Năng lượng hạt nhân: Từ kinh nghiệm quốc tế đến khát vọng nội địa hóa
Nhằm tạo diễn đàn trao đổi chuyên môn và chuẩn bị nền tảng tri thức cho chương trình điện hạt nhân tương lai, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội đã phối hợp cùng các đối tác tổ chức buổi tọa đàm với chủ đề "Năng lượng hạt nhân: Kinh nghiệm quốc tế và bài học thực tiễn cho Việt Nam".
Phát biểu khai mạc, đại diện Trường Đại học Xây dựng Hà Nội nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong phát triển điện hạt nhân. Là một trong những đơn vị được Chính phủ giao nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực phục vụ chương trình này, nhà trường khẳng định thế mạnh trong các lĩnh vực xây dựng công trình, địa kỹ thuật và quản lý dự án, sẵn sàng đồng hành cùng các tập đoàn nòng cốt như Tập đoàn Công nghiệp - năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) và Tổng Công ty cổ phần dịch vụ kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) trong việc nghiên cứu và tư vấn kỹ thuật.
Ông Nguyễn Đức Thiện, đại diện PTSC cũng chia sẻ, các doanh nghiệp Việt Nam đang chủ động nghiên cứu, tiếp cận công nghệ hạt nhân thế hệ mới. Mục tiêu cốt lõi là chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực, phát triển năng lực thi công đặc thù để từng bước làm chủ một phần công nghệ xây lắp nhà máy điện hạt nhân, góp phần nội địa hóa và tự chủ năng lượng cho đất nước.
Tại tọa đàm, các chuyên gia từ mạng lưới chuyên gia năng lượng hạt nhân người Việt ở nước ngoài (VietNook) đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc từ các nền công nghiệp hạt nhân hàng đầu như Pháp và Anh.
TS Phạm Tuấn Hiệp, chuyên gia từ Tập đoàn Điện lực Pháp (EDF), đã phác họa bức tranh toàn cảnh về sự phục hưng của điện hạt nhân trên thế giới. Sau thỏa thuận Paris 2015 và các kỳ Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu lần thứ 26, 28 của Liên Hợp Quốc (COP26, COP28), điện hạt nhân đã được khẳng định lại là một dạng năng lượng xanh, bền vững giúp giảm phát thải carbon. Tại Pháp, điện hạt nhân chiếm hơn 70% tổng sản lượng điện cả nước với 57 nhà máy đang hoạt động. Chính phủ Pháp dự kiến sẽ xây mới thêm ít nhất 6 lò phản ứng thế hệ mới từ nay đến năm 2035 để duy trì vị thế trụ cột của ngành công nghiệp này. Điểm mấu chốt trong kinh nghiệm quốc tế chính là mô hình "Tam giác vàng": Sự kết hợp tương hỗ giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và đại học. Mô hình này đảm bảo sinh viên được đào tạo sát với thực tiễn, trong khi các viện nghiên cứu cung cấp nền tảng lý thuyết và doanh nghiệp đảm bảo môi trường vận hành thực tế.
Cũng tại tọa đàm, một vấn đề được đặc biệt quan tâm là an toàn hạt nhân. Chuyên gia Bùi Nguyễn Hoàng (Vương quốc Anh) cho biết, an toàn hạt nhân dựa trên ba chức năng cơ bản là kiểm soát phản ứng hạt nhân, làm mát/sơ tán nhiệt và ngăn chặn phát tán phóng xạ. Để đảm bảo các chức năng này, các nguyên tắc thiết kế nghiêm ngặt được áp dụng bao gồm: Hệ thống dự phòng sử dụng nhiều thiết bị cùng chức năng để thay thế khi có lỗi xảy ra; mua thiết bị từ nhiều nhà cung cấp khác nhau để tránh lỗi thiết kế mang tính hệ thống; tách biệt các thiết bị quan trọng để nếu xảy ra sự cố tại một điểm sẽ không ảnh hưởng đến phần còn lại.
Dựa trên thực tiễn Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Tuấn Hiệp đề xuất lộ trình đào tạo nhân lực gồm 5 bước. Cụ thể là học tập chuẩn bị tại 11 cơ sở đào tạo trong nước đã được chỉ định; đào tạo chuyên sâu ở cấp độ quốc tế; thực tập và tham gia trực chiến tại các dự án thực tế; học hỏi và chuyển giao công nghệ khi triển khai các dự án tại địa phương; làm chủ và phát triển công nghệ "Made in Vietnam" để nâng cao tỉ lệ nội địa hóa.
Một phần quan trọng của tọa đàm là lễ ra mắt cuốn sách "Năng lượng hạt nhân - Vì sao?" do Nhà xuất bản Khoa học Công nghệ và Truyền thông phát hành. Đây là tác phẩm của Giáo sư Bertrand Barré, một chuyên gia hàng đầu từng giữ chức Giám đốc Khoa học tại Tập đoàn Areva (Pháp). Cuốn sách dày 216 trang, được chuyển ngữ và hiệu đính bởi đội ngũ chuyên gia Việt Nam đang trực tiếp làm việc trong ngành hạt nhân tại Pháp như TS. Phạm Tuấn Hiệp, kỹ sư Bùi Nguyễn Hoàng và kỹ sư Ứng Quốc Hùng. Sự tham gia của các chuyên gia thực chiến giúp bản dịch đảm bảo độ chính xác tuyệt đối về thuật ngữ chuyên môn và tính chuẩn mực học thuật.
Qua 14 chương, tác giả lần lượt trả lời các câu hỏi hóc búa nhất của công chúng: Từ chi phí kinh tế, rủi ro tai nạn, quản lý chất thải phóng xạ đến hệ quả nếu thế giới từ bỏ nguồn năng lượng này. Cuốn sách khẳng định điện hạt nhân là một trong những nguồn điện có mức phát thải CO2 thấp nhất và rủi ro hoàn toàn có thể kiểm soát được bằng khoa học. TS Trần Chí Đạt, Tổng biên tập Nhà xuất bản Khoa học Công nghệ và Truyền thông, nhận định: "Trong bối cảnh điện hạt nhân trở lại bàn nghị sự tại Việt Nam, cuốn sách không chỉ là tài liệu để đọc mà còn là nền tảng giúp công chúng và các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn khách quan, dựa trên bằng chứng khoa học thay vì cảm tính".