TP Hồ Chí Minh: Hai quyết sách đột phá và nhân văn vì một “Thành phố đáng sống”

Miễn phí xe buýt và cuộc cách mạng thay đổi diện mạo giao thông

Tại Hội nghị Thành ủy lần thứ 5, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang đã đưa ra một con số khiến nhiều người ngạc nhiên: Để thực hiện miễn phí vé xe buýt toàn dân, ngân sách thành phố dự chi khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm. So với mức 1.700 tỷ đồng đang chi trả cho các đối tượng ưu tiên hiện nay, đây là một bước nhảy vọt về kinh phí.

Tuy nhiên, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang đánh giá chính sách miễn phí xe buýt cho toàn bộ người dân không chỉ giúp giảm áp lực giao thông, cải thiện môi trường mà còn mang ý nghĩa an sinh, giúp người thu nhập thấp giảm chi phí đi lại, đồng thời hạn chế xe máy cũ phát thải cao.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia kinh tế và quy hoạch đô thị, đây là một khoản “đầu tư xứng đáng”. Bởi miễn phí vé không phải là sự “cho đi” đơn thuần, mà là dùng ngân sách để “mua” lại sự thay đổi hành vi của người dân.

Khi rào cản chi phí được gỡ bỏ, người dân có động lực mạnh mẽ hơn để từ bỏ xe máy cá nhân, chuyển sang phương tiện công cộng. Hệ quả kéo theo là một chuỗi lợi ích vô hình nhưng khổng lồ: giảm ùn tắc giao thông, giảm tai nạn, giảm ô nhiễm môi trường và tiết kiệm chi phí y tế cho các bệnh đường hô hấp.

Không chỉ miễn phí, TP Hồ Chí Minh đang khẩn trương “thay máu” hệ thống vận tải công cộng. Hiện thành phố sở hữu 1.780 xe buýt, trong đó đã có 600 xe điện hiện đại. Mục tiêu thành phố hướng tới là một hệ sinh thái giao thông xanh, sạch và bền vững.

Theo ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, cơ chế miễn phí sẽ áp dụng trước mắt cho các tuyến nội vùng (bao gồm 109 tuyến trợ giá và 26 tuyến không trợ giá). Dự báo, lượng hành khách sẽ tăng ít nhất 30% ngay sau khi chính sách đi vào đời sống. Để đón đầu làn sóng này, ngành giao thông đang rà soát lại mạng lưới, đảm bảo cứ mỗi 300 - 500m dân cư sẽ có một trạm dừng chân tiện lợi, có mái che và lối tiếp cận thông thoáng.

Sáng 6/4, Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh đã trình UBND TP Hồ Chí Minh đề xuất xây dựng Nghị quyết của HĐND thành phố về hỗ trợ người sử dụng vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, dự kiến miễn phí trong 8 tháng còn lại của năm 2026. Phạm vi thực hiện gồm 135 tuyến xe buýt, trong đó có 109 tuyến đang được trợ giá và 26 tuyến không trợ giá.

Tổng kinh phí thực hiện chính sách miễn vé xe buýt trong khoảng 8 tháng còn lại của năm 2026 được ước tính khoảng 930 tỷ đồng (khoảng 627 tỷ đồng dành cho 109 tuyến xe buýt đang được trợ giá, và khoảng 303 tỷ đồng dành cho 26 tuyến xe buýt không trợ giá). Dự kiến, nghị quyết về chính sách miễn phí xe buýt sẽ được trình HĐND TP Hồ Chí Minh xem xét thông qua ngay trong tháng 4/2026.

Mạng lưới y tế “kiềng ba chân” - Bảo vệ sức khỏe từ gốc

Tổ chức khám, tầm soát sức khỏe miễn phí cho 100% người dân TP Hồ Chí Minh trong năm 2026 là nhiệm vụ cấp bách được Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang giao cho ngành Y tế thành phố.

Thực tế, với nhóm lao động tự do, người thu nhập thấp hay người nội trợ, việc bỏ ra một khoản chi phí để đi khám sức khỏe định kỳ khi “chưa thấy đau ốm” thường bị coi là xa xỉ. Quyết sách này của thành phố đã đánh đúng vào tâm tư, nguyện vọng của đại bộ phận quần chúng nhân dân.

PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, chia sẻ rằng với quy mô gần 15 triệu dân, đây là một “bài toán khó” về năng lực tổ chức. Để giải quyết, ngành Y tế đã đưa ra mô hình “kiềng ba chân” với 3 nhóm giải pháp bổ trợ lẫn nhau, tạo thành hệ thống bao phủ toàn diện, linh hoạt và hiệu quả, với mục tiêu xuyên suốt là không bỏ sót người dân nào:

- Xóa bỏ rào cản địa lý: Người dân có thể khám tại bất kỳ cơ sở y tế nào thuận tiện nhất, không nhất thiết phải theo nơi thường trú. Quan điểm chỉ đạo là “Y tế theo chân người dân, không bắt người dân theo địa giới hành chính”;

- Chủ động tiếp cận nhóm yếu thế: Thay vì chờ người dân đến, các trạm y tế phường xã sẽ “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để thăm khám cho người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính. Tuyến y tế cơ sở lúc này đóng vai trò là “người gác cổng” tận tụy;

- Liên thông dữ liệu điện tử: Mọi kết quả khám từ trường học, doanh nghiệp đến bệnh viện (kể cả khi khám ở nhiều cơ sở) sẽ được tích hợp vào một hồ sơ sức khỏe điện tử dùng chung. Điều này không chỉ giúp quản lý sức khỏe theo vòng đời mà còn tránh lãng phí, khám chồng chéo.

Ngành Y tế đã xây dựng 13 gói khám chuyên khoa phù hợp với từng nhóm đối tượng. Ví dụ, phụ nữ được ưu tiên tầm soát ung thư vú, cổ tử cung; nam giới tầm soát phổi và tuyến giáp; công nhân và học sinh được chú trọng khám cơ xương khớp.

Những chương trình thực tế tại các địa phương như phường Tăng Nhơn Phú (TP Thủ Đức) - nơi có hơn 208.000 người, cho thấy hiệu quả rõ rệt, khi địa phương tập trung hỗ trợ nhóm yếu thế, ít có điều kiện tiếp cận các kỹ thuật tầm soát hiện đại. Những trường hợp lao động tự do, người sống trong các khu trọ chật hẹp được tầm soát bệnh lao và các bệnh không lây nhiễm đã giúp phát hiện sớm nhiều ca bệnh, giảm thiểu biến chứng và chi phí điều trị lâu dài cho xã hội.

Trên nền tảng đó, TP Hồ Chí Minh hướng tới xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe toàn dân dựa trên hồ sơ sức khỏe điện tử, gắn kết chặt chẽ giữa y tế cơ sở và y tế chuyên sâu, giữa dự phòng và điều trị.

Tư duy đột phá vì một “Thành phố đáng sống”

Hai chính sách miễn phí vé xe buýt và khám sức khỏe toàn dân không phải là những hoạt động riêng lẻ, mà nằm trong một chiến lược tổng thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng “Đô thị đặc biệt” mang bản sắc riêng của TP Hồ Chí Minh.

Để vận hành một bộ máy khổng lồ phục vụ gần 15 triệu dân với kinh phí xã hội hóa kết hợp ngân sách là một thử thách không nhỏ. Nó đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối trong quản lý tài chính và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các sở, ban, ngành.

Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang khẳng định, đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành Giao thông hay Y tế, mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, tất cả đều nhằm mục tiêu nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân…

Khi mỗi chuyến xe buýt chở đầy niềm vui của người lao động, khi mỗi hồ sơ sức khỏe điện tử trở thành “lá chắn” bảo vệ người dân, đó chính là lúc thành phố khẳng định được vị thế của mình: Không chỉ là đầu tàu kinh tế, mà còn là trái tim của những giá trị nhân văn cao đẹp.