Campuchia và cuộc bầu cử quan trọng

Ủy ban Bầu cử quốc gia Campuchia (NEC) cho biết, trong số 18 chính đảng tham gia tranh cử tại cuộc bầu cử Quốc hội lần này (kể từ cuộc bầu cử đầu tiên vào năm 1993), 17 chính đảng sẽ cạnh tranh với đảng Nhân dân Campuchia (CPP) cầm quyền do Thủ tướng Chính phủ Samdech Techo Hun Sen đứng đầu, đảng xếp thứ 18 trong danh sách các chính đảng đủ điều kiện tham gia tranh cử, theo thứ tự ghi trên phiếu bầu. Với tiền đề giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử gần nhất, nắm giữ tất cả 125 ghế Quốc hội đương nhiệm, lãnh đạo đất nước gặt hái nhiều thành quả trong nhiệm kỳ vừa qua và bối cảnh chính trị thuận lợi, CPP được dự báo sẽ tiếp tục nhận được sự ủng hộ của cử tri trong cuộc bầu cử. Điều đó sẽ tạo điều kiện để vận hành thông suốt kế hoạch chuyển giao thế hệ lãnh đạo và chuyển giao quyền lực trong hòa bình, ổn định và phát triển ở Campuchia.

Theo NEC, có hơn 90.000 quan sát viên trong nước và quốc tế theo dõi, giám sát sự kiện này. Trong đó, có trên 89.500 quan sát viên đến từ 135 cơ quan, tổ chức trong nước và 586 quan sát quan viên quốc tế thuộc 52 tổ chức đến từ hơn 60 quốc gia. Ngoài ra, có gần 1.300 phóng viên thuộc 185 cơ quan báo chí, truyền thông đăng ký tác nghiệp, đưa tin về cuộc bầu cử. Trong số này, có 137 phóng viên thuộc 38 cơ quan báo chí, truyền thông quốc tế.

Thủ tướng nước Cộng hòa Guinea Bissau Nuno Gomes Nabiam đang có chuyến thăm làm việc tại Campuchia đã tham gia đoàn quan sát viên quốc tế, bày tỏ đánh giá cao công tác tổ chức bầu cử lần này: "Chúng tôi xác nhận rằng, mọi khâu đều được tiến hành đúng quy trình, quy định. Chúng tôi hài lòng với chiều hướng của bầu cử hôm nay, đảm bảo yếu tố tự do, công bằng và minh bạch. Chúng tôi sẽ quay trở lại tiếp tục quan sát vào cuối ngày khi điểm bỏ phiếu đóng cửa để đảm bảo quá trình bầu cử được thực hiện một cách đúng đắn".

Nhà nghiên cứu Uch Leang thuộc Viện Quan hệ quốc tế, Viện Hàn lâm Hoàng gia Campuchia (RAC) đánh giá qua quan sát tổng thể, có thể nhận thấy các hoạt động vận động tranh cử của CPP thu hút lực lượng tham gia với số lượng lớn, đông đảo nhất; trong khi số lượng người tham gia hoạt động này của 17 chính đảng khác rất ít. Ông Uch Leang chia sẻ: "Từ góc độ quan sát hoạt động diễu hành ở nơi công cộng trong mùa vận động tranh cử năm nay, tôi cho rằng khả năng để 17 chính đảng còn lại giành được ghế tại quốc hội khóa tới là rất thấp, khó có khả năng xảy ra, trong bối cảnh lực lượng và số lượng người tham gia ủng hộ họ rất ít".

Bên cạnh công tác tổ chức bầu cử, trước thềm tổng tuyển cử năm 2023, chính quyền Phnom Penh còn phải căng mình trấn áp các hoạt động phá hoại bầu cử của các lực lượng đối lập, chống đối trong nước và hải ngoại. Trong tuần qua, cơ quan chức năng nước này liên tục bắt giữ, xử phạt, khởi tố nhiều lãnh đạo, thành viên một đảng đối lập và lực lượng chống đối ở nước ngoài.

Lý giải các vụ việc trên dưới góc độ luật pháp, ông Chin Malin, Quốc vụ khanh kiêm người phát ngôn Bộ Tư pháp Campuchia khẳng định tính hợp pháp trong hành động pháp lý của Ban Bầu cử thành phố Phnom Penh, khi ra quyết định phạt tiền và cấm 17 quan chức đảng đối lập tham gia tranh cử. Viện dẫn Điều 142 của Luật Bầu cử sửa đổi vừa ban hành, Quốc vụ khanh Bộ Tư pháp Campuchia cho biết hành vi kích động, xúi giục công dân có quyền bầu cử không đi bỏ phiếu hoặc phá hủy phiếu bầu bị coi là phạm tội, bị phạt tiền từ 5 - 20 triệu riel (1.250-5.000 USD), xóa tên khỏi danh sách bầu cử và cấm tham gia tranh cử trong vòng 25 năm.

Trong thông điệp gửi qua kênh Telegram tuần trước, Thủ tướng Hun Sen cho rằng, cuộc tổng tuyển cử năm 2023 không chỉ là cuộc cạnh tranh của 18 chính đảng cho các ghế tại quốc hội, mà còn là cuộc đấu tranh giữa 18 chính đảng tham gia tranh cử với các thành phần cực đoan muốn phá hoại cuộc bầu cử, phá hoại tiến trình dân chủ bằng âm mưu gây rối bầu cử như vận động ngăn cản người dân bỏ phiếu, hay làm hỏng phiếu bầu.

Đồng tình với quan điểm trên, nhà nghiên cứu Uch Leang nêu rõ: "Tinh thần yêu chuộng và gìn giữ hòa bình, quan tâm đến tâm tư tình cảm và đời sống của người dân thể hiện rõ nét trong chủ trương của CPP với khẩu hiệu “bảo vệ và đề cao lợi ích của nhân dân”. Do đó, đòi hỏi lãnh đạo CPP cũng như Chính phủ Hoàng gia Campuchia phải bảo vệ cho bằng được những thành quả mà đất nước đã đạt được, nhân dân Campuchia đang có, nhất quyết không để các phần tử xấu phá hoại".

Nhà nghiên cứu thuộc RAC cũng bày tỏ tin tưởng CPP sẽ tiếp tục giành chiến thắng trong cuộc bầu cử sắp tới, đồng thời kỳ vọng "CPP và Chính phủ Hoàng gia nhiệm kỳ tiếp theo sẽ tiếp tục duy trì chủ trương và định hướng chính sách phát triển của mình, tất cả vì lợi ích của nhân dân Campuchia, vì hòa bình và phát triển, đưa đất nước Campuchia sánh vai với các nước trong khu vực và trên thế giới".

Để đảm bảo công tác bầu cử diễn ra thuận lợi, thông suốt, đúng quy định, NEC ngày 21/7 đã yêu cầu các đảng phái, ứng cử viên, thành viên, người ủng hộ các chính đảng và các cơ quan báo chí truyền thông giữ yên lặng từ 22h ngày 21/7 đến 0h ngày 23/7. Trong lời kêu gọi, NEC cũng đề nghị cơ quan chức năng phụ trách công tác ANTT các cấp và các bên liên quan tăng cường phối hợp với cơ quan tổ chức bầu cử các cấp trong việc đảm bảo an toàn, ANTT công cộng, nhất là việc xử lý nghiêm khắc nhằm phòng ngừa, ngăn chặn mọi hoạt động, hiện tượng với ý đồ phá hoại bầu cử thông qua các hình thức ngăn cản người dân đi bỏ phiếu, gây hiểu lầm và mất niềm tin vào cuộc bầu cử, làm ảnh hưởng đến hoạt động bỏ phiếu và kiểm phiếu.

Theo giải thích của người phát ngôn NEC Hang Puthea, thời điểm tính từ 22h ngày 21/7 đến ngày bầu cử là khoảng thời gian cần giữ yên lặng để bà con cử tri chuẩn bị tài liệu, giấy tờ cho việc đi bỏ phiếu; trong khi một bộ phận người dân cũng phải di chuyển từ nơi làm việc về nhà để chuẩn bị đi bầu cử. Quan chức NEC khẳng định các cá nhân, đảng phái, cơ quan truyền thông vi phạm các quy định trên sẽ bị xử phạt theo luật định.

Trước đó, trong một chỉ thị hướng dẫn, Bộ Du lịch Campuchia đã yêu cầu các cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke, quán bar, vũ trường, hộp đêm, quán nhậu... trong cả nước tạm dừng hoạt động trong hai ngày 22 và 23/7. Riêng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực du lịch có thể cung cấp dịch vụ ăn uống nhưng phải tạm dừng dịch vụ bán đồ uống có cồn trong 2 ngày trên.