Hệ thống quan trắc được thiết kế nhiều lớp kiểm soát nhưng vẫn tồn tại lỗ hổng
Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Xuân Hải khẳng định, các hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường là vi phạm nghiêm trọng, tinh vi, có thể thực hiện thông qua can thiệp vào phần mềm, cấu hình hệ thống hoặc quá trình truyền dữ liệu.
Tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sáng 1/4, liên quan vụ việc Cơ quan Cảnh sát điều tra (Bộ Công an) khởi tố 74 bị can về 10 tội danh liên quan đến những sai phạm trong quan trắc môi trường tại nhiều địa phương. Kết quả điều tra bước đầu xác định 168/306 trạm quan trắc có sự can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu phân tích môi trường.
Theo ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, các hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường là vi phạm nghiêm trọng, có tính chất tinh vi, có thể thực hiện thông qua can thiệp vào phần mềm, cấu hình hệ thống hoặc quá trình truyền dữ liệu. Trong khi đó, hệ thống hiện nay chủ yếu được thiết kế để giám sát giá trị môi trường và trạng thái vận hành, nên chưa phát hiện các hành vi can thiệp có chủ đích, sử dụng công nghệ cao trong một số trường hợp.
Qua vụ việc trên ông Hải thừa nhận vẫn có kẽ hở: “Qua các vụ việc có thể nhận thấy một số hệ thống còn lỗ hổng trong kiểm soát kỹ thuật, đặc biệt ở khâu truyền và quản lý dữ liệu; có nguy cơ phát sinh sự thông đồng giữa các bên liên quan. Công tác kiểm tra chéo và phát hiện bất thường trong một số trường hợp chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn”.
Tuy nhiên, Phó Cục trưởng Nguyễn Xuân Hải nhấn mạnh, đây không phải khoảng trống của hệ thống pháp luật, mà là vấn đề trong tổ chức thực hiện cần tiếp tục được siết chặt.
Thực hiện Luật Bảo vệ môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành các quy chuẩn kỹ thuật mới về nước thải, khí thải, đồng thời quy định lộ trình áp dụng đến năm 2031. Điều này, theo ông Hải, nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp có thời gian chuyển đổi công nghệ, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
Ông Hải khẳng định, quan trắc là công cụ giám sát, doanh nghiệp bắt buộc phải xử lý ô nhiễm thực chất, không thể làm đẹp số liệu để thay thế cho việc đầu tư công nghệ xử lý chất thải phát sinh.
“Hiện nay, hệ thống quan trắc được thiết kế với nhiều lớp kiểm soát. Tuy nhiên, qua vụ việc có thể thấy nếu dữ liệu có thể bị can thiệp mà hệ thống chưa phát hiện kịp thời thì đây là vấn đề kỹ thuật cần phải khắc phục ngay”, lãnh đạo Cục Môi trường nói và thông tin đang tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiểm soát chặt dữ liệu và tài khoản quản trị, kiểm tra.
Sau vụ việc trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đôn đốc các địa phương rà soát, kiểm tra đồng bộ việc kết nối, niêm phong cổng kết nối, quản lý tài khoản quản trị, cấu hình data logger, camera giám sát và việc lưu trữ dữ liệu gốc tại các hệ thống quan trắc tự động, liên tục.
Tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng, kiểm soát chất lượng định kỳ và hậu kiểm đối với các cơ sở có dấu hiệu bất thường về dữ liệu. Trong thời gian tới, với trách nhiệm là cơ quan ban hành chính sách, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ rà soát để tiếp tục hoàn thiện quy định kỹ thuật và quy trình quản lý dữ liệu theo hướng tăng tính bảo mật, tính toàn vẹn dữ liệu, khả năng giám sát từ xa và khả năng phát hiện sớm hành vi can thiệp trái phép.
Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ siết chặt kỷ cương đối với công tác cán bộ cũng như rà soát, kiểm soát chặt chẽ quy trình thực hiện đấu thầu của các dự án, đảm bảo thực hiện đúng quy định pháp luật về đấu thầu.
Trước đó, Cơ quan cảnh sát điều tra các cấp đã khởi tố 74 bị can về 10 tội danh, gồm: Xâm nhập trái phép mạng máy tính, phương tiện điện tử của người khác; Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức; Vi phạm quy định về đấu thầu; Đưa hối lộ; Nhận hối lộ; Giả mạo trong công tác; In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước; Trốn thuế; Vi phạm quy định về kế toán; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
Trong số các bị can có nhiều người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý tại cơ quan, đơn vị như ông Hoàng Văn Thức, nguyên Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; bà Trần Thị Minh Hương, nguyên Giám đốc Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc; ông Lê Việt Cường, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh.