Sắp xếp cơ sở giáo dục: Cần bám sát thực tiễn, tránh rập khuôn, máy móc

Theo tổng hợp báo cáo của 23/34 tỉnh, thành phố gửi về Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), hầu hết địa phương giữ nguyên các trường mầm non, tiểu học, THCS, THPT trong năm 2025 và xây dựng lộ trình sắp xếp sau khi kết thúc năm học 2025-2026. Tuy nhiên, giáo dục thường xuyên có mức sáp nhập mạnh theo hướng cơ học, máy móc, cần có sự điều chỉnh hợp lý nhằm đảm bảo quyền lợi học tập của học sinh.

Thông tin về tình hình thực hiện sắp xếp, tổ chức các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ GD&ĐT cho biết: Thực hiện các chỉ đạo của Trung ương, Bộ GD&ĐT đã xây dựng, tham mưu ban hành và ban hành theo thẩm quyền nhiều Nghị định, Thông tư về phân cấp, phân quyền; ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, đôn đốc địa phương; tổ chức kiểm tra một số địa phương và tiếp tục hoàn thiện thể chế liên quan đến sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập. Bộ GD&ĐT cũng quy định rõ khung tối thiểu, tối đa về quy mô điểm trường, số nhóm, lớp, tạo điều kiện để địa phương chủ động điều tiết phù hợp với thực tiễn.

Theo tổng hợp báo cáo của 23/34 tỉnh, thành phố gửi về Bộ GD&ĐT, hầu hết địa phương giữ nguyên các trường mầm non, tiểu học, THCS, THPT trong năm 2025 và xây dựng lộ trình sắp xếp sau khi kết thúc năm học 2025-2026. Đối với giáo dục mầm non, 6/23 tỉnh giữ nguyên hiện trạng, 15/23 tỉnh giảm dần từ 1,76% đến dưới 10%, 1 tỉnh đã hoàn thành sáp nhập, giảm 45,83% cơ sở giáo dục. Ở giáo dục phổ thông, 7/23 tỉnh giữ nguyên, 15/23 tỉnh giảm từ 0,2% đến dưới 10%, 1 tỉnh giảm 42,57%. Giáo dục thường xuyên có mức sáp nhập mạnh, nhiều địa phương giảm trên 30%. Việc sắp xếp bước đầu đã góp phần tinh giản đầu mối, giảm biên chế quản lý, bố trí lại đội ngũ giáo viên, nhân viên, khắc phục tình trạng thiếu, thừa cục bộ. Tuy nhiên, một số địa phương còn sáp nhập theo hướng cơ học, quy mô lớn trong thời gian ngắn, tiềm ẩn nguy cơ quá tải cơ sở vật chất, ảnh hưởng đến mô hình trường dân tộc nội trú, bán trú và quyền tiếp cận giáo dục của học sinh vùng khó khăn.

Ông Nguyễn Vinh Hưng, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TP Huế cho biết: Thành phố xác định chủ trương giữ ổn định các cơ sở giáo dục trực thuộc Sở, chỉ xem xét sắp xếp ở cấp xã, phường khi thực sự cần thiết và bảo đảm điều kiện đi lại an toàn cho học sinh, nhất là ở vùng khó khăn và khu vực biên giới.

Theo ông Hưng, việc sắp xếp mạng lưới trường học phải gắn với đầu tư trường bán trú, nội trú nhằm tạo điều kiện học tập ổn định, lâu dài cho học sinh vùng đặc thù. Ông Phùng Quốc Lập, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Phú Thọ cho rằng, việc sáp nhập các cơ sở giáo dục cần tập trung vào những trường, điểm trường quy mô nhỏ, không còn phù hợp. Đây là vấn đề nhạy cảm nên việc sắp xếp cần có lộ trình phù hợp gắn với công tác tuyên truyền, tạo sự đồng thuận của người dân và đội ngũ nhà giáo.

Bà Hà Lan Anh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình cũng cho biết, sau sáp nhập ba tỉnh Ninh Bình, Nam Định và Hà Nam, mạng lưới giáo dục của tỉnh được mở rộng với 1.607 trường học và cơ sở giáo dục, trong đó có 1.570 trường công lập; hơn 28.500 lớp học với trên 954.000 trẻ mầm non và học sinh các cấp; 39 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên. Cùng với ổn định tổ chức, tỉnh triển khai sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Trên cơ sở rà soát tổng thể, tỉnh từng bước tinh gọn đầu mối, khắc phục tình trạng manh mún, ưu tiên phát triển trường lớp tại khu vực đông dân cư, khu công nghiệp và vùng đô thị hóa nhanh; hợp nhất, đổi tên một số trung tâm để nâng cao hiệu quả hoạt động. Quá trình sắp xếp được thực hiện theo lộ trình phù hợp, gắn với quy hoạch đất đai, đầu tư cơ sở vật chất và tăng cường phân cấp quản lí, bảo đảm quyền lợi học tập của học sinh.

Nhấn mạnh công tác rà soát, sắp xếp hệ thống cơ sở giáo dục tại các địa phương phải được hoàn thành và báo cáo về Bộ GD&ĐT trước ngày 31/12/2025 song Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn lưu ý, trong quá trình triển khai, các địa phương bám sát thực tiễn, không áp dụng máy móc. Mỗi địa phương có điều kiện kinh tế, xã hội, mật độ dân cư, giao thông và đặc thù vùng miền khác nhau; do đó, việc sắp xếp phải căn cứ cụ thể vào từng địa bàn, không rập khuôn giữa đô thị, đồng bằng, miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Mục tiêu cốt lõi của sắp xếp là tổ chức dạy học và quản lí hiệu quả hơn, thuận lợi hơn, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục. “Quá trình sắp xếp không chạy theo chỉ tiêu gượng ép, không áp đặt các con số cứng nhắc như mỗi xã chỉ còn một trường hay giảm theo tỉ lệ bắt buộc. Có nơi cần giảm đầu mối, nhưng cũng có nơi cần giữ nguyên hoặc tăng thêm trường lớp, nhất là khu vực dân cư đông, khu công nghiệp, nơi trường học đang quá tải. Sắp xếp không phải để giảm số lượng bằng mọi giá mà nhằm đạt sự hợp lí và hiệu quả”, Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn chia sẻ.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn cũng khẳng định, không lấy tiêu chí tự chủ tài chính làm căn cứ cho việc sắp xếp hay giải thể cơ sở giáo dục. Giáo dục phải được đặt trên nguyên tắc chuyên môn và chất lượng, không dùng các tiêu chí “phi giáo dục” để quyết định các vấn đề giáo dục.

Đặc biệt, trong quá trình sắp xếp, cần kiên quyết xử lí các cơ sở quy mô quá nhỏ, không bảo đảm an toàn, cơ sở vật chất và chất lượng nuôi dạy không đảm bảo; không sáp nhập trường mầm non vào trường phổ thông; không ghép tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông thành một, trừ các mô hình liên cấp tư thục đã có. Riêng với giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp, không chuyển đổi mô hình sang trung học nghề một cách đồng loạt, máy móc, mà phải chờ hướng dẫn và thực hiện theo lộ trình phù hợp.