Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Hai ngày sau cảnh báo của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc Washington cân nhắc rút bớt binh sĩ khỏi Đức, phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell ngày 2/5 chính thức thông báo quân đội Mỹ sẽ bắt đầu rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức, một trong những đồng minh NATO chủ chốt ở châu Âu, Reuters đưa tin.

Hoạt động rút quân dự kiến hoàn tất trong vòng 6 đến 12 tháng. “Quyết định này được đưa ra sau khi phân tích kỹ lưỡng cán cân lực lượng của Mỹ tại châu Âu, dựa trên yêu cầu thực tế trên chiến trường”, phát ngôn viên Sean Parnell cho hay.

Dữ liệu của báo Guardian cho thấy, Đức là nơi Mỹ đặt hơn 120 cơ sở quân sự lớn nhỏ, với khoảng 35.000 quân nhân. Các căn cứ trên lãnh thổ Đức phục vụ nhiều hoạt động quân sự của Mỹ ở châu Âu, Trung Đông và châu Phi. Bộ Tư lệnh châu Phi và Bộ Tư lệnh châu Âu của quân đội Mỹ cũng đặt trụ sở tại các căn cứ ở Đức.

Việc rút 5.000 binh sĩ sẽ đưa quân số Mỹ tại Đức về mức từng được duy trì năm 2022, thời điểm Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine. Một quan chức Mỹ nói với giới truyền thông rằng, các binh sĩ được rút về đợt này thuộc một lữ đoàn chiến đấu và một tiểu đoàn hỏa lực tầm xa.

Động thái rút quân được Lầu Năm Góc xác nhận sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Đức Friedrich Merz tranh cãi gay gắt về tình hình Iran. Hôm đầu tuần, Thủ tướng Đức nhận định "người Mỹ không có chiến lược nào" trong việc chấm dứt xung đột Trung Đông. Ông cũng cho rằng Iran "rất giỏi đàm phán" và "cứng rắn hơn nhiều so với những gì người khác nghĩ".

Đáp lại  phát ngôn trên, Tổng thống Trump tuyên bố "Mỹ sẽ xem xét khả năng giảm quân số tại Đức và đưa ra quyết định trong thời gian ngắn". Ông Trump khẳng định, "Thủ tướng Đức nên dành nhiều thời gian hơn để tìm cách chấm dứt chiến sự Nga-Ukraine và các vấn đề khác mà Đức phải đối mặt, đặc biệt là vấn đề nhập cư và năng lượng", thay vì quan tâm đến vấn đề Iran.

Đức chưa bình luận về động thái rút quân của Mỹ. New York Times trước đó dẫn lời quan chức quốc phòng cấp cao của Mỹ tiết lộ, việc Đức không tích cực tham gia chiến dịch của Mỹ nhắm vào Iran khiến Washington "rất thất vọng". "Tổng thống đang phản ứng chính đáng trước những phát ngôn không phù hợp của Đức", quan chức Mỹ tiết lộ.

Đáng chú ý, ngoài việc rút quân khỏi Đức, khi được hỏi về việc Mỹ có cân nhắc giảm bớt hiện diện ở Italy và Tây Ban Nha hay không, ông Trump đáp: "Tại sao lại không? Italy chẳng giúp gì cho chúng ta cả và Tây Ban Nha thì thật kinh khủng, hoàn toàn kinh khủng".

Theo Guardian, Tây Ban Nha và Italy đều không ủng hộ chiến dịch của Mỹ nhắm vào Iran. Trong đó, Tây Ban Nha đã cùng một số quốc gia châu Âu đã từ chối cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ phục vụ hoạt động tấn công Iran.

Hiện có khoảng 13.000 binh sĩ Mỹ đóng quân tại 7 căn cứ hải quân ở Italy và gần 4.000 binh sĩ Mỹ đóng quân tại 2 căn cứ trên lãnh thổ Tây Ban Nha. Chúng bao gồm các căn cứ phục vụ NATO hoặc căn cứ thành lập dựa trên các thỏa thuận song phương với Mỹ. Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto ngày 1/5 cho biết ông “không hiểu” động cơ của Mỹ khi dọa rút lực lượng khỏi Italy và khẳng định Rome đã giúp đỡ Washington tích cực trong nỗ lực đảm bảo an ninh hàng hải.

Kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, các căn cứ của Mỹ ở châu Âu đã trở thành trung tâm hậu cần quan trọng cho các hoạt động quân sự của NATO trên khắp thế giới. Chúng đồng thời là cấu thành của hành lang bảo vệ NATO khỏi các đối thủ tiềm tàng.

Việc rút quân quy mô lớn hoặc đóng cửa các căn cứ, đặc biệt là ở Đức, được dự báo sẽ tác động đáng kể đến khả năng răn đe của NATO, đồng thời cho thấy những rạn nứt trong quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương đã kéo theo những diễn biến trên thực địa.

Theo giới quan sát, Mỹ dưới thời Tổng thống Trump theo đuổi chính sách “nước Mỹ trên hết”, giảm bớt cam kết quân sự dài hạn ở nước ngoài và yêu cầu đồng minh chia sẻ nhiều hơn gánh nặng an ninh. Bên cạnh khác biệt về Iran, Washington nhiều lần chỉ trích đồng minh châu Âu quá “dựa dẫm” vào chiếc ô an ninh của NATO do Mỹ dẫn dắt mà không đóng góp tương xứng.

Để ứng phó với nguy cơ “khoảng trống an ninh” từ việc Mỹ giảm hiện diện, các nước châu Âu gần đây đã gấp rút soạn thảo một cẩm nang để vận dụng điều khoản phòng thủ chung trong Hiệp ước Lisbon của Liên minh châu Âu (EU). Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen thừa nhận, dù “hiệp ước rõ ràng về nội dung, nhưng nó không rõ ràng về việc điều gì sẽ xảy ra khi nào và ai làm gì”. Trong khi đó, Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis khẳng định các nước EU cần xem xét điều khoản phòng thủ chung một cách nghiêm túc hơn bao giờ hết.

Trên thực địa, các nước châu Âu cũng đang có các động thái nhằm tăng cường năng lực phòng thủ riêng. Dữ liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) cho thấy các nước NATO châu Âu đã tăng ngân sách quốc phòng 14% trong năm 2025, mạnh nhất từ 1953. Trong đó, mức tăng lớn nhất được ghi nhận là ở Bỉ, khoảng 59%; Tây Ban Nha 50%; và Na Uy là 49%.