Việc kinh doanh thuốc giả hiện rất phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi

Trong những năm gần đây, thị trường dược phẩm tại Việt Nam nói chung và TP Hồ Chí Minh nói riêng đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Thành phố là nơi tập trung nhiều cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có quy mô lớn với nhiều chuyên khoa đầu ngành, là tuyến điều trị cuối của khu vực phía Nam, trong đó có 10 bệnh viện đa khoa, 22 bệnh viện chuyên khoa, 12 bệnh viện bộ, ngành, 19 bệnh viện quận, huyện, 22 trung tâm y tế, 310 trạm y tế, 72 bệnh viện tư nhân, 8.044 phòng khám tư nhân và 39 trạm cấp cứu vệ tinh.

Bên cạnh đó, thành phố còn là đầu mối phân phối thuốc cho tất cả các khu vực trên cả nước với 42 nhà máy sản xuất thuốc; 1.531 cơ sở bán buôn thuốc, nguyên liệu làm thuốc; 8.454 cơ sở bán lẻ thuốc; 647 cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu (số liệu ghi nhận trước 30/6/2025).

Nhu cầu khám chữa bệnh của người dân thành phố cũng như nhiều tỉnh thành phía Nam cao khiến thị trường dược phẩm trở thành mục tiêu của các đối tượng sản xuất, kinh doanh thuốc giả. Để nâng cao doanh số và lợi nhuận, một số cơ sở bán lẻ thuốc không tiếp cận kênh phân phối chính thức mà chấp nhận mua hàng từ các nơi bán không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Từ đó thuốc giả, thuốc kém chất lượng, thuốc không rõ nguồn gốc xuất xứ, thuốc nhập lậu có cơ hội thâm nhập vào thị trường.

Trước đây, thuốc giả lưu thông trên thị trường đa số là sản phẩm làm giả bao bì, tem nhãn mạo danh sản phẩm thật; tập trung vào những loại mặt hàng có sức tiêu thụ lớn, các thương hiệu lớn trên thị trường với các công dụng phổ biến như trị cảm, sốt, trị đau nhức và các mặt hàng biệt dược. Tuy nhiên, hiện nay một số cơ sở sản xuất thuốc giả tự tạo mẫu sản phẩm không được cấp giấy đăng ký lưu hành, tự đặt tên cơ sở sản xuất, in số đăng ký giả, sử dụng mã vạch, mã QR giả, tem chứng nhận sản phẩm giả để đánh lừa người tiêu dùng và cả các cơ sở bán lẻ thuốc.

Tình hình sản xuất và kinh doanh thuốc giả hiện nay diễn ra hết sức phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi. Trong đó, việc sản xuất thường do các tổ chức, cá nhân không có chuyên môn thực hiện, không cần nhà xưởng kiên cố và sử dụng các thiết bị thô sơ... Quá trình sản xuất thuốc giả bố trí cùng lúc tại nhiều địa điểm, sử dụng mạng xã hội để mua, bán nhằm che giấu địa điểm.

Thuốc giả có mẫu mã bao bì giống như hàng thật, rất khó phát hiện, cơ sở sản xuất không đạt chuẩn, không cố định, lẩn tránh cơ quan chức năng kiểm tra, thực hiện quảng cáo và giao dịch thông qua mạng xã hội hoặc giao hàng tận nhà.

Các đối tượng dùng nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm che giấu hành vi vi phạm, lợi dụng website, trang thương mại điện tử, mạng xã hội như Facebook, Zalo để rao bán, quảng cáo, khuyến mãi nhiều mặt hàng giả mạo, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng kém chất lượng, lợi dụng hoạt động giao hàng từ các công ty giao hàng bằng ứng dụng giao hàng nên khó kiểm soát, xác định địa điểm kinh doanh, kho hàng để kiểm tra, xử lý.

Trong giai đoạn từ ngày 1/1/2024 đến ngày 30/6/2025, Công an TP Hồ Chí Minh đã khởi tố 6 vụ, 37 đối tượng liên quan đến sản xuất, kinh doanh thuốc giả. Điển hình là đường dây của Ngô Kim Diệu và Nguyễn Thị Ngọc Hương. Hai đối tượng này lập công ty bình phong, tự nghĩ tên thuốc, in bao bì ghi “sản xuất tại Singapore, Malaysia” để hợp thức hóa sản phẩm. Cơ quan chức năng thu giữ hơn 1.100 thùng thuốc giả, 63 bao nguyên liệu, máy móc sản xuất, với lợi nhuận bất chính ước tính 34 tỷ đồng.

Ngoài ra, Sở Y tế đã phát hiện và chuyển Công an nhiều vụ thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần không rõ nguồn gốc. Một số loại thuốc phổ biến như Cefuroxim 500mg, Cefixim 200mg cũng bị phát hiện nghi giả, buộc phải mở rộng kiểm tra, giám sát. 

Trong cùng khoảng thời gian, Công an và Quản lý thị trường đã khởi tố 8 vụ, 27 bị can liên quan thực phẩm giả. Tang vật gồm 7.525 lon sữa bột giả Abbott, hơn 24.000 chai thực phẩm chức năng, trên 3 tấn bột ngọt giả Ajinomoto, Knorr cùng hàng loạt máy móc, bao bì. Đầu năm 2024, một đường dây sản xuất sữa giả bị triệt phá, trị giá khoảng 14,5 tỷ đồng. Các đối tượng liên tục thay đổi địa điểm sản xuất, chỉ bán qua sàn thương mại điện tử để tránh bị phát hiện. 

Đầu năm 2025, một cơ sở sản xuất phụ gia thực phẩm giả bị phanh phui với hơn 3 tấn bột ngọt đóng gói nhãn Ajinomoto. Tháng 5/2025, quản lý thị trường phát hiện gần 4.500 chai sữa Ensure và 2.167 hộp thực phẩm chức năng Kirkland, Focus không rõ nguồn gốc, trị giá hơn 770 triệu đồng. 

UBND TP Hồ Chí Minh thừa nhận số lượng cơ sở kinh doanh quá lớn so với khả năng kiểm tra. Sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, phạm vi quản lý càng mở rộng, nhưng nhân sự không tăng tương xứng. Trong khi đó, chế tài xử phạt hành chính còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe, nhất là với các hành vi cố ý vi phạm, tái phạm.

Thành phố kiến nghị tăng cường phối hợp liên ngành, bổ sung chế tài đủ sức răn đe, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để truy xuất nguồn gốc, công khai vi phạm nhằm tạo sức ép từ cộng đồng và báo chí. Đồng thời, tuyên truyền để người dân nâng cao cảnh giác, chủ động phản ánh vi phạm qua đường dây nóng…