đặt, quá khắc nghiệt đó đã vĩnh viễn làm hỏng đứa con từ trong tâm hồn.

- Ông không tán thành quan điểm dùng đòn roi dạy con cái. Vậy theo ông, cách nào là tốt nhất để dạy con, tránh những sự việc đáng tiếc như vừa qua?

- Đúng là tôi không tán đồng chuyện đòn roi với con. Tôi cũng thấy ở không ít gia đình, bố mẹ dạy con bằng "cách mạng mềm", đem vật chất ra làm tiêu chuẩn để thường phạt con: được điểm cao - phải thưởng tiền; chăm sóc người thân ốm - phải được tiền; không có xe đẹp, điện thoại đắt tiền thì không đi học... Điều này vô hình dung định hướng lí tưởng sống của những đứa trẻ sang vật chất.

Vì thế nên chúng ta cũng đừng trách những đứa con sau này lớn lên mà bỏ quên bố mẹ, hoặc có quan tâm đến bố mẹ cũng chỉ là về mặt vật chất. Thực tế là đã có không ít ông bố bà mẹ về già bị con cái bỏ quên trong những "thiên đường vật chất", trong khi điều người già cần lại là sự quan tâm, tình cảm.

Cách tốt nhất là làm bạn với con. Các ông bố bà mẹ cứ yên tâm là mình sẽ không mất đi tý "uy" nào đâu. Bởi làm gì còn cái uy nghi nào hơn những đứa con - tài sản quý nhất suốt cuộc đời những người làm cha làm mẹ.

- Xin cám ơn ông!