Về làng nghề lặn tìm sỏi biển
Cách đây 8 năm, người làng Đồng Yên (Kỳ Lợi, Kỳ Anh, Hà Tĩnh) tắm biển và phát hiện trên khu vực biển của làng đầy sỏi nằm lẫn trong cát. Sỏi ở Đồng Yên không giống sỏi để làm vật liệu xây dựng thông thường, sỏi nơi đây đủ màu sắc xanh, đỏ, tím, vàng… Người làng Đồng Yên nhặt sỏi đem về rải lên cổng nhà để trang trí, một thời gian ngắn tư thương trong
 |
| Người làng Đồng Yên đang lặn và chọn sỏi trên bãi biển. |
Tôi đến làng Đồng Yên khi mặt trời mới chỉ lên quá con sào, vậy mà làng vắng tanh. Hàng trăm nóc nhà xinh xắn nằm dọc cổng làng sạch sẽ được bê tông hóa phẳng lỳ. Đồng Yên gồm 500 hộ, trước đây người dân chủ yếu sống dựa vào nghề biển. Sóng to thuyền nhỏ nên đời sống của người dân Đồng Yên cũng phập phồng theo con sóng, cái đói, cái nghèo vẫn còn đeo đẳng.
Từ năm 2001 trở lại đây, người dân Đồng Yên rộ lên làm nghề lặn sỏi đem bán cho tư thương xuất khẩu ra các nước, từ khi có nghề nhiều gia đình sắm được các trang thiết bị, dụng cụ thiết yếu cho gia đình… nhưng cái lớn lao hơn từ nghề lặn sỏi là con em Đồng Yên đã yêu hơn cái chữ, nhiều em vào đại học cũng bắt đầu từ việc mẹ cha lặn sỏi.
Nằm sát cạnh làng Đồng Yên là cảng Vũng Áng, ngay trong khu vực biển của làng có một mỏ sỏi quý. Sỏi ở làng Đồng Yên không phải dùng để làm nguyên vật liệu xây dựng mà nó trở thành sản phẩm trang trí với đủ các loại sắc màu: sỏi trắng hoàn toàn, sỏi xanh, đỏ, đen huyền…
Biển động, sóng gió thổi mạnh như muốn hắt tung bờ cát, song hàng trăm người dân làng Đồng Yên vẫn ngụp lặn với biển để tìm sỏi. Nghề lặn sỏi cũng đầy gian nan vất vả, "Nghề ni trời gió càng to, sóng càng mạnh thì mới dễ kiếm được sỏi, vì sỏi được sóng đánh nổi lên nhiều, ngược lại trời yên biển lặng thì đói vì sỏi lặn sâu vào trong lòng cát", người làng Đồng Yên cho biết vậy.
Thanh niên trai tráng, phụ nữ, đàn ông đều ngụp lặn trong biển để tìm kiếm sỏi, còn người già, trẻ em ở trên bờ để phân loại sỏi theo màu, rồi bán cho tư thương. Cùng với chiếc vợt làm bằng sắt, người dân Đồng Yên lặn sâu xuống biển 3-5m mới xúc được sỏi. Những nhà sắm được thuyền nhỏ thì neo trên mặt biển vừa lặn vừa đổ sỏi, còn đại đa số người Đồng Yên chưa sắm được thuyền nên mỗi lần lặn lại phải mang sỏi vào bờ tập kết. Nhìn nhiều người dân tím tái đến bợt bạt sau hàng tiếng đồng hồ vật lộn với biển khơi để mưu sinh, chúng tôi không khỏi động lòng trắc ẩn. Sinh nghề tử nghiệp, từ lặn sỏi nhiều người làng Đồng Yên cũng đã gặp nạn.
Hiện cả làng Đồng Yên có hơn 100 hộ gia đình làm nghề lặn sỏi. Trung bình mỗi hộ gia đình lặn sỏi ở đây có thu nhập từ 1,5 đến 2 triệu đồng một tháng. Người dân lặn thu gom sỏi đến cuối tháng mới bán, nhiều hộ gia đình một tháng lặn vớt cả hàng chục tấn sỏi. Chị Mai Thị Biểu, một người lặn sỏi nhiều năm ở đây cho biết; chồng nay ốm mai đau lại ở xa, chị và mấy đứa con ra biển lặn sỏi, một tháng chị và các con cũng kiếm được gần triệu đồng để trang trải sinh hoạt, mua sách vở, áo quần cho các con tới trường.
Về Đồng Yên chúng tôi thấu hiểu nỗi nhọc nhằn đối với cả con trẻ nơi đây. Tan trường, học sinh nơi đây lại cùng cha mẹ mang vợt ra biển lặn sỏi, nhiều em tím tái vì ngâm mình lâu trong nước biển. Khó khăn vất vả là vậy, song không em nào có ý định bỏ học giữa chừng…
Anh Mai Mạnh Trinh ở Đồng Yên trước đây làm ngư dân, từ khi thấy người làng lặn tìm được sỏi nhiều, nhưng khi bán giá lại chẳng được là bao, anh Trinh bỏ nghề đi biển, đứng ra kinh doanh thu mua sỏi cho bà con. Gần 1.500 tấn sỏi màu ở Đồng Yên đã được xuất khẩu sang Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản,
"Sỏi Đồng Yên thế mà sang anh ạ, toàn đọng lại ở những nơi giàu sang phú quý, sỏi được mua để rải lên các lối đi của công viên, vườn nhà biệt thự, bồn hoa, chậu cảnh. Loại sỏi xanh, đỏ, tím vàng được làm đồ mỹ nghệ, trang sức, sỏi được nghiền ra làm gạch men cao cấp…", anh Trinh cười bảo vậy