Siết chế tài với chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại không chịu làm nhà ở xã hội
Theo Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh, nhu cầu về nhà ở xã hội (NOXH) tại thành phố đến năm 2030 lên tới 974 nghìn căn. Trong số này, nhu cầu về NOXH cho công nhân chiếm khoảng 30%, sinh viên là 14%, các đối tượng yếu thế trong xã hội chiếm khoảng 4%, còn lại là các đối tượng viên chức, lực lượng vũ trang, người thu nhập thấp…
Trong khi đó, dù đã chiếm đến 20% trong Đề án đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ NOXH giai đoạn 2021-2023 của cả nước, thì TP Hồ Chí Minh cũng chỉ phát triển được gần 200 nghìn căn.
Thực tế cho thấy, giai đoạn 2021-2025, thành phố mới chỉ hoàn thành hơn 18 nghìn căn NOXH, trong đó từ năm 2021-2024 chỉ xây dựng được hơn 5 nghìn căn, riêng năm 2025 vừa qua đã hoàn thành được hơn 13 nghìn căn. Theo đề án trên, trong 5 năm tới, TP Hồ Chí Minh sẽ phải hoàn thành hơn 181 nghìn căn và Bộ Xây dựng dự kiến sẽ giao chỉ tiêu cho thành phố mỗi năm phải hoàn thành từ 28,5-38,5 nghìn căn NOXH.
Về các vướng mắc, TS Phạm Trần Hải - Viện Nghiên cứu phát triển cho rằng, đang thiếu quỹ đất “sạch” quy mô lớn để xây dựng NOXH tập trung, nhất là ở khu vực TP Hồ Chí Minh và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Giá đất và chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng tăng cao đã làm giảm tính khả thi của các dự án NOXH. Trong khi đó, quy định dành 20% quỹ đất tại các dự án nhà ở thương mại để phát triển NOXH đã thiếu hiệu quả, lại còn được đề xuất cho phép chủ đầu tư nộp tiền thay thế hoặc bố trí xây NOXH tại vị trí khác.
Các dự án NOXH được phát triển trên địa bàn thời gian qua thường rơi vào tình trạng manh mún, quy mô nhỏ, thiếu kết cấu hạ tầng đồng bộ. TS Phạm Trần Hải nêu ra các nguyên nhân như ưu đãi tài chính chưa đủ hấp dẫn để thu hút các dự án NOXH; vốn vay ưu đãi cho các dự án NOXH khó tiếp cận và chậm giải ngân; mức lợi nhuận khống chế 10% giá thành chưa tương xứng với rủi ro đầu tư dự án NOXH và cách xác định giá bán NOXH chưa theo kịp biến động chi phí cũng như các yêu cầu về chất lượng công trình.
Những năm tới, đại diện Viện Nghiên cứu phát triển thành phố khuyến cáo cần tập trung phát triển các dự án NOXH dọc theo các tuyến Metro, phát triển NOXH gắn với các KCN và tại các khu vực phát triển. Trong đó, nhóm đối tượng làm công ăn lương cần tập trung vào loại căn hộ 50-80m2, công nhân cần các khu lưu trú tập trung, liền kề các KCN để cho thuê và đối tượng sinh viên cần các ký túc xá tập trung gần các cơ sở giáo dục - đào tạo để cho thuê.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Phạm Minh Mẫn cho biết, Sở Xây dựng sẽ tham mưu UBND thành phố ban hành chế tài không xem xét giải quyết thủ tục cho phép bán nhà ở hình thành trong tương lai nếu chủ đầu tư chưa làm NOXH trong dự án. Những dự án đang triển khai nếu không hoàn tất thủ tục pháp lý để khởi công phần diện tích NOXH ngay trong quý 1 năm nay và hoàn thành tiến độ theo quy định khi chấp thuận chủ trương đầu tư, Sở Xây dựng sẽ kiến nghị UBND thành phố thu hồi dự án và quỹ đất để giao cho Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Liên đoàn Lao động thành phố, Quỹ nhà ở Quốc gia, Quỹ Phát triển nhà ở thành phố đầu tư xây dựng NOXH.
Trong khi giá nhà ở thương mại không ngừng tăng cao, vượt quá tầm với của nhiều người thu nhập thấp, thì NOXH tại TP Hồ Chí Minh thiếu gay gắt trong những năm qua. Thành phố đã cấp chủ trương cả nghìn dự án nhà ở thương mại trên địa bàn nhưng phần lớn chậm tiến độ hoặc chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại chây ì phần trách nhiệm làm NOXH. Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội BĐS thành phố, để giải quyết nhu cầu về chỗ ở cho lao động từ các địa phương khác đến thành phố sinh sống, học tập, làm việc, hàng chục nghìn hộ dân thành phố đã đầu tư xây dựng nhà trọ cho thuê. Song nghịch lý là mô hình nhà trọ tư nhân đã không được xem là NOXH, lại hầu như không được hưởng ưu tiên, ưu đãi gì trong những năm qua.