Bóc trần thủ đoạn can thiệp hệ thống quan trắc môi trường từ nghi vấn chỉ số đẹp

Như báo CAND đã thông tin, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường phối hợp Văn phòng Cơ quan CSĐT Bộ Công an, Công an các địa phương Hà Nội, Bắc Ninh xác lập, đấu tranh đồng thời ba chuyên án. Qua đó, Cơ quan Công an làm rõ các hành vi vi phạm trong lắp đặt, vận hành, quản lý nhiều trạm quan trắc môi trường tự động, liên tục do một số doanh nghiệp lắp đặt trên phạm vi toàn quốc như: Công ty Cổ phần thiết bị công nghiệp và công nghệ môi trường Deahan; Công ty Cổ phần tập đoàn Seiki; Công ty Cổ phần kỹ thuật môi trường Việt An và Công ty trách nhiệm hữu hạn Minh Thành Group.

Đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an và Công an 2 địa phương Hà Nội và Bắc Ninh đã khởi tố tổng cộng 74 bị can về 10 tội danh: “Xâm nhập trái phép mạng máy tính, phương tiện điện tử của người khác”; “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”; “Vi phạm quy định về đấu thầu”; “Đưa hối lộ”; “Nhận hối lộ”; “Giả mạo trong công tác”; “Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước”; “Tội trốn thuế”. Trong số này có nhiều bị cán bộ, lãnh đạo trong đơn vị quản lý nhà nước về môi trường như ông Hoàng Văn Thức, nguyên Cục trưởng Cục Môi trường; bà Trần Thị Minh Hương, nguyên Giám đốc Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc; ông Lê Việt Cường, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH một thành viên môi trường -TKV, Công ty Cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh…

Theo Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường Bộ Công an, thực tiễn đấu tranh từ các vụ án trên cho thấy hệ thống quan trắc môi trường tự động bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, bị các đối tượng lợi dụng để can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu nhằm che giấu hành vi xả thải trái phép, làm sai lệch thực trạng môi trường và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu lực quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường.

Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn, các doanh nghiệp có lượng phát thải lớn phải lắp đặt trạm quan trắc tự động, liên tục. Cùng với đó, Cục Môi trường phải lắp đặt các trạm quan trắc môi trường xung quanh tại các khu vực trọng điểm như thành phố lớn, lưu vực sông lớn. Dữ liệu từ các trạm này phải được kết nối, truyền về Sở Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường để phục vụ công tác kiểm soát, giám sát ô nhiễm và xử lý vi phạm.

Tuy nhiên, dữ liệu được truyền về trong nhiều trường hợp cho thấy phần lớn các thông số môi trường đều nằm trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Trái lại, thực tế tại nhiều khu vực đô thị lớn và khu công nghiệp tập trung, tình trạng ô nhiễm vẫn diễn biến phức tạp, nhiều chỉ số môi trường ở mức cao và không tương xứng với dữ liệu quan trắc được báo cáo. Từ đó, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường nhận định dữ liệu quan trắc môi trường tự động tại một số cơ sở chưa phản ánh đúng thực trạng phát thải.

Tập trung xác minh điều tra, Cơ quan Công an xác định nhiều trạm quan trắc môi trường tự động, liên tục đã có dấu hiệu bị can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu quan trắc. Đây là thủ đoạn mới, tinh vi, có tổ chức, không chỉ làm sai lệch dữ liệu mà còn trực tiếp vô hiệu hóa công cụ quản lý của Nhà nước.

Quá trình điều tra cho thấy, các đối tượng là lãnh đạo công ty cung cấp lắp đặt, bảo trì, bảo dưỡng hệ thống quan trắc đã thỏa thuận, móc ngoặc, thông đồng với đơn vị chủ nguồn thải để can thiệp vào hệ thống quan trắc môi trường tự động, liên tục; thay đổi các thông số để dữ liệu hiển thị nằm trong ngưỡng cho phép, tạo ra các chỉ số không phản ánh đúng mức độ ô nhiễm thực tế rồi truyền số liệu giả về cơ quan quản lý.

Đặc biệt, Cơ quan điều tra đã làm rõ thủ đoạn rất mới, rất tinh vi của nhóm đối tượng thuộc Công ty TNHH Minh Thành Group và các đơn vị có liên quan. Dù công ty này có trụ sở tại Hà Nội, nhưng đối tượng chính chủ mưu là người Bắc Ninh và Công ty này đã liên kết chặt chẽ với một số doanh nghiệp có nguồn phát thải lớn tại Bắc Ninh để can thiệp dữ liệu quan trắc, nên chuyên án được giao trực tiếp cho Công an tỉnh Bắc Ninh trực tiếp khởi tố, điều tra.

Qua điều tra phát hiện, các đối tượng này không chỉ can thiệp trực tiếp bằng vật lý, cơ học vào hệ thống hút mẫu, thiết bị phân tích tại các hệ thống quan trắc, mà còn tự ý lắp đặt thêm thiết bị, thay đổi cấu hình cài đặt ở thiết bị phân tích, can thiệp vào thiết bị truyền nhận dữ liệu; can thiệp vào phần mềm hệ thống máy tính quan trắc tự động online nhằm làm thay đổi kết quả quan trắc, truyền dữ liệu giả đến cơ quan quản lý nhà nước để tránh bị kiểm tra, phát hiện và xử phạt nếu chỉ số vượt ngưỡng an toàn theo quy định. Đây là thủ đoạn rất tinh vi được Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường phối hợp Công an tỉnh Bắc Ninh bóc gỡ.

Cơ quan Công an đã đồng loạt khám xét 12 Công ty và 37 địa điểm là các trạm quan trắc khí thải, nước thải tự động tai nhiều tỉnh thành có liên quan và thu giữ nhiều tài liệu, thiết bị điện tử có liên quan đến các hành vi vi phạm, Đến nay, riêng đối với chuyên án xảy ra tại  Công ty TNHH Minh Thành Group và các đơn vị liên quan, Cơ quan điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố 31 bị can về các tội danh “Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác”.

Trong quá trình đấu tranh, lực lượng chức năng đã phối hợp với Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Công an TP Hà Nội và Công an tỉnh Bắc Ninh khám xét tại 89 công ty, gồm 306 trạm quan trắc tự động, liên tục. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện 168 trạm quan trắc môi trường bị can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu phân tích môi trường, chiếm gần 55% số trạm đã hoàn thành lắp đặt, nghiệm thu và đang truyền dữ liệu đến Sở Nông nghiệp và Môi trường. Hiện, các chuyên án này đang được lực lượng chức năng tiếp tục được điều tra mở rộng.