Còn nhiều nỗi lo trong bữa ăn bán trú của học sinh

Tăng cường giám sát và xử lý nghiêm vi phạm 

Những ngày đầu tháng 4/2026, vụ việc hàng trăm học sinh Trường Tiểu học Bình Quới Tây (phường Bình Quới, TP Hồ Chí Minh) ngộ độc thực phẩm khiến các bậc phụ huynh lo lắng. Theo Sở Y tế, tác nhân gây bệnh được xác định là vi khuẩn Salmonella enteritidis - loại vi khuẩn phổ biến trong thực phẩm nhiễm khuẩn, đặc biệt là trứng, thịt gia cầm hoặc thực phẩm chế biến không đảm bảo vệ sinh.

Sự cố buộc nhà trường phải tạm dừng tổ chức bán trú, sau đó nhiều trường học trên địa bàn thành phố cũng tạm dừng tổ chức bán trú, kéo theo hàng loạt hệ lụy. Không chỉ gây xáo trộn hoạt động dạy và học, hàng trăm phụ huynh cũng rơi vào tình cảnh bị động, phải sắp xếp thời gian đưa đón con giữa trưa nắng. 

Không dừng lại ở một trường hợp cá biệt, trước đó TP Hồ Chí Minh cũng ghi nhận vụ việc liên quan đến do Công ty TNHH Thương mại An Phước Thắng (Sago Food) cung cấp suất ăn từ thực phẩm không rõ nguồn gốc cho một số trường học trên địa bàn...

Thực tế cho thấy, quản lý bữa ăn học sinh là một chuỗi liên kết phức tạp, từ lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát nguyên liệu, chế biến, vận chuyển đến khâu phân phối tại trường. Chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo, toàn bộ hệ thống có thể bị phá vỡ.

Hiện TP Hồ Chí Minh có hơn 3.500 trường học với khoảng 2,6 triệu học sinh, tổ chức nhiều hình thức ăn uống khác nhau. Quy mô lớn khiến công tác kiểm tra, giám sát gặp không ít khó khăn, đặc biệt khi lực lượng quản lý còn hạn chế.

Theo kế hoạch, trong tháng 4/2026, TP Hồ Chí Minh triển khai kiểm tra 317 cơ sở cung cấp suất ăn và nguyên liệu thực phẩm cho trường học. Nội dung kiểm tra trải rộng từ hồ sơ pháp lý, điều kiện cơ sở vật chất, nguồn gốc nguyên liệu đến quy trình chế biến, bảo quản. Tuy nhiên, việc kiểm tra theo kế hoạch lại vô tình tạo “khoảng trống” để một số doanh nghiệp đối phó.

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở ATTP TP Hồ Chí Minh thẳng thắn nhìn nhận, qua kiểm tra cho thấy, một số doanh nghiệp khi “khuất mắt” vẫn còn nhiều vấn đề. Vì vậy, cần siết chặt hơn nữa công tác quản lý.

Giải pháp trước mắt, ngày 14/4/2026, Sở ATTP TP Hồ Chí Minh tổ chức lễ ký cam kết bảo đảm ATTP đối với 100/317 công ty cung cấp suất ăn, cung cấp thực phẩm cho trường học trên địa bàn thành phố. Nội dung cam kết bao gồm việc tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật, đảm bảo truy xuất nguồn gốc, duy trì điều kiện vệ sinh, kiểm soát nhân sự và thực hiện đúng quy trình bảo quản, vận chuyển…

Giám đốc Sở ATTP cho biết, việc ký cam kết không phải là hình thức, mà là lời nhắc nhở doanh nghiệp phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật và đảm bảo bữa ăn an toàn cho học sinh. Sau ký kết, việc giám sát, kiểm tra vẫn tiếp tục được tăng cường.

Bà Lan cũng cho biết, mức xử phạt đối với hành vi gây ngộ độc thực phẩm rất nghiêm khắc, với mức phạt hành chính thấp nhất từ 100 triệu đồng. Tuy nhiên, chế tài mạnh chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với cơ chế giám sát linh hoạt.

Khó khăn trong quy trình thanh tra, giám sát

Một trong những vướng mắc lớn hiện nay là quy định về thanh tra. Theo quy định, Sở ATTP phải xây dựng kế hoạch, trình Thanh tra thành phố và UBND thành phố duyệt, gần ngày kiểm tra phải gửi công văn cho doanh nghiệp là sẽ đến kiểm tra. Điều này khiến việc phát hiện sai phạm thực tế gặp nhiều khó khăn.

Có những doanh nghiệp biết trước lịch kiểm tra nên đã đối phó. Thậm chí có công ty đóng cửa nhiều lần để né tránh đoàn kiểm tra. Quy trình xử lý rất phức tạp, trong khi một số doanh nghiệp cố tình lợi dụng kẽ hở pháp luật. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần hoàn thiện cơ chế pháp lý, Sở ATTP đang đề xuất sửa luật này để được phép kiểm tra đột xuất, nhằm kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm.

Theo quy định, nếu xảy ra vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm, hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm trực tiếp. Tuy nhiên, không phải trường nào cũng đủ nhân lực và chuyên môn để kiểm soát toàn diện chuỗi cung ứng thực phẩm.

Để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe, doanh nghiệp cũng phải đầu tư lớn về cơ sở vật chất, nhân lực và quy trình. Trong khi đó, cạnh tranh về giá khiến không ít đơn vị cắt giảm chi phí, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Ở góc độ đơn vị cung cấp suất ăn, bà Nguyễn Thị Nụ, giám đốc một công ty cung cấp suất ăn công nghiệp tại TP Hồ Chí Minh cho rằng, áp lực đảm bảo an toàn thực phẩm là rất lớn. Để giảm thiểu rủi ro, mô hình bếp ăn tại chỗ trong trường học là giải pháp tối ưu. Mỗi trường nên có bếp ăn bán trú và thành lập ban kiểm soát gồm đại diện ban giám hiệu, y tế, phụ huynh và doanh nghiệp. Điều này giúp kiểm soát chặt chẽ từ khâu nhập nguyên liệu đến chế biến.

Trong trường hợp không đủ điều kiện xây dựng bếp ăn, khoảng cách vận chuyển cũng cần được kiểm soát chặt. Bán kính vận chuyển từ đơn vị cung cấp đến trường không nên vượt quá 10km để đảm bảo chất lượng thực phẩm.

Một điểm đáng chú ý là vai trò của phụ huynh ngày càng được đề cao. Theo bà Phong Lan, phụ huynh không chỉ là người thụ hưởng dịch vụ mà còn cần tham gia giám sát. Do đó, khuyến khích phụ huynh cùng nhà trường tham gia kiểm tra nguồn nguyên liệu, thậm chí đi kiểm tra đột xuất các đơn vị cung cấp suất ăn. Khi phát hiện bất thường, cần phản ánh kịp thời để cơ quan chức năng xử lý.

Những vụ việc vừa qua cho thấy, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe học sinh. Trong bối cảnh số lượng học sinh bán trú ngày càng tăng, yêu cầu về an toàn thực phẩm càng trở nên cấp thiết. Đảm bảo bữa ăn an toàn cho học sinh không chỉ là trách nhiệm của ngành chức năng, mà cần sự chung tay của toàn xã hội, từ cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp đến phụ huynh.

Quan trọng hơn, cần thay đổi tư duy từ “đối phó” sang “phòng ngừa”, từ kiểm tra hình thức sang giám sát thực chất. Khi mỗi mắt xích trong chuỗi cung ứng thực phẩm đều được kiểm soát chặt chẽ, bữa ăn học đường mới thực sự trở thành nền tảng cho sự phát triển toàn diện của thế hệ tương lai. Phía sau mỗi suất ăn không chỉ là dinh dưỡng, mà còn là niềm tin của hàng triệu gia đình; không quản lý tốt sẽ ảnh hưởng đến trật tự xã hội, giống nòi...