Bài 2: Nghịch lý mang tên “bờ biển vắng”

Nghịch lý của du lịch biển miền Trung không chỉ nằm ở những bãi tắm mới đầu tư xong vẫn chưa thể vận hành. 

Quá tải và nhếch nhác

Đến Quảng Trị, dòng khách vẫn chủ yếu tập trung về những điểm quen thuộc như Cửa Việt, khiến không gian ven biển thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải cục bộ trong các dịp cao điểm.

Cách bãi tắm cộng đồng Gio Hải khoảng 6km, bãi biển Cửa Việt vào những ngày cuối tuần hiện lên với khung cảnh hoàn toàn trái ngược. Từ sáng sớm, dòng người đã đổ về ken đặc các tuyến đường dẫn xuống biển. Xe máy, ô tô nối dài, các hàng quán ven bờ hoạt động hết công suất. Tiếng người gọi nhau í ới, tiếng chén bát va vào nhau từ các quán hải sản ven bờ, tiếng trẻ con nô đùa hòa lẫn tiếng sóng biển tạo nên không khí náo nhiệt kéo dài suốt dọc bãi cát.

Dọc mép biển, từng nhóm du khách dựng lều, trải bạt ngồi ăn uống ngay trên cát. Có thời điểm, người tắm biển đứng gần như kín một đoạn bờ. Các khu vực giữ xe, tắm nước ngọt, hàng ăn đều trong tình trạng đông nghịt người.

Nhưng phía sau sự đông đúc đó là áp lực môi trường ngày càng hiện rõ. Chỉ cần đi dọc bãi biển vài trăm mét, không khó để bắt gặp những túi nilon, chai nhựa, lon bia, hộp xốp bị bỏ lại sau khi khách rời đi. Nhiều vị trí, rác bị gió biển thổi dồn thành từng đám lẫn với rong rêu và cát ướt. Các thùng chứa rác nhanh chóng đầy ứ trong những ngày cao điểm, khiến rác tiếp tục bị vứt tràn xuống bãi cát.

Một người dân kinh doanh dịch vụ ven biển cho biết, vào mùa cao điểm, lượng khách tăng quá nhanh khiến việc thu gom rác không theo kịp. “Buổi sáng còn sạch, nhưng đến trưa là bắt đầu thấy rác nhiều. Chiều khách đông hơn nữa thì rất khó dọn”, người này nói.

Quan sát từ phía ngoài có thể thấy bãi biển Cửa Việt đang phải gồng mình tiếp nhận lượng khách vượt quá khả năng đáp ứng. Không chỉ áp lực về rác thải, nước thải sinh hoạt từ các hàng quán, hoạt động ăn uống, tắm rửa ven biển cũng cùng lúc dồn lên một dải bờ biển vốn đã khai thác nhiều năm.

Không riêng Quảng Trị, tình trạng quá tải cục bộ tại các bãi biển trung tâm cũng đang hiện hữu ở nhiều đô thị du lịch biển miền Trung. Tại Đà Nẵng, vào các khung giờ cao điểm chiều tối, nhiều khu vực ở bãi biển Mỹ Khê, Phạm Văn Đồng gần như không còn khoảng trống. Hàng nghìn người chen chân xuống biển, các tuyến đường ven biển ken đặc xe cộ, trong khi các bãi giữ xe, khu tắm nước ngọt và hàng quán luôn trong tình trạng quá tải.

Theo ghi nhận thực tế, phần lớn dòng khách du lịch biển của thành phố hiện vẫn tập trung vào các bãi biển có thương hiệu. Trong khi đó, không ít bãi biển khác dù có điều kiện tự nhiên không hề thua kém lại khá vắng vẻ.

Ông Nguyễn Đức Vũ, Trưởng Ban quản lý Bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng, cho biết các bãi biển trung tâm hiện đang chịu áp lực vượt xa khả năng tải của hạ tầng hiện hữu. Từ giao thông, bãi đỗ xe, cứu hộ cứu nạn đến thu gom rác thải, xử lý nước thải đều chịu sức ép rất lớn trong mùa cao điểm du lịch. Riêng dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5 vừa qua, Đà Nẵng đón hơn 1,46 triệu lượt khách đến tham quan, du lịch và nghỉ dưỡng, tạo áp lực rất lớn lên công tác quản lý ven biển.

Để đảm bảo an toàn cho du khách, lực lượng cứu hộ, nhân viên vệ sinh môi trường phải liên tục tăng cường túc trực tại các bãi biển trung tâm. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đức Vũ, áp lực lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở lượng khách tăng nhanh mà còn ở sự thiếu đồng bộ của hạ tầng ven biển. “Nhiều bãi biển đẹp vẫn chưa thu hút được lượng khách tương xứng do thiếu dịch vụ hỗ trợ, bãi đỗ xe, hệ thống vệ sinh công cộng hoặc chưa có sản phẩm du lịch đủ hấp dẫn để chia tải cho khu vực trung tâm”, ông Vũ nói.

Những bãi tắm... không người

Tại bãi tắm cộng đồng Gio Hải, xã Cửa Việt (Quảng Trị), những hạng mục mới tinh như nhà điều hành, ki ốt, hệ thống điện, nước… nằm sát khu dân cư vốn đã hình thành hoạt động du lịch từ nhiều năm. Trái ngược với sự tấp nập ở các hàng quán cũ, khu bãi tắm mới gần như không có người, phơi mình giữa nắng gió biển.

Theo ghi nhận của PV Báo CAND, nhiều hạng mục đã xuống cấp. Cây xanh trồng mới chết khô, cỏ mọc um tùm, một số khu vực phủ rêu. Không được khai thác, thiếu người quản lý, công trình nhanh chóng hoang hóa.

Ông Nguyễn Văn Bình (trú thôn 6, xã Cửa Việt, cho biết người dân nơi đây từng đặt nhiều kỳ vọng vào dự án. “Lúc xây dựng, bà con ai cũng mong bãi tắm hoạt động để hút khách, có thêm việc làm. Nhưng xây xong rồi lại để đó. Có người từ nơi khác đến chiếm ki ốt ngồi ăn nhậu, còn dân địa phương thì tận dụng làm chỗ để ngư lưới cụ”, ông Bình nói.

Không chỉ Gio Hải, tình trạng tương tự cũng diễn ra tại bãi tắm cộng đồng Trung Giang và bãi tắm Cửa Việt. Nhiều hạng mục đã hư hỏng, thậm chí bị mất cắp. Tìm hiểu được biết, các bãi tắm này nằm trong Dự án Phát triển cơ sở hạ tầng du lịch hỗ trợ tăng trưởng toàn diện khu vực tiểu vùng Mê Công mở rộng, giai đoạn 2 – Tiểu dự án tỉnh Quảng Trị, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị làm chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh quản lý.

Dự án có tổng mức đầu tư hơn 258 tỷ đồng từ nguồn vốn vay ADB và vốn đối ứng ngân sách nhà nước, khởi công từ tháng 8/2023 và hoàn thành trong năm 2024. Quy mô gồm Cảng du lịch Cửa Việt và 3 bãi tắm cộng đồng gồm Cửa Việt, Trung Giang và Gio Hải.

Mục tiêu đặt ra là cải thiện môi trường, phát triển hạ tầng du lịch, tạo việc làm, thúc đẩy kinh tế địa phương và phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, sau gần 2 năm hoàn thành, chỉ có Cảng du lịch Cửa Việt được đưa vào khai thác từ ngày 25/3/2025, còn các bãi tắm Trung Giang, Gio Hải và Cửa Việt vẫn chưa thể vận hành.

Theo tiến trình, sau khi dự án hoàn thành, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Quảng Trị bàn giao công trình cho UBND huyện Gio Linh (cũ) quản lý. Bước sang giai đoạn vận hành theo mô hình chính quyền hai cấp, vào các tháng 8 và 9/2025, dự án tiếp tục được bàn giao về UBND xã Cửa Việt và đến tháng 10/2025 bàn giao thêm cho UBND xã Bến Hải.

Ông Trương Hữu Hiếu, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Quảng Trị, cho biết đơn vị đã nhiều lần tổ chức khắc phục các hạng mục hư hỏng. Tuy nhiên, do công trình chưa được đưa vào hoạt động và thiếu lực lượng trông coi, tình trạng mất cắp, xuống cấp vẫn tiếp diễn.

Đến nay, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị đã yêu cầu các xã Cửa Việt, Bến Hải xây dựng đề án, tờ trình gửi UBND tỉnh và Sở Tài chính xem xét phương án khai thác. Tuy nhiên, hiện mới có UBND xã Bến Hải hoàn thiện đề án và trình cơ quan chức năng; UBND xã Cửa Việt vẫn đang trong quá trình xây dựng phương án.

Trao đổi về vấn đề này, ông Lê Văn Thông, Chủ tịch UBND xã Cửa Việt, cho biết địa phương đã tiếp nhận quản lý 2 bãi tắm thuộc dự án. Hiện xã đang tiến hành thẩm định giá và xây dựng phương án khai thác để trình các cơ quan chức năng xem xét. Tuy vậy, đến thời điểm này, lãnh đạo UBND xã Cửa Việt vẫn chưa thể xác định mốc thời gian cụ thể đưa các bãi tắm vào hoạt động, đồng nghĩa nguy cơ lỡ hẹn mùa du lịch biển năm nay là hiện hữu.

Những dự án nằm lại giữa gió biển

Dọc tuyến ven biển Quảng Trị, câu chuyện không dừng lại ở các bãi tắm cộng đồng. Tại khu vực Cửa Việt còn có dự án khách sạn HP Pacifica được cấp chứng nhận đầu tư năm 2014 với tổng vốn 140 tỷ đồng. Dự án nằm ở vị trí mặt tiền hướng ra biển, đã xây dựng khối nhà 6 tầng và khu biệt thự hai tầng nhưng dừng thi công từ năm 2019. Hiện trường là những khối bê tông hoen gỉ, cỏ mọc um tùm, nhiều hạng mục bị phá hỏng. Tháng 4/2020, tỉnh Quảng Trị quyết định chấm dứt dự án, song đến nay vẫn chưa có phương án xử lý khu đất và công trình dang dở.

Tại bờ biển Cửa Tùng, dự án khu đô thị sinh thái biển AE Resort với tổng mức đầu tư hơn 420 tỷ đồng, khởi công tháng 6/2019, sau khi xây dựng một phần hạ tầng và móng biệt thự đã rơi vào tình trạng bỏ hoang. Công trường vắng người, nhiều hạng mục bị dây leo phủ kín. Người dân tháo dỡ hàng rào đưa gia súc vào chăn thả. Ngoài ra, hàng loạt dự án khác như khu đô thị Eden Charm, khu du lịch phức hợp Mũi Trèo thuộc xã Vĩnh Hoàng dù đã được cấp phép từ nhiều năm trước, đến nay vẫn án binh bất động hoặc triển khai dở dang.

Ở Huế, vịnh Lăng Cô thuộc xã Chân Mây – Lăng Cô là một trong những danh thắng nổi tiếng của miền Trung, nơi từng được Worldbays vinh danh là một trong những vịnh đẹp nhất thế giới từ năm 2009. Thế nhưng, ngay dưới chân đèo Hải Vân, không ít dự án ven biển tại đây vẫn đang trong tình trạng dang dở kéo dài.

Tại dự án khu nghỉ dưỡng Huyền thoại Địa Trung Hải, nhiều khối biệt thự và công trình xây theo kiến trúc cổ điển nằm phơi mình giữa cỏ dại và gió biển. Dự án được cấp phép đầu tư từ năm 2009 với tổng vốn 838 tỷ đồng, dự kiến đưa vào hoạt động từ năm 2018 nhưng đến nay vẫn trễ hẹn gần 8 năm. Điều đáng nói, hiện nhà đầu tư đã thỏa thuận bàn giao toàn bộ tài sản dự án cho ngân hàng để tổ chức bán đấu giá thu hồi nợ. Dự án này từng bị Thanh tra Chính phủ chỉ ra sai phạm vào cuối năm 2022.

Cũng tại khu vực Lăng Cô, dự án khu nghỉ dưỡng Bãi Chuối Việt Nam được cấp giấy chứng nhận đầu tư từ năm 2008 với tổng mức đầu tư hơn 1.636 tỷ đồng, quy mô khoảng 100ha. Tuy nhiên, sau hơn 15 năm, khu đất ven biển này vẫn trong tình trạng bỏ hoang…

Không chỉ Quảng Trị hay Huế, dọc ven biển miền Trung hiện vẫn còn nhiều dự án du lịch quy mô lớn rơi vào tình trạng chậm tiến độ kéo dài, gây lãng phí tài nguyên đất đai ven biển. Tại tỉnh Đắk Lắk, Dự án Khu du lịch liên hợp cao cấp New City Việt Nam tại phường Bình Kiến là một trong những dự án có vốn đầu tư nước ngoài lớn từng được kỳ vọng tạo điểm nhấn du lịch ven biển.

Dự án do Công ty TNHH New City Việt Nam làm chủ đầu tư, được UBND tỉnh Phú Yên trước đây cấp giấy chứng nhận đầu tư ngày 8/7/2008 trên diện tích 565ha với tổng vốn đăng ký 4,3 tỷ USD. Tuy nhiên, sau nhiều năm không triển khai, đến năm 2014, dự án được điều chỉnh giảm diện tích còn 357,52ha, tổng mức đầu tư còn 1 tỷ USD. Chủ đầu tư cam kết góp đủ vốn để đảm bảo năng lực thực hiện dự án. Dù vậy, đến năm 2019, doanh nghiệp vẫn không góp đủ vốn chủ sở hữu 8.400 tỷ đồng để được nhà nước cho thuê đất theo quy định.

Ngày 28/11/2019, sau kiểm tra, Sở KH&ĐT tỉnh Phú Yên xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty TNHH New City Việt Nam. Sau đó, nhà đầu tư tiếp tục nhiều lần xin điều chỉnh giảm vốn, giảm diện tích dự án. Quy mô dự án hiện còn 139,52ha với tổng vốn đầu tư đăng ký còn 7.990 tỷ đồng.

Gần 18 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đầu tư lần đầu, dự án vẫn trong tình trạng đắp chiếu. Khu đất ven biển rộng hàng trăm hecta hiện chỉ còn những rừng dương hoang vắng.

Trong cuộc kiểm tra các dự án tại phường Bình Kiến ngày 4/5/2026, ông Lương Nguyễn Minh Triết, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk, cho biết đây là một trong những dự án trọng điểm chậm tiến độ kéo dài, hiệu quả sử dụng đất chưa cao, ảnh hưởng môi trường đầu tư và mục tiêu tăng trưởng của địa phương. Ông yêu cầu các sở, ngành rà soát, phân loại từng dự án để xử lý dứt điểm; đồng thời yêu cầu các nhà đầu tư cam kết tiến độ cụ thể, tập trung nguồn lực triển khai dự án. Trường hợp không đủ năng lực phải chủ động đề xuất phương án xử lý nhằm tránh lãng phí nguồn lực đất đai.

Khi công trình không được vận hành đúng nghĩa, câu chuyện không chỉ dừng lại ở sự lãng phí. Đó là khoảng trống trong quản lý – nơi trách nhiệm bị chia nhỏ, và cũng là nơi áp lực môi trường tiếp tục bị đẩy đi mà không được giải tỏa.