“Đôi mắt” giữ Sếu ở Vườn Quốc gia Tràm Chim
Như “đôi mắt” luôn canh gác cho thảm xanh của Vườn Quốc gia Tràm Chim (huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp), người đàn ông ấy không rời mắt khỏi từng góc tràm, đồng cỏ xanh mát. “Giữ mảng xanh cho sếu đầu đỏ”, tâm niệm ấy đã níu ông lại với công việc giữ rừng suốt hơn 30 năm qua.
Mảng xanh giữ sếu
Lái chiếc tắc ráng (vỏ lãi) điêu luyện chẳng khắc gì đang chạy chiếc honda bon bon trên đường, ông Đỗ Minh Chánh (59 tuổi, tham gia lực lượng Phòng cháy chữa cháy của Vườn Quốc gia Tràm Chim) tươi cười đưa du khách đến chiêm ngưỡng vẻ đẹp của những cánh rừng tràm bạt ngàn. Nơi đây được ví như “đảo thiên đường”, khu Ramsar thứ tư của Việt Nam. Tham gia bảo vệ Vườn Quốc gia Tràm Chim từ năm 1993, đôi mắt ấy không rời Tràm Chim một giây phút nào. Nặng lòng với rừng bao nhiêu, ông Chánh càng nặng lòng với sếu đầu đỏ bấy nhiêu, cũng bởi ở Tràm Chim những năm gần đây dần vắng bóng loài sếu quý hiếm bậc nhất thế giới. “Tôi mong được gặp lại những người bạn sếu”, ông Chánh bộc bạch.
Ở trạm Quyết Thắng (thuộc Vườn Quốc gia Tràm Chim), ông Chánh cùng anh em luôn dõi theo đài quan sát trên cao bất kể ngày giờ, phóng tầm mắt ra phía xa để quan sát không để rừng phải chịu bất kỳ mối đe dọa nào, đặc biệt nhanh chóng phát hiện báo tin mừng mỗi lần sếu đầu đỏ di cư về lại Tràm Chim. Ông nhớ lại vào những năm đầu 1990, số lượng sếu đầu đỏ di cư về Tràm Chim có lúc lên đến hàng ngàn con. Năm nào sếu về, ông Chánh cũng được gặp sếu. Vẻ đẹp của loài sếu quý hiếm bậc nhất thế giới khiến những người gắn bó với rừng như ông Chánh cùng những người dân Tam Nông mê mẩn. Ông chia sẻ, trong hành trình di cư, sếu đầu đỏ thường về Tràm Chim khoảng đầu tháng 1 dương lịch. Thế nhưng từ sau năm 2001, số lượng sếu đầu đỏ về đây thưa dần khiến những người gắn bó với rừng như ông Chánh không khỏi buồn và hụt hẫng hệt như chia tay một người bạn mà chẳng biết bao giờ đoàn tụ. “Tôi chỉ lo sợ con cháu đời sau không còn được biết về loài sếu đẹp và quý hiếm này”, ông Chánh trăn trở.
Trong hai năm 2017 - 2018, sếu đầu đỏ quay lại Tràm Chim nhưng chỉ cư ngụ thoáng chốc rồi đi. Đến năm 2019, những cá thể sếu đầu đỏ lại về Tràm Chim. Năm 2020, sếu không về Tràm Chim. Đến năm 2021, 3 con sếu đầu đỏ di cư trở về, nhưng rồi vắng bóng suốt 2 năm sau đó. Tín hiệu đáng mừng là trong năm 2024, có 4 sếu đầu đỏ di cư trở về.
“Tới thời kỳ sếu về là bắt đầu nghe những tiếng kêu na ná sếu. Dạo đầu tôi buộc phải chạy lên đài cao để kiểm tra coi có phải là con sếu tiền trạm về để dẫn nguyên đàn về hay không. Nôn nao lắm rồi”, ông Chánh giãi bày. Niềm vui đoàn tụ cùng tri kỷ chưa kéo dài bao lâu đã lại chia xa khiến ông Chánh luôn ngóng trông một ngày nào đó đàn sếu sẽ chọn Tràm Chim làm bến đậu yên bình. Phải làm sao để sếu trở về, phải làm sao để cuộc gặp gỡ này không chỉ là niềm hạnh phúc ngắn ngủi mà thực sự trở thành hành trình cùng chung sống lâu dài giữa sếu và người - đó là những điều mà những người giữ rừng như ông Chánh luôn canh cánh khôn nguôi.
Mong hội ngộ cùng tri kỷ
Khi biết tin UBND tỉnh Đồng Tháp đang cùng các đơn vị cùng triển khai Đề án bảo tồn và phát triển Sếu đầu đỏ tại Vườn Quốc gia Tràm Chim giai đoạn 2022 - 2032 để đón những cánh sếu về lại Tràm Chim, ông Chánh không giấu được vui mừng. Ông Chánh bày tỏ, sẽ nỗ lực hết sức, sẵn sàng chung tay bảo vệ đàn sếu quý hiếm này. Ngày “trải thảm xanh đón sếu về” càng đến gần, “đôi mắt” ấy lại càng nóng lòng được ngắm nhìn vẻ đẹp của sếu gắn bó với mảnh đất Tràm Chim, với mảnh đất Đồng Tháp.
Những ngày này khi đoàn khách khắp nơi tụ hội về với Tràm Chim, không chỉ làm tốt nhiệm vụ hằng ngày, ông Chánh còn xung phong lái tắc ráng đưa khách đến tham quan, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của những cánh rừng xanh nối dài tít tắp. Như một hướng dẫn viên thuần thục, ông giới thiệu về những lần cư ngụ của sếu đầu đỏ tại Tràm Chim, về tập tính sinh hoạt của loài vật này. Những kiến thức thực tế ông tích lũy sau nhiều năm cứ theo dòng cảm xúc mà được chia sẻ. Có nụ cười hiền hậu và có cả niềm xúc động rưng rưng trong ánh mắt, trong giọng nói.
Với ông Chánh, Vườn Quốc gia Tràm Chim không chỉ là hệ sinh thái của cây cối chim muông mà còn là “chốn thiêng” cần được nâng niu giữ gìn. Ngày ngày lắng nghe từng hơi thở của cỏ cây, từng thanh âm của tiếng chim kêu càng gieo thêm tình yêu rừng vào người đàn ông dạn dày sương gió. Hiểu và thông cảm cho tâm tư đó, người vợ của ông vẫn luôn đồng hành cùng chồng bên căn nhà nhỏ nằm trong Vườn Quốc gia, trở thành hậu phương vững chắc để ông yên tâm “bám rừng”. Như “đôi mắt” luôn canh gác đêm ngày, ông Chánh không rời mỗi gốc tràm, kiên nhẫn dõi theo từng cánh sếu bay. Vườn Quốc gia trở thành ngôi nhà thứ hai của ông, như “tấm lá chắn” bền bỉ chẳng ngại cực nhọc, không quản nắng mưa, người đàn ông ấy vẫn giữ được ngọn lửa nhiệt huyết sau nhiều năm cống hiến. Và đó không chỉ là trách nhiệm của người lính gác rừng, đó còn là niềm trăn trở, là cái nghĩa, cái tình của người đàn ông đã dành hơn nửa cuộc đời nuôi dưỡng tình yêu với sếu.
Ngày 2/11 vừa qua, tại thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Đồng Tháp tổ chức chương trình gặp gỡ các đơn vị đồng hành Đề án “Bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Vườn quốc gia Tràm Chim giai đoạn 2022-2032”.
Việc 4 cá thể sếu tìm về trong năm 2024 là để xem lại "ngôi nhà" của mình đã trở lại như ngày xưa hay chưa, đồng chí Lê Quốc Phong, Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp Lê Quốc Phong nhấn mạnh tỉnh kỳ vọng năm sau sẽ có tín hiệu tích cực hơn. Và đó sẽ là câu chuyện căn cơ của đề án. Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy mong người dân Đồng Tháp phải xem việc bảo tồn sếu là câu chuyện của mỗi người dân, trước mắt là của người dân ở huyện Tam Nông, những con người trực tiếp có trách nhiệm bảo vệ, xem sếu như người bạn, là người thân để sếu có thể cùng sống với mình ở không gian của Tràm Chim, Tam Nông. Thời gian qua, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp và ngành chức năng đã vận động nhiều hộ nông dân có diện tích với hơn 100ha ở khu vực vùng đệm của Vườn quốc gia Tràm Chim, thuộc vùng mà tỉnh đã triển khai cải tạo môi trường để trả lại môi trường cho sếu. Đó là việc chuyển đổi mô hình canh tác lúa sang hữu cơ để có một vùng đệm an toàn và phù hợp cho sếu.
“Phải nói là người nông dân cũng hưởng ứng tích cực. Và đồng hành với nông dân còn có rất nhiều doanh nghiệp về sản xuất, xuất khẩu lúa gạo cũng đã tham gia, đồng hành cùng đề án. Đó là một sự thay đổi rất lớn về phương thức sản xuất, về quan điểm, tư duy tiếp cận và kể cả tình yêu với sếu, với môi trường. Chúng tôi bắt đầu triển khai để mỗi người dân tỉnh Đồng Tháp tham gia đề án này với một tình cảm, trách nhiệm cao hơn, bằng chuỗi hoạt động, tuyên truyền giới thiệu về đề án, hướng dẫn cho người dân cách hiểu, cách tiếp cận, cách tham gia trong việc bảo tồn và phát triển đàn sếu từ những em học sinh cho đến các bạn sinh viên,…”, đồng chí Lê Quốc Phong cho biết.