Khi “quan văn” làm điều tra hình sự

Anh là Thượng tá Trần Ngọc Hà, Đội trưởng Đội Điều tra trọng án 1 (Đội 9) của Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hà Nội, người vừa được vinh danh là 1 trong 2 điển hình tiên tiến xuất sắc của lực lượng Cảnh sát Thủ đô…

“Chẳng ai sinh ra là thích hợp với điều tra trọng án”

Tôi hỏi Thượng tá Trần Ngọc Hà: “Anh có thấy mình hợp với công việc điều tra trọng án không?”. Anh cười: “Chẳng ai sinh ra là thích hợp với điều tra trọng án cả. Nhất là trong giai đoạn hiện nay, công việc điều tra trọng án cực kỳ vất vả, số lượng trọng án tăng lên đáng kể nên anh em trong đơn vị chẳng bao giờ được nghỉ ngơi”.

Còn nhớ, vào thời điểm đầu năm 2009, tại địa bàn TP Hà Nội xảy ra vụ án 2 nhóm đối tượng hình sự dùng súng (trong đó có cả tiểu liên, AK) bắn nhau gây hoang mang dư luận. Hậu quả, một bên có một đối tượng chết, bên kia có một đối tượng bị thương. Sau khi gây án, các đối tượng mang  theo vũ khí bỏ trốn.

Thượng tá Trần Ngọc Hà nhận nhiệm vụ phụ trách một tổ công tác lên đường đến huyện Văn Chấn (Yên Bái), nơi có thông tin các đối tượng đang lẩn trốn. “Lệnh” của chỉ huy đơn vị đưa ra cho anh Hà cũng rất chặt và nghiêm: Vừa phải bắt bằng được nhóm đối tượng, vừa phải đảm bảo an toàn tuyệt đối cho số CBCS tham gia bắt giữ. Tổ công tác gồm 10 CBCS lên đường, đến Văn Chấn thì đồng hồ đã chỉ 22h30’. Nơi các đối tượng lẩn trốn là vùng rừng núi, thuộc Bản Mười, huyện Văn Chấn, chủ yếu là nơi đồng bào Dao sống rất thưa thớt, đường đi lại rất khó khăn.

Vừa trải qua chặng đường di chuyển khá xa, nơi tiếp tục đến lại mịt mù rừng núi và bóng đêm nguy hiểm, nhưng không một ai trong tổ công tác chùn bước. Họ lặng lẽ tiến sâu vào rừng. Cả đêm hôm đó, anh Hà và tổ công tác thức trắng, những đôi chân vốn quen với thành thị, nay gồng lên để chống chọi với muỗi rừng và giá rét. Đến 7h sáng hôm sau, các anh đã tiếp cận, bắt gọn nhóm đối tượng gây án. Dẫn giải nhóm đối tượng từ trong rừng đi ra, cả tổ công tác mặt mũi hốc hác, nhem nhuốc. Nhìn những người lính của mình, anh Hà xúc động gọi điện báo cáo lãnh đạo Phòng: Các anh đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Tất cả tổ công tác đều an toàn. 

Là lính hình sự thành phố nhưng họ chẳng bao giờ nề hà những chuyến đi xa, thậm chí vào rừng sâu, núi thẳm bắt tội phạm. Vào những ngày cuối tháng 10/2011, tại số nhà 96 Tô Vĩnh Diện (Thanh Xuân, Hà Nội) xảy ra vụ án giết người, cướp tài sản, hủy hoại tài sản. Thủ đoạn của đối tượng cực kỳ dã man: Sau khi giết người đã đốt nhà, đốt xác nạn nhân để tạo hiện trường giả là vụ cháy nhằm đánh lạc hướng điều tra.

Sau 3 ngày đêm tập trung tối đa lực lượng và các biện pháp điều tra, Đội 9 đã xác định được đối tượng gây án là Nguyễn Anh Vũ đang lẩn trốn tại tỉnh Bình Thuận. 17h ngày 30/10/2011, nhận lệnh lên đường truy bắt tên tội phạm, chỉ độc bộ quần áo trên người, anh Hà chỉ huy một tổ công tác đi ngay ra sân bay để kịp đi chuyến cuối cùng trong ngày. Xuống sân bay, các anh lại tiếp tục di chuyển bằng ôtô băng qua đêm tối. Đến 5h sáng hôm sau, trời vẫn tinh mơ, cả tổ công tác đã có mặt ở Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Bình Thuận.

Nhìn anh em trong tổ công tác đều mệt, anh Hà cũng không đành lòng. Nhưng nhiệm vụ nặng nề còn trước mắt, anh động viên cả tổ cố gắng triển khai ngay phương án truy bắt, nếu không tên Vũ có thể sẽ lẩn trốn đi nơi khác, lúc đó công sức của anh em sẽ đổ xuống sông, xuống bể. Đến 13h cùng ngày, các anh đã bắt giữ được tên Vũ khi đang ngủ trưa tại một lán của công nhân xây dựng công trường xây kênh dẫn nước của huyện Hàm Thuận  Bắc, giáp với tỉnh Lâm Đồng trước sự ngỡ ngàng của chính đối tượng và số công nhân có mặt. Để kịp tiến trình của vụ án, các anh lại phải thức suốt đêm dẫn giải đối tượng về TP HCM để kịp chuyến bay sớm nhất ngày hôm sau.

Điều tra tận cùng vụ án để lý giải tội ác

Anh lúc nào cũng muốn điều tra đến tận cùng vụ án, cho dù công việc của người điều tra chỉ cần chứng minh đầy đủ hành vi phạm tội của đối tượng. Có thể nói, những vụ án thuộc diện “kinh điển” của tội ác đều được phân công cho Đội 9 điều tra. Anh thường trực tiếp hỏi cung, khai thác đối tượng hoặc luôn theo sát các điều tra viên của mình để nắm rõ tiến trình vụ án và lời khai đối tượng.

Anh muốn lý giải đến tận cùng tội ác, để rút ra bài học phòng ngừa xã hội, cũng là để rút ra kinh nghiệm, phân tích tâm lý tội phạm để điều tra trong các vụ án khác. Như trong vụ án Nguyễn Đức Nghĩa sát hại bạn gái một cách dã man tại khu chung cư Trung Hòa (Cầu Giấy) đã tốn không biết bao nhiêu công sức của các điều tra viên và kể cả giấy mực của báo giới. Ngày ấy, kẻ sát nhân đê hèn một mực đổ lỗi tại chị Nguyễn Phương Linh (nạn nhân) quan hệ bắt cá hai tay nên hắn mới ghen tuông, sát hại. Nghĩa là kẻ có học, hắn biết rằng nếu vin vào cớ này, hắn có thể được giảm nhẹ tội. Thế nhưng, với Thượng tá Trần Ngọc Hà và các điều tra viên trong Đội, các anh không cho phép tội ác được che lấp bởi những lý do giả dối.

Anh đã chỉ đạo các điều tra viên lật lại từng chi tiết nhỏ nhất, từ các cuộc điện thoại của chị Linh trước khi bị sát hại (theo Nghĩa khai là cuộc điện thoại của bạn trai chị Linh khiến hắn nổi cơn ghen), từ việc túng quẫn tiền bạc của Nghĩa trước khi gây án… để chứng minh một cách chặt chẽ rằng mục đích gây án của Nghĩa là giết người, cướp tài sản. Sau cả 2 phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm, Nguyễn Đức Nghĩa đã phải đền tội xứng đáng bằng bản án tử hình.

Hiện, Thượng tá Trần Ngọc Hà đang chỉ đạo các điều tra viên khẩn trương điều tra vụ án Đặng Trần Hoài, trú tại Hà Đông, phạm tội ác tày trời là giết hại một cháu bé 4 tuổi và hiếp dâm cháu gái 8 tuổi. Hắn khai nhận do uống rượu, không làm chủ được mình nên đã gây án. Thế nhưng, ít người tin vào lý do ấy của tên tội phạm, bởi tội ác hắn gây ra ghê gớm quá, nó khiến “trời không dung, đất không tha”. Khi nói chuyện với chúng tôi, anh Hà cũng bảo, ban đầu, các anh hoàn tất các chứng cứ để chứng minh tội ác. Thế nhưng, anh sẽ vào trực tiếp hỏi cung tên Hoài để lý giải tội ác của hắn...

Những khoảnh khắc rất đời

Trong vụ án Nguyễn Đức Nghĩa, chúng tôi được may mắn theo xe của Thượng tá Trần Ngọc Hà dẫn giải đối tượng đi đến các địa điểm ở Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh để tìm kiếm tang vật của vụ án và một phần thân thể của nạn nhân bị hắn vứt xuống sông. Trời hôm đó nắng chang chang, có lẽ nhiệt độ ngoài trời phải lên đến 41 độ C. Nhưng anh Hà và các cán bộ của mình vẫn mải miết trên xe ôtô, dẫn giải đối tượng đến từng địa điểm để thực nghiệm lại hành vi phạm tội của đối tượng.

Khi đến khúc sông Cầm ở Đông Triều (Quảng Ninh), nơi Nghĩa khai vứt một phần thân thể của nạn nhân xuống phi tang, anh Hà cùng cả tổ công tác, gia đình nạn nhân xuống bờ sông tìm kiếm. Không biết từ lúc nào, anh Hà đã mua vội được mấy quả xoài và thẻ hương. Anh và bác Ba, bố nạn nhân Linh lập vội một bàn thờ ở ven sông để mong hương hồn nạn nhân siêu thoát và phù hộ cho các anh tìm kiếm được phần thi thể của em. Trong ráng chiều nhập nhoạng, người Đội trưởng ấy lại đứng mũi chịu sào trên chiếc xuồng máy chạy dọc bờ sông tìm kiếm thi thể nạn nhân…

Anh Hà luôn nói với chúng tôi: “Sự khó khăn, vất vả mà chúng tôi vượt qua không thể so sánh được với sự hy sinh, chịu đựng và chia sẻ của những người thân trong gia đình. Nhiều CBCS đã nhờ cậy trách nhiệm chăm lo gia đình vào vợ, con và người thân để hoàn thành nhiệm vụ được giao”.  Anh kể rằng, có những nghĩa vụ, trách nhiệm đối với mọi người là thường nhật, rất đời thường như được ăn cơm hằng ngày với gia đình, được đưa đón vợ, con đi làm, đi học… thì đối với các anh, đó lại là mong muốn khó thực hiện được…

“Chúng tôi là những công dân như mọi công dân khác, cũng có nhiều sở thích, nhu cầu, ham muốn thông thường. Trong cuộc sống, cũng có nhiều sự mua chuộc, cám dỗ tác động đến tâm lý, tình cảm của mỗi CBCS, đòi hỏi người làm công tác điều tra hình sự nói chung và điều tra trọng án nói riêng, ngoài tinh thần trách nhiệm, sự hy sinh và thể lực tốt, còn phải có sự kiên trì, mưu trí, dũng cảm, sáng tạo, bản lĩnh và đam mê nghề nghiệp để vượt lên sự khó khăn, vất vả cũng như cám dỗ đời thường”.

Thượng tá Trần Ngọc Hà luôn nói rằng thành tích của cá nhân anh nằm trong thành tích chung của tập thể đơn vị, một đơn vị Anh hùng nằm trong tập thể lớn Anh hùng (cả Đội Điều tra trọng án và Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hà Nội đều được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND). Ngay cả khi anh được vinh danh là một trong hai gương mặt tiêu biểu của lực lượng Cảnh sát Thủ đô, bản báo cáo thành tích của anh cũng dành phần nhiều nói về thành tích chung của đơn vị. Nhưng bao giờ cũng vậy, trong thành tích chung của tập thể luôn có dấu ấn của người chỉ huy. Và may mắn thay, những gì cảm nhận và viết về anh, chúng tôi góp nhặt được từ những lần được đi cùng và chứng kiến hành trình phá án của anh Hà và những người lính điều tra trọng án của Công an TP Hà Nội…