Xà lan khai thác cát gây tắc luồng
Theo Cảng vụ Hải Phòng, từ năm 2003 đến nay, đã xảy ra 12 vụ xà lan khai thác cát bị đắm trên các đoạn sông Cấm, Bạch Đằng và cửa kênh Đình Vũ, thuộc luồng chính ra vào cảng Hải Phòng.
Ông Hoàng Giang - Trưởng phòng ATHH Cảng vụ cho biết, cứ mỗi vụ xà lan cát tự chìm, các ngành chức năng phải tập trung giải quyết, xử lý để khai thông luồng ra vào cảng. Ở vị trí chính luồng, bằng mọi giá trong vòng 2 giờ phải trục vớt, kéo ra khỏi luồng, không làm ảnh hưởng đến tàu cập cảng theo lịch trình.
Có vị trí phải mất 5-6 ngày mới giải quyết xong. Ảnh hưởng sau mỗi vụ xà lan cát bị đắm, kéo theo thiệt hại vô cùng lớn về kinh tế cũng như uy tín khai thác hàng hải của cảng.
Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, các ngành chức năng kiểm tra an toàn thủy nội địa và hàng hải kết hợp chặt chẽ với Cảng vụ tiến hành kiểm tra thường xuyên, xử lý nghiêm các phương tiện tham gia hoạt động trên sông, biển vi phạm, nhưng xem ra chưa thể ngăn chặn được tình trạng khai thác cát trái phép trên các tuyến sông, luồng khu vực cảng biển Hải Phòng.
Một ngày đầu tháng 8, đi theo đoàn kiểm tra an toàn của Cảng vụ Hải Phòng, chúng tôi được tận mắt chứng kiến cảnh xà lan khai thác cát, cập bến vô tội vạ, thậm chí hỗn loạn như chợ trên sông. Sát với vị trí cầu cảng (khu vực Cảng Xăng dầu Đình Vũ) lúc con nước xuống có tới gần 40 xà lan đang chờ nước lên bán cát.
Các xà lan đi bán cát từ Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, Bắc Giang thường hoạt động quanh năm, với "tốc độ" thấp nhất 1 chuyến/ngày. Hầu hết các xà lan khai thác cát từ các tuyến sông Hải Phòng và Hải Dương rồi về khu vực Đình Vũ bán cát cho các ông chủ dự án san lấp mặt bằng.
Khi Cảng vụ tiến hành kiểm tra xà lan NĐ 13422 của Công ty Nam Phú (tỉnh Nam Định), ngoài Trần Văn Ninh điều khiển tàu có chứng chỉ hợp lệ theo quy định, còn 6 thủy thủ khác không hề có bất kỳ chứng nhận nghề nào khác.
Theo thủy thủ Phạm Văn Hanh và Lưu Trần Đài thì họ chỉ là người làm thuê, vận hành hút cát và bơm cát chứ không có nghề đường sông, đường biển gì hết.
Tàu NĐ 13422 thường chở 300m3 cát và ông chủ bao giờ cũng tận dụng tối đa trọng tải. Từ điểm khai thác cát (Hải Dương) về cảng Đình Vũ (Hải Phòng) dài hơn 60km, xà lan tranh thủ mọi giờ nước lên vừa khai thác, vừa di chuyển (kể cả ban đêm) để đảm bảo doanh thu 1 hoặc 2 chuyến/ngày.
Nhiều lúc rất nguy hiểm, xà lan thường quá tải (chỉ cách mép nước vài chục phân) không may gặp phải va chạm nhỏ rất dễ bị đắm. Ngay các thủy thủ cũng rất lo lắng về sự an toàn của xà lan.
Tiếp tục kiểm tra 3 xà lan khác của Hải Dương và Bắc Giang đều trong tình trạng như NĐ13422. Tất cả đều thừa nhận, họ ít quan tâm đến an toàn cũng như ảnh hưởng luồng vào cảng Hải Phòng. Khi sự cố chìm, đắm xà lan xảy ra đã có ông chủ chịu...
Tại luồng Phà Rừng - Sông Giá, độ sâu chỉ tối đa 2m, nhưng mật độ của các tàu vận tải 3 - 5 nghìn tấn phục vụ cho các nhà máy đóng tàu, xi măng, hóa chất (thuộc Cụm công nghiệp Minh Đức) gần như 24/24 giờ thường trực các "tập đoàn" xà lan cát tập kết.
Lúc đoàn kiểm tra của Cảng vụ đến vào khoảng 10h sáng, con nước xuống, nên chưa cập bến được, các xà lan đỗ "phè" ra giữa luồng, mặc kệ cho các tàu hàng qua lại phải lựa mà né tránh. Các cán bộ trong đoàn kiểm tra an toàn của Cảng vụ còn cho biết thêm, ngoài 2 điểm vừa kiểm tra trên luồng Bạch Đằng, còn có 2 điểm khác như khu vực bến Lâm và thượng lưu cảng Vật Cách, việc khai thác cát cũng rất phức tạp.
Tại 2 điểm này, số lượng xà lan hút cát có thời điểm đến vài chục tàu/ngày, hoạt động 24/24 giờ. Nhiều xà lan đã tự ý neo đậu giữa luồng để hút cát, vận tải quá trọng tải, không chỉ gây mất trật tự an ninh trong khu vực mà còn gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động hàng hải của các tàu biển.
Cảng vụ Hải Phòng còn khẳng định, nếu không ngăn chặn nạn khai thác cát trái phép và hạn chế sự bất cần của các phương tiện khai thác cát sẽ phát sinh tiềm ẩn nguy cơ lớn tắc luồng tàu biển ra vào cảng Hải Phòng. UBND thành phố sớm quyết định cho phép khu vực tạm giữ phương tiện vi phạm để hỗ trợ hiệu lực xử lý của các cơ quan chức năng.
Qua thực tế, 100% các phương tiện xà lan khai thác, vận chuyển cát đều có vi phạm về an toàn, nhưng do xử lý không triệt để, dẫn đến tình trạng... nhờn. Và như thế cũng đồng nghĩa với việc không bao giờ ngăn chặn được nạn "cát tặc" trên các tuyến luồng ra, vào cảng Hải Phòng.
Các cơ quan chức năng đang chờ đợi quyết định đúng đắn của thành phố để thực hiện nghiêm túc những quy định về an toàn đường sông, biển, tránh nguy cơ tắc luồng do khai thác cát khu vực cảng biển Hải Phòng