An ninh năng lượng trước cú sốc mới: Các quốc gia kích hoạt chính sách ứng phó

Mở khoá khẩn cấp kho dự trữ

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ngày 11/3 (giờ địa phương) thông báo 32 quốc gia thành viên đã đồng ý xả 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp để ứng phó tình trạng gián đoạn thị trường dầu mỏ do xung đột tại Trung Đông. IEA khẳng định đây là đợt xả kho dầu dự trữ lớn nhất từ trước đến nay.

Trong tuyên bố chính thức, Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol cho rằng thị trường dầu mỏ toàn cầu đang phải đối mặt với những thách thức "chưa từng có tiền lệ", đòi hỏi phản ứng khẩn cấp mang tính phối hợp ở quy mô lớn. Theo IEA, các quốc gia thành viên nắm giữ tổng cộng hơn 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ khẩn cấp, ngoài ra còn có khoảng 600 triệu thùng dầu dự trữ của ngành dầu mỏ được duy trì theo nghĩa vụ của chính phủ.

Cùng ngày, các bộ trưởng năng lượng G7 ra tuyên bố cho biết sẵn sàng thực hiện "tất cả các biện pháp cần thiết" và phối hợp với IEA để giải quyết tình trạng giá dầu thô tăng cao. Tuyên bố nêu rõ: "Về nguyên tắc, chúng tôi ủng hộ việc thực hiện các biện pháp chủ động để giải quyết tình hình, bao gồm cả việc sử dụng các kho dự trữ chiến lược".

Song song với hành động chung của IEA, một số quốc gia cũng công bố kế hoạch mở kho dự trữ dầu mỏ chiến lược. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright hôm 11/3 (giờ địa phương) cho biết nước này sẽ giải phóng khoảng 172 triệu thùng dầu trong vòng 120 ngày nhằm góp phần hạ nhiệt giá năng lượng.

Tại châu Âu, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 12/3 xác nhận nước này sẽ giải phóng 14,5 triệu thùng dầu dự trữ chiến lược. Bộ trưởng Kinh tế và Năng lượng Đức Katherina Reiche cũng cho biết Berlin sẽ xả 19,51 triệu thùng dầu từ kho dự trữ quốc gia. Chính phủ Anh cũng thông báo đóng góp 13,5 triệu thùng dầu nhằm bảo vệ người tiêu dùng.

Một số quốc gia châu Âu khác cũng công bố kế hoạch tham gia. Hà Lan dự kiến đưa ra thị trường khoảng 5,36 triệu thùng dầu, tương đương 20% lượng dự trữ của nước này. Áo sẽ giải phóng khoảng 325.000 tấn dầu, trong khi Bồ Đào Nha cho biết có thể sử dụng khoảng 10% kho dự trữ quốc gia. Các nước Baltic như Latvia, Estonia và Litva cũng tuyên bố sẵn sàng đưa dầu dự trữ khẩn cấp ra thị trường nếu cần thiết.

Nỗ lực giảm tác động tới người dân và nền kinh tế

Tập đoàn dịch vụ tài chính Morgan Stanley nhận định, ngay cả khi xung đột được kiểm soát nhanh chóng, thị trường vẫn có thể đối mặt với nhiều tuần gián đoạn do các tuyến vận tải và cơ sở năng lượng cần thời gian để khôi phục. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp nhằm ưu tiên bảo đảm nguồn cung năng lượng cho thị trường nội địa.

Tại Trung Quốc, các nhà máy lọc dầu được yêu cầu tạm dừng ký hợp đồng xuất khẩu mới đối với xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay. Động thái này phản ánh ưu tiên của Bắc Kinh trong việc bảo đảm nguồn cung trong nước trước những biến động của thị trường quốc tế.

Ở Nhật Bản, một số nhà máy lọc dầu đã hủy các lô hàng xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu trong nước. Thủ tướng Sanae Takaichi tuyên bố Tokyo sẽ không chờ kế hoạch phối hợp chính thức với IEA mà sẽ chủ động xả kho dầu sớm nhất từ ngày 16/3 nhằm giảm áp lực lên giá nhiên liệu và chi phí năng lượng. 

Thái Lan cũng tạm dừng xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ tới một số nước, trừ Lào và Myanmar, đồng thời nâng tỷ lệ dự trữ bắt buộc từ 1% lên 3% và xem xét tăng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn dầu nhập khẩu. Còn chính phủ Hàn Quốc thậm chí cân nhắc áp giá trần nhiên liệu trong nước lần đầu tiên sau gần 3 thập niên, đồng thời mở rộng các quỹ ổn định thị trường để bảo vệ nền kinh tế trước cú sốc giá năng lượng.

Trước những nỗ lực ổn định kinh tế và hỗ trợ người dân, chính phủ Thái Lan ngày 10/3 đã chính thức phê duyệt gói biện pháp khẩn cấp, yêu cầu khối cơ quan nhà nước thắt chặt chi tiêu và cắt giảm tiêu thụ điện năng ngay lập tức; triển khai toàn diện chế độ làm việc tại nhà với công chức cho đến khi tình hình năng lượng ổn định trở lại. 

Trong khi đó, chính phủ Myanmar đang thúc đẩy sử dụng xe điện, Philippines đưa chính sách áp dụng tạm thời tuần làm việc 4 ngày đối với các cơ quan nhà nước và hạn chế sử dụng thang máy, còn Bangladesh đóng cửa các trường đại học và đẩy sớm kỳ nghỉ lễ Eid al-Fitr.

Bên cạnh các biện pháp ngắn hạn, nhiều quốc gia đang tăng tốc tìm kiếm nguồn cung năng lượng thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Đông. Ấn Độ là một trong những nước phản ứng nhanh nhất khi tăng mạnh nhập khẩu dầu thô từ Nga. Chỉ trong vài ngày, các nhà máy lọc dầu của nước này đã ký hợp đồng mua hàng chục triệu thùng dầu của Nga nhằm bảo đảm nguồn cung.

Theo Reuters, các biện pháp xả kho dự trữ, kiểm soát nguồn cung nội địa hay tiết kiệm năng lượng cho thấy chính phủ các nước đang tìm cách giảm thiểu tác động của cú sốc năng lượng đối với nền kinh tế và đời sống người dân. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng những biện pháp này chủ yếu mang tính ngắn hạn. Nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn có thể đối mặt với những biến động khó lường, buộc các quốc gia phải tiếp tục điều chỉnh chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.