Nhiều hệ lụy từ việc TikTok phát triển quá “nóng”
Chính thức ra mắt tại thị trường Việt Nam từ cuối tháng 4/2019 và chỉ sau một thời gian ngắn, Việt Nam đã có khoảng 49,9 triệu người dùng TikTok, xếp thứ 6 trong top 10 quốc gia sử dụng nền tảng mạng xã hội này nhiều nhất trên thế giới. Sự phát triển quá "nóng" của TikTok trong bối cảnh nền tảng này chưa có biện pháp kiểm soát hiệu quả những nội dung vi phạm liên quan đến chính trị, chống phá Đảng, Nhà nước; nội dung nhảm nhí, độc hại, thậm chí là gây nguy hiểm với trẻ em.
Hệ lụy của những sai phạm trên dẫn tới việc TikTok đã và đang tạo môi trường thuận lợi cho tin giả phát tán, gây thiệt hại về kinh tế và bất ổn cho xã hội… Để chấn chỉnh hoạt động của nền tảng xuyên biên giới này, Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT) sẽ tiến hành kiểm tra toàn diện hoạt động của TikTok tại Việt Nam trong tháng 5/2023.
Sản xuất nhiều nội dung xấu, độc, gây hại đối với giới trẻ
TikTok là nền tảng video âm nhạc và mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất đến thời điểm hiện tại ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung. Mặc dù đang phát triển mạnh mẽ nhưng do TikTok chưa phải chịu sự quản lý chặt chẽ nên các nội dung trên nền tảng này chưa phải chuẩn mực, tác động tiêu cực đến xã hội, nhất là giới trẻ. Những video có nội dung 18+ xuất hiện nhan nhản trên TikTok, từ cách ăn mặc hở đủ chỗ đến cố tình khoe khéo những điểm nhạy cảm trên cơ thể. Người dùng cũng dễ lướt gặp những video "mời gọi" kiểu như: "U30 làm mẹ đơn thân đã lâu, cần tìm zai để tâm sự. Ai không chê thì nhắn tin cho mình..."; những video clip bán đồ chơi tình dục, thuốc kích dục…, hoặc video clip thách thức trò thả rắn đồ chơi điều khiển từ xa vào váy phụ nữ và các thách thức nguy hiểm khác.
Bên cạnh đó, cơ chế kiểm duyệt lỏng lẻo trong vấn đề bản quyền cũng là lý do rất nhiều tài khoản TikTok được thành lập chuyên cắt ghép các clip gây sốc trên mạng, chèn thêm đoạn nhạc theo kiểu "lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia" để gây sốc. Có những kênh nội dung vô bổ như đòi nợ, chửi nhau, quay lén thiếu văn minh cũng dễ dàng thu về lượng người xem và theo dõi khủng chỉ sau một đêm.
Gần đây báo chí cũng đã phản ánh hiện tượng hướng nghiệp nhảm nhí trên TikTok khi có những người tự nhận mình là thầy giáo, giáo viên đưa ra những lời khuyên lệch lạc như đừng đọc sách, bằng đại học là vô dụng, từ đó tạo ra thông tin sai lệch; rồi những vụ việc gây “tai tiếng” như cô đồng "Đúng nhận, sai cãi", video miệt thị người nghèo của Nờ Ô Nô hay video phân biệt vùng miền, gây bức xúc trong xã hội.
Ngoài ra, trên TikTok cũng xuất hiện nhiều video có nội dung xuyên tạc về lịch sử văn hóa Việt Nam, các nội dung sử dụng hình ảnh khiêu gợi, hở hang, đi kèm nội dung hạ thấp con người Việt Nam. Bên cạnh đó, thương mại điện tử của TikTok gần đây cũng phát triển rất mạnh, kéo theo những hoạt động kinh doanh buôn bán lừa đảo, quảng cáo sai sự thật… bùng nổ.
Sẽ “mạnh tay” với TikTok và các nền tảng xuyên biên giới khác
Theo ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (PTTH&TTĐT), Bộ TT&TT, trong 3 năm vừa qua, TikTok đã phát triển rất mạnh với số lượng người dùng tăng nhanh tại thị trường Việt Nam. Tuy nhiên sự phát triển này lại không đi đôi với trách nhiệm quản lý giữ gìn nền tảng an toàn, lành mạnh với người dùng. Lãnh đạo Cục PTTH&TTĐT cũng đã chỉ ra các vi phạm phổ biến của TikTok.
Cụ thể, từ năm 2022 đến nay, nền tảng Tiktok có nhiều nội dung chống Đảng, Nhà nước, vi phạm pháp luật. Nghiêm trọng hơn, TikTok còn sử dụng thuật toán phân phối nội dung tự động tạo ra xu hướng (trend) độc hại, ảnh hưởng xấu đến giới trẻ, người dùng. Không có biện pháp kiểm soát hiệu quả dẫn đến tình trạng nhiều hàng nhái, hàng giả, kém chất lượng không rõ nguồn gốc bán tràn lan trên TikTok shop. Không quản lý chặt chẽ để một số idol (thần tượng) sử dụng nền tảng của mình truyền bá nội dung lệch lạc, lệch chuẩn, nhảm nhí, thiếu văn hóa. Không có biện pháp kiểm soát hiệu quả nội dung vi phạm bản quyền, đặc biệt là phim ảnh; không có biện pháp quản lý việc người dùng TikTok tự ý sử dụng hình ảnh riêng tư của người khác, vi phạm nghiêm trọng quyền bảo vệ cá nhân riêng tư của con người…
Những vi phạm kể trên của TikTok tại Việt Nam đã tạo môi trường thuận lợi cho tin giả phát tán, gây thiệt hại về kinh tế và bất ổn cho xã hội. Một mặt, những hành động này khuyến khích giới trẻ bắt chước, học theo những trào lưu xấu, phản cảm, làm lệch lạc nhận thức, lối sống của giới trẻ, làm băng hoại giá trị văn hóa của dân tộc. Mặt khác, những nội dung được lan truyền cũng đã khuyến khích, tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh bất hợp pháp, nội dung vi phạm bản quyền tràn lan.
Về giải pháp, ông Lê Quang Tự Do cho biết, sắp tới Bộ TT&TT sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp về pháp lý, kinh tế, kỹ thuật, ngoại giao, truyền thông… để yêu cầu TikTok và các nền tảng xuyên biên giới phải tuân thủ pháp luật Việt Nam. Đặc biệt, Bộ TT&TT sẽ tổ chức đoàn kiểm tra liên ngành kiểm tra toàn diện hoạt động của TikTok tại Việt Nam trong tháng 5/2023. Đoàn liên ngành sẽ có sự tham gia của các bộ, ngành liên quan như: Công Thương, Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Công an, Tổng cục Thuế… Trong đó, Cục PTTH&TTĐT sẽ làm đầu mối phối hợp với các bộ, ngành có liên quan để đánh giá toàn diện về tác động, ảnh hưởng của TikTok đối với cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ; đồng thời, nâng cao hiệu quả của công cụ rà quét bao gồm cả hình ảnh, video.
Đặc biệt, Bộ TT&TT sẽ phối hợp với Bộ Công Thương tăng cường quản lý hoạt động cung cấp dịch vụ thương mại điện tử của TikTok shop tại Việt Nam.