Nghị quyết 71 là “Khoán 10” trong giáo dục

Nói về Nghị quyết số 71, TS Trần Khắc Tâm, Đại biểu HĐND TP Cần Thơ, Ủy viên Ban Kinh tế ngân sách HĐND TP Cần Thơ cho biết, năm 2013, chúng ta có Nghị quyết số 29-NQ/TW năm 2013 “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã đặt trọng tâm vào “đổi mới căn bản, toàn diện” giáo dục.

Nghị quyết đó đã giúp giáo dục Việt Nam nâng tầm và đạt được nhiều thành tựu tích cực. Nghị quyết 71 vừa được Bộ Chính trị ban hành, đã chuyển mạnh sang “đột phá chiến lược”, coi giáo dục không chỉ là nhiệm vụ trọng tâm mà là vấn đề quyết định tương lai của dân tộc, thể hiện quyết tâm và cam kết chính trị mạnh mẽ hơn, gắn trực tiếp với mục tiêu Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. “Nghị quyết 71 đã tiếp nối tinh thần “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, nhưng đặt ra mục tiêu cụ thể, đặc biệt về thể chế, mô hình, đầu tư và năng lực hội nhập. Điều này rất phù hợp đối với tình hình mới và mục tiêu vươn mình của Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, TS Trần Khắc Tâm chia sẻ.

Nghị quyết 71 nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới tư duy, nhận thức và thể chế, nhằm tạo ra đột phá về nguồn lực, động lực và không gian mới cho phát triển giáo dục và đào tạo. Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bằng cách “lấy đầu tư công dẫn dắt, thu hút nguồn lực xã hội” để hiện đại hóa hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục công lập là trụ cột, giáo dục ngoài công lập là thành phần quan trọng, hướng tới mô hình giáo dục mở, liên thông, bình đẳng, phục vụ nhu cầu học suốt đời. Mục tiêu của Nghị quyết đưa ra cũng hết sức rõ ràng. Theo đó, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển hệ thống giáo dục hiện đại, chất lượng cao với các tiêu chí cụ thể, như: HDI (chỉ số tổng hợp đánh giá sự phát triển về giáo dục, sức khỏe và thu nhập) đóng góp từ giáo dục tăng lên trên 0,85; giảm chỉ số bất bình đẳng giáo dục; hoàn thành phổ cập THPT; ít nhất 2 trường đại học vào nhóm 100 trường đại học hàng đầu thế giới theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín…

Phân tích những điểm cốt lõi và đột phá chính của Nghị quyết 71, TS Trần Khắc Tâm cho rằng, có 4 điểm cốt lõi chính mang tính chất đột phá tại Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị. Thứ nhất là tăng đầu tư. Theo đó, ngân sách cho giáo dục và đào tạo tối thiểu sẽ là 20% tổng chi ngân sách nhà nước. Trong đó, chi đầu tư cho giáo dục # 5% tổng chi; chi cho giáo dục đại học # 3% tổng chi. Đây một con số ấn định mang tính pháp lệnh, thể hiện cam kết chính trị rất cao trong việc ưu tiên nguồn lực cho giáo dục. Với quy định này, bài toán thiếu kinh phí kinh niên của ngành Giáo dục có cơ hội được giải quyết. Nguồn lực tài chính tăng lên sẽ giúp xây mới và nâng cấp trường lớp, bổ sung trang thiết bị dạy học hiện đại, đặc biệt tại những nơi còn khó khăn, đảm bảo “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên” như quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết. Cách phân bổ ngân sách sẽ được đổi mới về chất, chuyển từ cơ chế cấp phát dàn trải sang tập trung đầu tư dựa trên sứ mệnh, chất lượng và hiệu quả đầu ra.

Thứ hai là về đổi mới thể chế, cơ chế chính sách đặc thù. Nghị quyết hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ “điểm nghẽn” về cơ chế; nâng cao hiệu quả xây dựng và thực thi pháp luật, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo không gian phát triển bứt phá trong giáo dục đào tạo. Thứ ba là một vấn đề rất quan trọng trong giáo dục đào tạo: Phát triển đội ngũ nhà giáo. Mở rộng chính sách ưu đãi, thu hút học sinh giỏi vào ngành sư phạm, xây dựng nhà công vụ cho giáo viên. Bên cạnh đó là phổ cập giáo dục mầm non 3–5 tuổi và nâng cao chất lượng ở cấp phổ thông. Thứ tư là hỗ trợ giáo dục ngoài công lập. Nghị quyết đưa ra đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho cơ sở giáo dục tư thục không vì lợi nhuận, nhằm phát triển trường đại học tinh hoa dù là tư thục. “Theo tôi, Nghị quyết 71 đã khẳng định giáo dục và đào tạo không chỉ là quốc sách quan trọng hàng đầu, mà còn là nhân tố quyết định tương lai, vận mệnh của dân tộc. Chính sự nhận thức này là gốc rễ, nền tảng cho những thay đổi”, TS. Trần Khắc Tâm nêu ý kiến.

Nghị quyết 71 cũng thay đổi căn bản tư duy đầu tư tài chính cho giáo dục đại học tới tầm và vượt trội; thiết thực chăm lo cho đội ngũ giảng viên và hỗ trợ tài chính và tạo cơ hội học tập cho mọi người. Bên cạnh đó, Nghị quyết này cũng cộng hưởng với Nghị quyết 57 về đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ sẽ đem đến những mô hình đại học mới - đại học đổi mới sáng tạo, đại học công nghệ thế hệ mới để trở thành nòng cột và đầu tàu đổi mới, dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam. Một vấn đề mang tính thời đại và hội nhập nữa là Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị đã chỉ đạo khẩn trương thúc đẩy hội nhập quốc tế mạnh mẽ hơn nữa trong giáo dục, đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 trong nhà trường. Đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng các công nghệ hiện đại và ứng dụng trí tuệ nhân tạo có đạo đức và trách nhiệm trong nền giáo dục hiện đại và văn minh. TS Trần Khắc Tâm cho rằng: “Đây là những điểm đổi mới rất mạnh dạn, quyết liệt với tầm nhìn xa trông rộng, đáp ứng mong mỏi của toàn xã hội. Nghị quyết này có thể được coi là “Khoán 10” trong ngành Giáo dục”.

Theo quyết định của Bộ Chính trị, từ năm học 2025-2026, 100% học sinh từ Mầm non đến hết trung học phổ thông công lập trên cả nước sẽ không phải đóng học phí. Chính sách miễn học phí toàn dân giúp không một học sinh nào phải bỏ học vì khó khăn tài chính, bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng cho mọi trẻ em. Nhà nước cũng đề ra lộ trình phấn đấu đến năm 2030, tất cả học sinh trên cả nước sẽ được cung cấp sách giáo khoa miễn phí. Chính sách này sẽ giảm đáng kể gánh nặng kinh tế cho hàng triệu gia đình, đặc biệt ở nông thôn và vùng khó khăn. Nghị quyết 71 còn đặc biệt nhấn mạnh việc coi trọng danh dự, vị thế người thầy, kiên quyết chấn chỉnh những hiện tượng tiêu cực để trả lại môi trường sư phạm trong sạch và tôn vinh đúng mực các thầy cô giáo trong xã hội, được đãi ngộ xứng đáng.